Kobiety kierują skarbówkami - nowotarską i zakopiańską. Postrachem kierowców na drogach powiatu nowotarskiego jest pracująca w drogówce policjantka Kaśka. Na zawodach kumoterek nie ma chłopa, który pokonałby Małgorzatę Skupień. Nie wiadomo, co stałoby się z zakopiańskim szpitalem, gdyby kilka lat temu rządów nie objęła tam Regina Tokarzowa.

- Baby przejęły rządy na Podhalu. Zauważyłam, że zrobiły to całkiem po cichutku. Część chłopów sobie z tego nie zdaje sprawy, a część udaje, że o tym nie wie - twierdzi Wanda Czubernat, znawczyni duszy góralskiej i bystra obserwatorka, poetka z Raby Wyżnej.

- Tak, nawet te, które nie zajmują żadnych eksponowanych stanowisk, rządzą swoimi chłopami - dodaje.

- Kiedyś na pierwszym miejscu u gazdy był koń, potem baba. Chłop rządził.

Dziś jest równouprawnienie. Kumoszki zarabiają same, imprezują. Ale większość bab przejęła stery po cichu - twierdzi pani Wanda. - Tylko czekać, aż będą zbójnice - dodaje.

- Baba jest sprytniejsza, dużo nie gada, tylko robi, co trzeba. A chłop przy jakiejkolwiek porażce denerwuje się, biadoli, dużo gada - na tym - zdaniem pani Wandy - polega tajemnica sukcesu płci z pozoru tylko słabej.

- Widzę, co się we wsi dzieje. Prawdziwa rewolucja. Chłopy się wylegują, siedzą w chałupie, a ich baby pracują za granicą i przyjeżdżają z workami pieniędzy.

Gorzki smak męskiej porażki

Od kilku lat sen z oczu spędza chłopom Małgorzata Skupień z Poronina, która w zawodach kumoterek czy skiringu nie ma sobie równych na Podhalu. Góralska męska ambicja nie może tego zdzierżyć.

- Na różnych zawodach bryczek w Polsce mężczyźni traktują mnie po prostu jak rywalkę i przyjmują przegraną. Tu, na Podhalu, przegrać z babą to straszny dyshonor - śmieje się.

- Tu w zawodach w powożeniu próbuje się mnie usunąć. W tradycji góralskiej nie ma bowiem powożących kobiet, chyba że były wdowami. Tak naprawdę wielu górali nie może znieść, że z nimi wygrywam - mówi.

W niepozornej z wyglądu góralce płynie krew Matusek. A kobiety z tego poronińskiego rodu znane są ze swoich sportowych osiągnięć, ambicji, wytrwałości i... despotycznego charakteru.

- Po prostu wiemy, czego chcemy, i wiemy, jak to zrobić - mówi pewnie pani Małgorzata. Jej mama była olimpijką, słynna snowboardzistka Jagna Marczułajtis to jej kuzynka, a ciotki Matuski ze swojej przebojowości znane są na całym Podhalu.

- Mamy mocne charaktery, może nawet despotyczne. Ludzie myślą, że chodzę po domu z batem i gonię chłopa do roboty, ale tak nie jest - podkreśla.

- Ja lubię prawdziwych facetów, z charakterem, i taki jest mój mąż. Lubię być zdominowana i mieć w nim oparcie - twierdzi. - W domu nie rządzę - podkreśla pani Małgorzata.

Góralka wyzwolona

- Wiadomo, chłop jest głową rodziny, a baba szyją. Tak było zawsze i jest nadal - twierdzi Zofia Karpiel Bułecka. - Ale teraz to babskie wyzwolenie widać bardziej. Baby chodzą w portkach, obejmują wysokie stanowiska, zarabiają więcej od chłopów, no i jeszcze mają swoją tajną broń - seksapil - twierdzi słynna zakopianka.

Pani Zofia, choć ma 74 lata - należy do tych raczej wyemancypowanych góralek. Ciągle jest w ruchu. Widać ją na każdym wernisażu, koncercie, posiadach w Zakopanem.

Co tydzień bywa na basenie, zimą szusuje na nartach. W ubiegłym roku chwaliła się, że właśnie zjechała w Dolomitach z 3250 metrów.

Na imprezach jest pierwsza do tańca. Według Wandy Czubernat - Zośka Bułeckula to najlepszy przykład na to, że wyzwolenie i nowy styl życia góralek niekoniecznie musi im ujmować uroku i kobiecości.

- Na Podhalu babie się trudno wybić. To chłop kojarzy się z rządzeniem i w domu, i w polityce. Wiem coś o tym, bo startowałam na radną i przegrałam z chłopami. Baba jest od garów, sprzątania, dzieci - takie myślenie ciągle tu pokutuje - uważa Stanisława Szewczyk z Łopusznej.

- Młodzi mają inne myślenie. Te bardziej pyskate, zadziorne potrafią się przebić. Już w domu nie siedzą - dodaje.

Kiedy kobieta bije

Czy rewolucję widać po sprawach w prokuraturze i w sądzie? Ciągle wydaje nam się, że jak ktoś już się znęca czy pije, to chłop. Tymczasem w grudniu w zakopiańskim sądzie za znęcanie się nad mężem i dziećmi została skazana mieszkanka Witowa.

- Piła, wszczynała awantury, była wulgarna wobec męża, szarpała dzieci - opowiada Stanisław Staszel, zastępca prokuratora rejonowego w Zakopanem. Została skazana na 6 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata. Musi też leczyć się z uzależnienia.

Prokurator przyznaje jednak, że takie sprawy zdarzają się w tutejszej prokuraturze sporadycznie.

Także w Nowym Targu jest ich tylko kilka w roku. - Kobieta musi już bardzo dać w kość, żeby mężczyzna zgłosił takie przestępstwo. Faceci się wstydzą - to nie honor być bitym przez słabszą płeć czy dać się poniżać w inny sposób - twierdzi Zbigniew Gabryś, zastępca prokuratora rejonowego w Nowym Targu.

Kobiety znęcają się najczęściej psychicznie, choć kilka lat temu była tu prowadzona sprawa dotycząca regularnego bicia męża przez jedną z krewkich nowotarżanek.

- Ta pani miała wyraźną, widoczną na oko przewagę fizyczną nad swoim mężem. On się bardzo tego wstydził, długo nie zgłaszał swojego problemu. Dręczyła go regularnie, na trzeźwo - relacjonuje prokurator Gabryś.

Jak wynika z prowadzonych tu spraw - kobiety znęcają się też nad dziećmi, porzucają je i nie płacą alimentów. Bywa coraz częściej, że gdzieś znikają za granicą, a tatusiowie zostają z dziećmi - wymienia całą listę damskich przewinień prokurator Gabryś.

- Trudno jest wykazać znęcanie się kobiety nad mężczyzną. Bo jak mu codziennie dożera, to czy to już kwalifikuje się jako znęcanie? - pyta retorycznie.

- Dlatego część facetów cierpi w milczeniu, a część po prostu się zapija. Tak, do alkoholizmu mężczyzn kobiety bardzo się przyczyniają - puentuje prokurator.

Tym razem nie do końca obiektywna

Beata Zalot | Wizja | Jurek Jurecki ( Powiększ)