Uziomy to jedne z podstawowych elementów decydujących o skuteczności systemu odgromowego. W niniejszym wpisie prezentujemy ich krótki przegląd pod względem ich kategoryzacji i występowania w systemach ochrony przed piorunami.

O uziomach w instalacji odgromowej słów kilka

Zgodnie z ogólną definicją uziom to metalowa elektroda lub zespół elektrod umieszczony w wilgotnej warstwie gruntu i zapewniający połączenie uziemianego przedmiotu (lub przedmiotów) oraz podłoża (ziemi) z możliwie małą rezystancją. Rolę uziomu mogą pełnić metalowe pręty, rury albo płyty, a zatem elementy przewodzące prąd.

Podstawowe rodzaje uziomów

W elektrotechnice kategoryzuje się uziomy na kilka sposobów. Uziomy proste to pojedyncze pręty, druty, płyty albo pierścienie, natomiast uziomy wielokrotne (lub: układy uziomowe) to systemy zbudowane z przynajmniej dwóch takich elementów.

Obowiązuje również podział uziomy naturalne (np. metalowe płaszcze kabli, rury instalacji sanitarnej, elementy zbrojenia) oraz uziomy sztuczne (blacha, rury, taśma izolacyjna, pręty). Do uziomów naturalnych zalicza się elementy strukturalne obiektu lub jego instalacji, do uziomów sztucznych – komponenty dodane i pierwotnie niezintegrowane ze strukturą domu.

Uziomy pionowe i poziome

Inny podział wyróżnia uziomy pionowe i poziome. Czynnikiem kategoryzującym jest tu orientacja i sposób osadzania uziomu w gruncie.

• Uziomy pionowe to najczęściej metalowe pręty wykorzystywane podczas instalacji uziemienia szpilkowego. Osadza się je w ziemi wertykalnie, a następnie wbija za pomocą specjalnego pobijaka aż do momentu uzyskania pożądanej rezystancji uziemienia. Podczas prac wykorzystuje się również takie elementy dodatkowe jak groty, trzpień czy przyrządy do pogrążania z końcówką SDS.
• Uziomem poziomym może być z kolei stalowa lub miedziana taśma izolacyjna, drut czy nawet linka. Tego rodzaju komponenty – w przeciwieństwie do uziomów pionowych – nie wymagają odpowiedniej sztywności podczas pogrążania. Uziomy pionowe osadza się na dnie wykopów (głębokości minimum 0,5 m), zasypując gruntem bez kamieni, żwiru, cegieł albo gruzu. Nie można ich zasypywać piaskiem, żużlem, umieszczać w korytach rzek, na dnie jezior lub stawów, jak również układać pod warstwami nieprzepuszczającymi wody (beton, asfalt itp.) oraz w pobliżu urządzeń powodujących wysychanie gruntu (np. rurociągów wody gorącej albo pary), ponieważ może się to przekładać negatywnie na ich efektywność – kluczową dla zachowania bezpieczeństwa instalacji odgromowej. Uziomy pionowe wykorzystywane są najczęściej podczas tworzenia uziemienia fundamentowego oraz otokowego.

Uziomy fundamentowe, szpilkowe i otokowe

Kategoryzacja uziomów może opierać się także na metodzie ich instalacji oraz konstrukcji. Pod tym względem należy wyróżnić przede wszystkim: uziomy fundamentowe, szpilkowe oraz otokowe.

• Uziomy fundamentowe występują jako naturalne lub sztuczne elementy zbrojenia. Ich głównymi zaletami są trwałość oraz rezystancja praktycznie niezależna od warunków pogodowych, co gwarantuje wysoki poziom bezpieczeństwa. Sztuczne uziemienie fundamentowe jest obecnie najpopularniejszym rozwiązaniem w przypadku większości budynków.
• Uziom szpilkowy to tak naprawdę opisany wcześniej uziom pionowy. Stosuje się go głównie w sytuacjach ograniczonej powierzchni, a także gdy konieczne jest uzyskanie głębszego kontaktu z gruntem. Uziomy szpilkowe stosuje się często w budownictwie jednorodzinnym.
• Uziom otokowy to rodzaj uziomu poziomego składający się z przewodu ułożonego w ziemi i wokół budynku w zamkniętym obwodzie (otoku). Jest popularnym rozwiązaniem w budynkach przemysłowych oraz obiektach o dużych rozmiarach. Uziomy otokowe wykonuje się najczęściej z bednarki, czyli stalowej taśmy pogrążonej w ziemi i okalającej budynek.

Rola uziomu w instalacji odgromowej

Uziom jest ostatnim elementem układu uziemiającego w instalacji odgromowej. To tutaj ostatecznie płynie prąd piorunowy i to tutaj odbywa się jego uwolnienie do gruntu. Im mniejsza jest jego rezystywność (gruntu, nie uziomu), tym lepiej przewodzi prąd i efektywniej go rozprasza, co pozwala piorunochronowi redukować negatywne skutki wyładowań atmosferycznych. Rodzaj uziomu należy zawsze dostosować do projektu instalacji oraz warunków, w jakich będzie ona pracować.