W ostatnich latach coraz więcej osób analizuje umowy kredytu odnoszące się w swej treści do waluty obcej pod kątem występowania w nich klauzul niedozwolonych. W konsekwencji ich występowania, kredytobiorcy decydują się na dochodzenie swych praw przed sądem, składając pozwy o ustalenie nieważności umowy kredytu. Powszechnie wiadomo, że z żądaniem unieważnienia umowy kredytu może wystąpić kredytobiorca czyli osoba, która podpisała umowę z bankiem. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, gdy kredytobiorca nie może już sam dochodzić swoich praw (zgon kredytobiorcy). Wówczas pojawia się pytanie: czy jego spadkobiercy mogą domagać się unieważnienia umowy kredytu? Odpowiedź brzmi twierdząco - spadkobierca, który zdecydował się przyjąć spadek, staje się z mocy prawa stroną umowy kredytu. Spadkobierca zmarłego kredytobiorcy posiada więc wszystkie prawa jakie przysługiwały kredytobiorcy - w tym wszelkie możliwości dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego.

::attachment{"type":"image","item_id":"118010", "alt":"zdjęcie", "title":"", "longSide":"900"}

Dziedziczenie praw i obowiązków majątkowych

Podstawową zasadą polskiego prawa spadkowego jest to, że wraz ze śmiercią spadkodawcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców. Reguluje to art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że spadkobierca wchodzi w sytuację prawną zmarłego, przejmując zarówno jego długi, jak i roszczenia wobec innych podmiotów. W kontekście kredytów oznacza to, że jeśli zmarły miał roszczenie wobec banku – np. o ustalenie nieważności umowy kredytu lub/i o zwrot spełnionego świadczenia nienależnego  – to roszczenie to przechodzi na jego spadkobierców.

Roszczenie o unieważnienie umowy jako prawo majątkowe

Roszczenie o stwierdzenie nieważności umowy kredytu ma charakter majątkowy, ponieważ jego skutkiem jest powstanie obowiązku zwrotu spełnionych wzajemnie świadczeń. W przypadku tzw. „kredytów frankowych” stwierdzenie nieważności umowy kredytu oznacza konieczność wzajemnego rozliczenia się banku z kredytobiorcą- z tytułu wszystkich pobranych od kredytobiorcy świadczeń z wykonaniu umowy kredytu oraz kredytobiorcy z bankiem- z tytułu wpłaconego mu kapitału kredytu w wysokości nominalnej. Skoro zatem roszczenie to ma wymiar majątkowy (finansowy), zgodnie z zasadą ogólną może być dziedziczone.

Spadkobiercy jako kontynuatorzy praw zmarłego kredytobiorcy

W praktyce oznacza to, że spadkobiercy (zarówno ustawowi jak i testamentowi) mają prawo kontynuować postępowanie sądowe rozpoczęte przez zmarłego kredytobiorcę lub wytoczyć powództwo samodzielnie, jeśli sprawa nie została jeszcze wszczęta. Wymaga to uprzedniego potwierdzenia ich praw do spadku – poprzez postanowienie sądu dot. nabycia spadku po zmarłym kredytobiorcy bądź akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony u notariusza.

Po dopełnieniu tych formalności spadkobiercy mogą żądać:

• stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartej przez zmarłego kredytobiorcę;
• zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez zmarłego kredytobiorcę w wykonaniu nieważnej umowy kredytu;
• wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej, obciążającej nieruchomość.

Orzecznictwo sądów – potwierdzenie prawa spadkobierców

Stanowisko o dziedziczeniu roszczeń wynikających z umów kredytowych znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. W wyrokach sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że śmierć kredytobiorcy nie niweczy prawa do dochodzenia roszczeń wobec banku. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach podkreśla, że roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia (a więc także te wynikające z unieważnienia umowy kredytu) należą do kategorii praw majątkowych, które wchodzą do spadku.

Warto również zauważyć, że w postępowaniach toczących się przed sądami w sprawach tzw. „kredytów frankowych”, w przypadku śmierci kredytobiorcy, sąd nie umarza sprawy – lecz wzywa spadkobierców do wstąpienia do postępowania w miejsce zmarłego. To praktyczny dowód na to, że roszczenie to nie wygasa wraz ze śmiercią kredytobiorcy.

Dlaczego warto, aby spadkobiercy działali

Dla spadkobierców możliwość żądania unieważnienia umowy kredytu może mieć ogromne znaczenie finansowe. Podczas analizowania umowy kredytu często okazuje się, że spadkodawca spłacił bankowi znacznie więcej, niż wynosiła kwota faktycznie otrzymanego kapitału. W takiej sytuacji bank jest zobowiązany zwrócić całość spełnionych przez spadkodawcę świadczeń niezależnych– już nie kredytobiorcy, lecz jego spadkobiercom. Co więcej, unieważnienie umowy powoduje, że zobowiązanie kredytowe przestaje istnieć, co może znacząco poprawić sytuację majątkową rodziny zmarłego.

Podsumowanie

Prawo do żądania unieważnienia umowy kredytu nie wygasa wraz ze śmiercią kredytobiorcy. Przechodzi ono na spadkobierców zmarłego kredytobiorcy, którzy stają się następcami prawnymi zmarłego i mogą kontynuować jego roszczenia wobec banku. Podstawą tego prawa są przepisy Kodeksu cywilnego oraz utrwalone orzecznictwo sądowe. Warto, aby spadkobiercy byli świadomi tych możliwości, ponieważ w wielu przypadkach mogą one prowadzić do odzyskania znacznych kwot lub uwolnienia się od niekorzystnych zobowiązań kredytowych.

Jeżeli znajdujesz się w sytuacji, w której rozważasz dochodzenie roszczeń związanych z umową kredytu – własną lub po zmarłym bliskim – warto zasięgnąć fachowej opinii, aby właściwie ocenić możliwości prawne i potencjalne korzyści. Analiza umowy, określenie roszczeń oraz przeprowadzenie całej procedury sądowej często wymaga doświadczenia i dogłębnej znajomości aktualnego orzecznictwa.

W takich sprawach wsparcia udziela Korzybski Wojciński Kancelaria Radców Prawnych sp.k. z Warszawy, która posiada praktyczne doświadczenie w prowadzeniu postępowań dotyczących kredytów frankowych, również tych obejmujących spadkobierców. Skorzystanie z profesjonalnej pomocy może znacząco ułatwić podjęcie świadomej decyzji i zwiększyć bezpieczeństwo całego procesu.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjno-promocyjny i nie stanowi porady prawnej. Indywidualną sytuację prawną należy zawsze konsultować z radcą prawnym lub adwokatem.