Marita ma zaledwie 6 miesięcy, oczka jak węgielki i wiecznie uśmiechniętą buzię. Jeszcze nie zdaje sobie sprawy, że świat dorosłych, w którym przyjdzie jej dorastać, to świat przerażającej biedy.

Krośnica przejezdnym często kojarzy się z niewielką romską osadą, choć tak naprawdę kilka chałup stoi już za znakiem oznajmiającym koniec miejscowości.

Na wzgórzu po drugiej stronie drogi zawsze suszy się pranie - nieważne, czy jest upał, czy siarczysty mróz, a nawet deszcz. Jak flaga na maszcie powiewają poszewki i pieluchy oznaczając, że w dole cały czas toczy się życie.

Romowie nie mają alarmów ani monitoringu - najlepszą obroną przed intruzami jest budzący respekt pies, który drzemie w budzie przy jedynej kładce wiodącej do osady.

Żeby bezpiecznie przejść, najlepiej zawołać kogoś z mieszkańców. Nie ma obawy, że nie kogoś zastaniemy - tu mieszkają prawie sami bezrobotni.

Antoni Ciureja po raz kolejny wrócił z miasta z niczym. Wciąż próbuje sobie załatwić rentę - znów bez skutku.

Narzeka na ciśnienie, astmę i nerwicę, ale póki co rosły mężczyzna orzeczników nie przekonał. A z jednej renty ciężko wyżyć wielodzietnej rodzinie.

- Inni mają lepiej, bo mają w domu po 2, a nawet 3 renty. A u nas - osiem osób i jedna renta - 420 złotych! - narzeka Ciureja.

Stanisława Ciureja, właścicielka renty, na obiad gotuje zupę z cielęcych łbów. Dzieci się przyzwyczaiły, bo na nic innego rodziny nie stać.

- Pójdę do opieki społecznej, to czasem dadzą jakiś zasiłek, czasem tylko się śmieją. Dali mi 120 zł, nawet na węgiel nie będzie. Na lekarstwa dla siebie muszę wydać 100 zł. A Marita ma uczulenie i musi pić mleko w proszku - 37 zł!

Romska osada to zlepek kilkunastu prowizorycznych domków nad potokiem, bez wody i kanalizacji. Wodę przynoszą ze źródełka w lesie, do którego mają około 250 metrów. Szamba nie ma, za to są latryny - jak jedna się napełnia, dół się zasypuje i trzeba wykopać następny. Tak od lat.

Jak twierdzi Ciureja, osada w Krośnicy powstała w latach 20., kiedy wieś potrzebowała kowala. Przywędrował tu z Ochotnicy jego dziadek i wybudował własną kuźnię.

Po wojnie interes padł i Romowie - jak wszędzie - jęli się rozmaitych prac: przy drogach, poszerzaniu rzek...

Dziś część rodzin z Krośnicy wyjechała do Anglii lub Irlandii, gdzie zarobki lepsze i o pracę łatwiej. Ci, którzy zostali, narzekają na bezrobocie, mimo że ofert pracy też nie brakuje.

W prowizorycznych domkach mieszka dziś prawie 30 Romów. Jak zwykle, jednym wiedzie się trochę lepiej, innym już całkiem źle.

Stanisława Ciureja pokazuje barak, w którym zamieszkał syn z żoną i małą Maritą. Nie ocieplony mały pokój z niebezpiecznie wiszącym kablem pośrodku, plus przedsionek, w którym hula watr.

Podobno gmina obiecała dać na docieplenie, ale na obietnicach się skończyło. Więc Aneta, mama Marity, większość dnia spędza u teściów, gdzie i tak jest tylko mała kuchnia i pokój bez drzwi.

- Jak przyjdzie sobota i trzeba się kąpać, to jeden wchodzi do wanny, a reszta czeka u Cyganów, bo przecież chłopaki są duże i nie będą się rozbierać przy innych - załamuje ręce Ciurejowa.

- Prosiłam w gminie, żeby dali na drzwi, ale nic z tego. Więc się żyje jak dawniej.

Nas nie stać na nic, a na życie? Jak przypili bieda, to chodzę od domu do domu i proszę o pomoc. Przecież kraść nie pójdę. A biali sąsiedzi? Złego słowa nie mogę powiedzieć. Tu naprawdę dobrzy ludzi mieszkają - przekonuje Stanisława Ciureja, która tylko urzędników nie lubi do tego stopnia, że po ostatniej awanturze poszła na policję sama na siebie złożyć doniesienie.

Wolała nie czekać, aż zrobią to inni...

Józef Figura