Cukrzyca należy do najczęściej występujących chorób przewlekłych współczesnego świata. Mimo ogromnej liczby dostępnych informacji, wielu pacjentów wciąż czuje się zagubionych w gąszczu pojęć dotyczących typów cukrzycy, jej objawów, zasad leczenia czy codziennego funkcjonowania po diagnozie. Udostępniamy więc praktyczny przewodnik w formule pytań i odpowiedzi - takiej, jaka najczęściej pojawia się w gabinecie lekarza rodzinnego, diabetologa lub dietetyka. Sprawdź najważniejsze informacje dotyczące omawianej choroby i dowiedz się, jak postępować w przypadku podejrzenia lub zdiagnozowania cukrzycy.

Artykuł przygotowany przez serwis Adamed Expert. Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzje dotyczące leczenia zawsze należy podejmować w oparciu o indywidualną diagnozę lekarską.

Cukrzyca – pytania, które padają najczęściej

U osób, które dopiero usłyszały diagnozę lub podejrzewają u siebie cukrzycę, zwykle pojawia się wiele obaw – dotyczą między innymi sposobu wykonania badań, doboru odpowiedniej diety, a także konieczności przyjmowania leków. Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, które pomagają uporządkować wiedzę i stworzyć solidną podstawę do dalszej, świadomej troski o zdrowie.

Czym jest cukrzyca i kiedy się ją diagnozuje? Czym cukrzyca typu 1 różni się od cukrzycy typu 2?

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych, w których występuje przewlekle podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Do jej rozpoznania dochodzi najczęściej na podstawie badań laboratoryjnych – takich jak poziom glukozy na czczo, doustny test obciążenia glukozą (OGTT) czy oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c).

O cukrzycy mówimy między innymi wtedy, gdy:

• stężenie glukozy na czczo wynosi ≥126 mg/dl (w dwukrotnie dokonanym pomiarze);
• glikemia mierzona 2 godziny po OGTT (doustnym teście obciążenia glukozą) wynosi ≥200 mg/dl;
• przypadkowy pomiar glukozy wynosi ≥200 mg/dl u osoby z typowymi objawami.

W przypadku cukrzycy wyróżnia się dwa podstawowe typy choroby:

• cukrzyca typu 1. To choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Choroba rozwija się zwykle szybko, często u dzieci i młodych dorosłych, a leczenie wymaga podawania insuliny od samego początku;
• cukrzyca typu 2. Najczęstsza odmiana, związana głównie z insulinoopornością, czyli zmniejszoną wrażliwością tkanek na insulinę. Trzustka, w miarę upływu czasu, nie nadąża z produkcją tego hormonu. Choroba rozwija się powoli i przez lata może nie dawać wyraźnych objawów. Leczenie obejmuje przede wszystkim zmianę stylu życia, a następnie – jeśli to konieczne – farmakoterapię.

Więcej informacji o charakterystyce rodzajów cukrzycy znajduje się tutaj:https://www.adamed.expert/pacjent/choroby-i-objawy/cukrzyca/cukrzyca-w-pytaniach-i-odpowiedziach-poradnik-dla-pacjentow.

Jakie są najczęstsze objawy cukrzycy?

Objawy cukrzycy mogą różnić się w zależności od typu choroby i tempa jej rozwoju. 

Najbardziej charakterystyczne symptomy to między innymi:

• wzmożone pragnienie i uczucie suchości w ustach;
• częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy;
• nieuzasadniona utrata masy ciała lub przyrost masy ciała;
• przewlekłe zmęczenie, senność, brak energii;
• zaburzenia widzenia (widzenie zamglone, osłabienie ostrości widzenia);
• częste infekcje – w tym infekcje grzybicze, skórne czy układu moczowego;
• wolniejsze gojenie się ran.

W cukrzycy typu 2 objawy mogą być początkowo łagodne lub wręcz niezauważalne. U wielu pacjentów hiperglikemia utrzymuje się latami, zanim choroba zostanie wykryta. To właśnie z tego względu tak ważne jest wykonywanie profilaktycznych badań krwi, zwłaszcza gdy występują czynniki ryzyka, takie jak nadwaga, otyłość, niska aktywność fizyczna czy dodatni wywiad rodzinny w kierunku występowania cukrzycy i/lub zespołu metabolicznego.

Jaka dieta przy cukrzycy jest najlepsza?

Najważniejszym elementem postępowania w cukrzycy (szczególnie typu 2) jest odpowiednia dieta. Nie musi być restrykcyjna – powinna jednak być mądrze skomponowana i opierać się na zasadach zdrowego żywienia. 

Do kluczowych zaleceń należą:

• dbanie o regularność posiłków – najlepiej jeść od 4 do 5 posiłków dziennie, o stałych porach;
• ograniczenie cukrów prostych – unikanie słodyczy, słodzonych napojów, białego pieczywa i wyrobów cukierniczych;
• wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym – pełnoziarniste pieczywo, kasze, strączki, warzywa nieskrobiowe i inne produkty;
• zwiększenie udziału błonnika w diecie – poprawia kontrolę glikemii i wspiera redukcję masy ciała;
• zadbanie o zdrowe źródła tłuszczu – oliwa z oliwek, tłuste ryby morskie czy orzechy to lepszy wybór zamiast tłuszczów zwierzęcych;
• umiarkowane spożycie owoców – warto sięgać po te o niższym indeksie glikemicznym (jagody, jabłka, cytrusy);
• odpowiednie nawodnienie organizmu – najlepiej wodą, niesłodzonymi herbatami lub naparami ziołowymi.

Dieta w cukrzycy nie musi być monotonna – ideą jest racjonalny wybór produktów, które stabilizują poziom glukozy i sprzyjają utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Na czym polega farmakologiczne leczenie cukrzycy?

Sposób leczenia zależy od typu cukrzycy, wieku pacjenta, jego masy ciała oraz wyników badań. W przypadku cukrzycy typu 2 pierwszym krokiem jest najczęściej zmiana trybu życia: modyfikacja diety, zwiększenie aktywności fizycznej, redukcja masy ciała i rzucenie palenia.

Jeśli mimo tych działań glikemia pozostaje podwyższona, wprowadza się zazwyczaj metforminę – lek pierwszego wyboru. Metformina zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i ogranicza produkcję glukozy w wątrobie, co pozwala obniżyć poziom cukru we krwi. Jest dobrze przebadana i zazwyczaj dobrze tolerowana, choć u części pacjentów może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W zależności od potrzeb, lekarz może także zastosować inne grupy leków, takie jak: inhibitory SGLT-2, analogi GLP-1, pochodne sulfonylomocznika czy insulinę. Terapia jest dobierana indywidualnie.

W cukrzycy typu 1 podstawą leczenia jest insulinoterapia, która polega na regularnym podawaniu insuliny w odpowiednich dawkach, zwykle za pomocą penów lub pompy insulinowej.

Czy da się całkowicie wyleczyć cukrzycę?

Cukrzyca typu 1 jest chorobą przewlekłą i obecnie nie istnieje metoda, która pozwoliłaby ją w pełni wyleczyć. Dzięki nowoczesnym sposobom monitorowania glikemii i terapii insulinowych możliwe jest jednak utrzymanie bardzo dobrej kontroli choroby i prowadzenie aktywnego, satysfakcjonującego życia.

W przypadku cukrzycy typu 2 coraz częściej mówi się o remisji cukrzycy, czyli normalizacji parametrów glikemii na tyle, że nie trzeba stosować farmakoterapii. Największe szanse na uzyskanie remisji mają osoby, które wcześnie podejmą intensywną zmianę stylu życia, zredukują nadmierną masę ciała i wprowadzą regularną aktywność fizyczną. Nie oznacza to jednak całkowitego „wyleczenia” – zaburzenia metaboliczne mogą pojawić się ponownie, jeśli pacjent powróci do starych, niezdrowych nawyków.

Jak żyć z cukrzycą?

Życie z cukrzycą wymaga przede wszystkim świadomości dotyczącej tego, jak istotne są codzienne wybory – zwłaszcza w zakresie diety oraz aktywności fizycznej. Do najważniejszych elementów funkcjonowania z cukrzycą należą:

• regularne monitorowanie poziomu glukozy (glukometrem lub systemem CGM);
• utrzymywanie aktywności fizycznej – najlepiej minimum 150 minut tygodniowo;
• zdrowa, zbilansowana dieta i kontrola masy ciała;
• przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami;
• regularne wizyty u diabetologa, lekarza rodzinnego, okulisty i innych specjalistów;
• dbanie o stopy – jako profilaktyka stopy cukrzycowej;
• unikanie stresu i dbanie o higienę snu.

Choć diagnoza cukrzycy często budzi niepokój, dzięki odpowiedniemu leczeniu i edukacji można prowadzić pełne, aktywne życie – pracować, podróżować, uprawiać sport i realizować swoje plany. Świadome zarządzanie chorobą to najlepszy sposób, by opóźniać lub zapobiegać powikłaniom i cieszyć się zdrowiem na co dzień.

Źródła:

1. M. Wiercińska, Cukrzyca – typy cukrzycy, badania i sposoby leczenia [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 07.04.2022
2. Sieradzki, M. Szopa, E. Płaczkiewicz-Jankowska, Cukrzyca [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, aktualizacja hasła: 11.07.2025
3. K. Czarnik, dr n. med. M. Kosiński, prof. dr hab. n. med. K. Cyprys, Cukrzyca typu 2 – historia naturalna choroby [w:] Diabetologia po Dyplomie 02/2021
4. Dr n. med. I. Korzeniewska-Dyl, Co to jest cukrzyca? [w:] Diabetologia po Dyplomie 01/2017
5. A. J. Sałacki, Cukrzyca [w:] Medycyna po Dyplomie 04/2018
6. Sieradzki, Postępy w diagnostyce i leczeniu cukrzycy oraz zespołu metabolicznego [w:] Przewodnik Lekarza 2/2007
7. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce i Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego zalecane przez konsultantów krajowych w dziedzinie medycyny rodzinnej i w dziedzinie diabetologii, Zasady postępowania w cukrzycy. Zalecenia dla lekarzy POZ – 2019 rok [w:] Choroby Serca i Naczyń 2019, tom 16, nr 2