Wałbrzych, Siemianowice Śląskie, Elbląg, Zabrze – to miasta, które w grudniowym raporcie dotyczącym zadłużenia trafiły na czołowe miejsca rankingu najbardziej zadłużonych Polaków. Na drugim końcu tej samej listy znalazł się powiat nowotarski. Odsetek mieszkańców w rejestrze dłużników wynosi zaledwie 1,7–2 procent. A zadłużenie w przeliczeniu na tysiąc mieszkańców ma poniżej 430 tysięcy złotych, to kilkukrotnie mniej niż w czołówce. Czemu zawdzięczamy ten sukces i co mu obecnie zagraża?

Jakie jest zadłużenie naszego regionu?

Żeby zrozumieć, jak wyjątkowy jest wynik powiatu nowotarskiego, warto zobaczyć go na tle reszty naszego kraju. Według danych Krajowego Rejestru Długów nieuregulowane zobowiązania wszystkich zadłużonych w Polsce sięgają obecnie 42,8 mld złotych i obciążają prawie 2 miliony osób. To raty kredytów, pożyczki, abonamenty telekomunikacyjne, zakupy ratalne, czynsze i rachunki za media.

Na czele zestawienia miast na prawach powiatu z największym zadłużeniem mieszkańców znajduje się Wałbrzych, zadłużenie w przeliczeniu na tysiąc mieszkańców wynosi tam 3,7 miliona złotych, w rejestrze jest notowanych ponad 13,5 tysiąca osób, czyli 13,7 procent ludności.

Powiat nowotarski może się pochwalić wynikiem poniżej średniej. Zadłużenie na tysiąc mieszkańców nie przekracza tu 430 tysięcy złotych, a odsetek zadłużonych waha się w granicach 1,7–2 procent. Innymi słowy: na każde tysiąc osób w powiecie nowotarskim w rejestrach dłużników figuruje od 17 do 20 osób. W Wałbrzychu jest to 137 osób. To nie jest delikatna różnica, to przepaść.

Co więcej, nowotarski nie jest wyjątkiem w regionie. Wśród powiatów z najniższym zadłużeniem dominują regiony południowo-wschodniej Polski, powiaty małopolskie: dąbrowski, nowosądecki, limanowski i nowotarski. Podhale, Gorce, Pieniny i okolice Nowego Sącza tworzą razem finansową wyspę, której reszta kraju mogłaby pozazdrościć.

Skąd ta różnica?

O potencjalne przyczyny tak dużej różnicy między naszym regionem i resztą Polski, zapytaliśmy eksperta z firmy Outloop, zajmującej się doradztwem finansowym.

“Podhalańską rzetelność płatniczą można tłumaczyć kilkoma czynnikami. Po pierwsze, poza Zakopanem koszty codziennego życia w wielu miejscowościach regionu są niższe niż w dużych miastach, co ogranicza potrzebę sięgania po pożyczki na bieżące wydatki. Po drugie, silne więzi społeczne sprawiają, że dług ma tu nie tylko wymiar finansowy, ale też reputacyjny. Oprócz tego, wciąż działa etos samowystarczalności i ostrożności wobec zadłużania się. To zestaw uwarunkowań, który będzie miał pozytywny wpływ, niezależnie od poziomu dochodów mieszkańców.”

Zakopane to wyjątek

Jest jeden punkt na mapie Podhala, który finansowo odróżnia się od powiatu nowotarskiego bardziej niż jakikolwiek inny: Zakopane. Ceny nieruchomości w stolicy polskich Tatr od kilku lat rosną w tempie, które coraz bardziej oddala miasto od możliwości zakupowych lokalnych rodzin.

Apartament inwestycyjny na Krupówkach albo w pobliżu wyciągów to koszt rzędu 15–25 tysięcy złotych za metr kwadratowy. Mieszkanie dla rodziny poza centrum, wciąż 7–12 tysięcy złotych za metr. W mieście, gdzie średnie wynagrodzenia są zbliżone do reszty Małopolski (a ta wyraźnie odbiega od średniej krajowej), takie ceny oznaczają jedno: kredyt hipoteczny na zakopiańskie mieszkanie jest jednym z trudniejszych finansowo zobowiązań, jakie można podjąć w Małopolsce.

Tu właśnie tradycyjna podhalańska ostrożność wobec długu zderza się z realiami rynku nieruchomości. Bo rodzina, która przez pokolenia nie zaciągała kredytów i nie figuruje w żadnym rejestrze dłużników, staje przed zakupem pierwszego mieszkania i nagle musi zmierzyć się z hipoteką na 500–700 tysięcy złotych, spłacaną przez 25–30 lat. Dla wielu to pierwsze spotkanie z bankiem jako poważnym partnerem finansowym. I jak wskazują doradcy, pierwsze spotkanie, do którego zwykle jest się słabo przygotowanym.

Niewidzialne zagrożenie: BNPL i chwilówki w aplikacji

Tradycyjna podhalańska nieufność do długu dotyczyła głównie banków i formalnych instytucji finansowych. Tymczasem rynek pożyczkowy w ostatnich latach zmienił się tak radykalnie, że granica między „pożyczaniem" a „odkładaniem płatności" stała się prawie niewidoczna.

BNPL – czyli systemy „kup teraz, zapłać później" dostępne przy zakupach online,formalnie nie są kredytem. Psychologicznie też tak nie są postrzegane. Buty za 400 złotych w czterech ratach po 100 złotych? To nie pożyczka, to wygoda. Sprzęt narciarski na trzy raty? Rozsądne planowanie przed sezonem. Tyle że każda z takich „wygód" pojawia się w rejestrach kredytowych, obciąża miesięczny budżet i  w przypadku opóźnienia płatności, może trafić do baz dłużników.

Chwilówki online działają podobnie. Dostępne bez wizyty w banku, bez rozmowy z doradcą, bez pytania sąsiada o zdanie, są dokładnym przeciwieństwem tej nieformalne presji społecznej, która przez lata chroniła Podhale przed spiralą zadłużenia. Można zaciągnąć pożyczkę w niedzielę o północy, w zaciszu sypialni, i nikt się nie dowie. Do czasu, aż pożyczka nie stanie się zadłużeniem.

Wszystko może się zmienić

Powiat nowotarski w rankingu najmniejszych zadłużeń to bardzo dobra wiadomość, ale nie istnieje gwarancja na utrzymanie tego miejsca.

Podhalańska rzetelność płatnicza jest efektem konkretnych warunków: wspólnoty, w której dług jest widoczny społecznie, kosztów życia, które nie wymuszają pożyczek, oraz kultury, która ceni samowystarczalność. Te warunki powoli się zmieniają i najlepszym sposobem na utrzymanie pozycji w rankingu świadome zarządzanie finansami w nowej rzeczywistości.

Górale od wieków wiedzieli, że przygotowanie do zimy zaczyna się latem, a nie gdy spadnie pierwszy śnieg. W finansach obowiązuje ta sama zasada, a lato dla naszej ekonomii właśnie trwa.

Treść niniejszego artykułu ma charakter wyłącznie informacyjny oraz edukacyjny i wyraża prywatne opinie autora. Nie stanowi ona porady inwestycyjnej, rekomendacji ani porady finansowej w rozumieniu przepisów prawa. Każda decyzja finansowa, w tym zaciągnięcie kredytu lub pożyczki, powinna być poprzedzona indywidualną analizą sytuacji budżetowej i skonsultowana z licencjonowanym ekspertem.