Gruba niemiecka mysz tak mocno pragnęła latać, że stała się nietoperzem. Przyjaciół jej to nie przysporzyło, ludzie kojarzyli ją z wampirami, diabłami wcielonymi i z wkręcaniem się we włosy białogłów.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"121701"}

Doktor Marcin Warchałowski, chiropterolog z Muzeum Tatrzańskiego, na każdym kroku stara się odkłamywać czarny PR, jaki zupełnie niezasłużenie dotyka nietoperzy. Dlaczego właściwie ludzie wymyślają te wszystkie straszne historie o zupełnie nieszkodliwych i bardzo pożytecznych ssakach - trudno powiedzieć. Może dlatego, że nietoperze prowadzą nocny tryb życia? A może dlatego, że zimując zwisają głową w dół, co nie przystaje do konwenansów? W sumie nietoperze to niezmiernie interesujące i naprawdę sympatyczne zwierzaki o całkiem miłej aparycji.

*

- Proszę pana, a można go pogłaskać? - najmłodsza grupa uczestników nietoperzowych nocnych łowów, zorganizowanych przez Muzeum Tatrzańskie na brzegu Czarnego Dunajca, wcale nie podziela obaw i lęków związanych z nietoperzami. Mały, puchaty skubaniec, uchwycony wprawną ręką naukowca, wygląda jak maleńki pluszak. Ostrzeżenia, że ten latający ssak może boleśnie użreć w palec zdają się zupełnie bezpodstawne. Nie czekając na zgodę doktora, dzieciaki sięgają do nietoperzowej głowy, by ją pogłaskać choć jednym paluszkiem. Doktor tonuje te przejawy sympatii. Zezwala na najwyżej kilka „głasków” i tłumaczy cierpliwie, że nietoperz jest zestresowany i trzeba mu oszczędzić traumatycznych doświadczeń. Te bowiem mogą się negatywnie odbić na nietoperzowym zdrowiu. A odłowy nietoperzy nie mają na celu głaskania, a raczej wykonanie podstawowych badań.

Najpierw trzeba określić gatunek nietoperza, a to sprawia problemy nawet doświadczonym badaczom. W Polsce występuje około 30 gatunków. Są wśród niech całkiem spore podkowce czy gacki, ale też maleńkie nocki rude, a takie dziś najczęściej wpadają w rozwieszone w korycie potoku sieci. Każdy odłowiony osobnik jest poddawany podstawowym pomiarom. Oceniany jest jego stan zdrowotny, a na końcu trafia do… woreczka strunowego… Ale tylko na chwilę, potrzebną, żeby określić masę ciała. Chwilę później naukowiec w monumentalnej pozie z wzniesioną ku gwiaździstemu nieboskłonowi prawicą z nietoperzem na dłoni - próbuje nocnego łowcę wyekspediować w przestworza. Czasami zwierzak potrzebuje dłuższej chwili, żeby wziąć się w garść i wystartować, a czasami błyskawicznie rozpościera błoniaste skrzydła i leci w czarną noc. W specjalnym detektorze słychać wówczas odgłosy przypominające nagrania ze starego filmu o ufoludkach. To nasz nietoperz. Treści przekazu można się tylko domyślać: kilka soczystych epitetów pod adresem gości, którzy wepchnęli go do worka, a wcześniej… oglądali genitalia...

*

- Z tą myszą, która chciała latać, to kompletna ściema - zaznacza doktor Marcin, nawiązując do wywodzącej się z Niemiec bajki tłumaczącej - zupełnie nietrafnie - pochodzenie nietoperzy. Niemcy zapewne wypili za dużo sznapsa przy wymyślaniu historii, bo nietoperz nawet za bardzo myszy nie przypomina. Myszy to gryzonie, a nietoperze są owadożernymi drapieżnikami. Badania dowiodły, że bliżej nietoperzom do maleńkich ryjówek. Nietoperze są też bez wątpienia bardziej fascynującymi stworzeniami niż gryzonie. Mało kto wie, że niewielki skrzydlaty ssak jest długowieczny. Niektóre gatunki przeżywają nawet ponad dwadzieścia lat. Powszechnie znaną cechą nietoperzy jest zimowa hibernacja. Prawdą jest też to, że nietoperze przeżywają zimę zwisając głową w dół. Umożliwia to specjalnie przystosowany układ kości i ścięgien, który pozwala zacisnąć łapki pod wpływem ciężaru zwierzęcia. To sprawia, że utrzymanie się w pozycji odwróconej nawet tygodniami - nie wiąże się z żadnym wydatkiem energetycznym.

Tylko oszczędzając energię niewielki organizm może przeżyć okres zimy, w którym nie pobiera pokarmu. Dlatego też każde wybudzenie nietoperza z zimowego letargu wiąże się ze stratą energii i może być niebezpieczne. Zwierzakowi może po prostu zabraknąć zapasów tłuszczu na przeżycie zimy.

Kolejna ciekawostka z życia nietoperzy, tym razem pikantna. Choć trudno to sobie wyobrazić, to u tych niepozornych owadożerców pomiędzy stosunkiem odbytym przez zakochaną nietoperzową parę podczas godów a zapłodnieniem może upłynąć nawet kilka miesięcy. Warto przy tym wspomnieć, że tatuś nietoperz to typowy Casanova, który myśli tylko o przyjemnościach i przedłużeniu gatunku. Trudy wychowania potomstwa bierze na siebie samica. Małe nietoperze są przez cały czas dosłownie „przylepione” do swoich matek. Również podczas lotu. Utrzymanie się młodych na ciele rodzicielki ułatwiają dodatkowe sutki pełniące rolę uchwytu. Szczęśliwie zwykle nietoperzowa mama rodzi jednego potomka. Ciąże bliźniacze zdarzają się niezmiernie rzadko.

Kolejna fascynująca zdolność nietoperzy to echolokacja. Działa zupełnie tak jak sonar w łodzi podwodnej. Nietoperze wysyłają sygnał, który odbija się od przeszkód. Na tej podstawie zwierzaki potrafią sobie wyobrazić przestrzeń, która ich otacza, a nawet zlokalizować przeszkody czy też zdobycz. - Ten mechanizm świetnie działa. Dlatego między bajki można włożyć opowieści o tym, jak nietoperz zaplątuje się we włosy. To niemożliwe, żeby zwierzak przeoczył przeszkodę wielkości głowy człowieka. Opowieści wymyślały gaździny, żeby zniechęcić swe córki do wychodzenia z domu po zmroku - przypuszcza Marcin Warchałowski.

*

Nocny wypad z okazji Międzynarodowego Dnia Nietoperza, zorganizowany przez Muzeum Tatrzańskie nad brzegiem Czarnego Dunajca w Chochołowie, cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem. Na nocne, bezkrwawe łowy wybrało się kilkadziesiąt osób. Po takiej wycieczce żaden z uczestników nie spojrzy już na sympatycznego latającego ssaka ze strachem czy odrazą.

mk