W dziedziczeniu ustawowym, stosowanym, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, w pierwszej kolejności brane są pod uwagę dzieci oraz małżonek zmarłego, a jeśli takich nie ma, rodzice i dalsze osoby spokrewnione. Co jednak w przypadku, gdy spadkodawca w testamencie umieścił osobę niebędącą z nim spokrewnioną?

W takiej sytuacji osoby, które łączyły ze spadkodawcą formalne więzy pokrewieństwa, domagać się mogą zapłaty zachowku. Jest to forma zabezpieczenia dzieci, małżonka czy rodziców zmarłego, na podstawie której uprawnienie przyznawane jest na bazie więzów pokrewieństwa, a nie faktycznego pozostawania w bliskich relacjach. Podkreślić tu warto, że domaganie się wypłaty z tytułu zachowku przysługuje tylko tym osobom, które dziedziczyłyby z ustawy po zmarłym w tym konkretnym przypadku.

Komu należy się zachowek?

Zgodnie z prawem spadkowym zachowek należy się rodzicom spadkodawcy, a także jego dzieciom (wnukom, prawnukom itp.), a także małżonkowi. Oznacza to, że objęte nimi są wyłącznie osoby spokrewnione ze zmarłym i nie są tu brane pod uwagę inne osoby, choćby opiekowały się i były blisko w chwili śmierci spadkodawcy.

O co chodzi w dziedziczeniu ustawowym?

Zachowek otrzymać mogą osoby, które w przypadku dziedziczenia ustawowego zostałyby powołane. Zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do uregulowania zachowku zobligowana jest opłacić także osoba, której spadkodawca przekazał spadek.

Zgodnie z definicją, do dziedziczenia ustawowego dochodzi w chwili, gdy zmarły nie pozostawił po sobie testamentu. Sytuacja ta sprawia, że reguła dziedziczenia jest zgodna z ustawą i nie można jej kwestionować.  W chwili otwarcia spadku pierwsze w kolejności są dzieci i małżonek spadkodawcy, a później dalsi zstępni spadkodawcy, np. wnuki, prawnuki, praprawnuki itd.

Kto jest zobowiązany do zapłaty zachowku?

Zobowiązani do pokrycia zachowku są spadkobiercy. Wynika to z art. 991 Kodeksu cywilnego, a wynika z faktu, że najczęściej spadkodawca nie uwzględnia w swoim testamencie jednego lub kilku spokrewnionych z nim osób. Ich części majątku są przez to dzielone między pozostałych spadkobierców, którzy następnie powinni zwrócić osobie pominiętej należną jej część.

Jaka jest wysokość wypłaty z tytułu zachowku?

Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi, dziecku czy rodzicowi spadkodawcy, wziąć pod uwagę należy wartość jego udziału spadkowego, który mógłby on otrzymać przy dziedziczeniu ustawowym. Zachowek wynosi połowę tej wartości. Do obliczenia należnego uprawnionemu zachowku niezbędne jest też ustalenie jego stanu i wieku - jeśli jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy, należą mu się 2/3 wartości.

Podkreślić też trzeba, że podstawę obliczania zachowku uwzględnia się spadkobierców, którzy odrzucili spadek oraz spadkobierców niegodnych. Pod uwagę nie są natomiast brani spadkobiercy wydziedziczeni oraz Ci, którzy zrzekli się dziedziczenia.

Co to jest substrat zachowku?

Czysta wartość spadku, wraz z darowiznami, tworzą razem substrat zachowku. Jest to postawa obliczania wartości zachowku. Zaznaczyć trzeba, że "czysta wartość" spadku to wysokość aktywów spadkowych, ale pomniejszona o ewentualne długi.

Czy zachowek należy się zawsze?

Żądanie zapłaty zachowku przez osoby spokrewnione ze spadkodawcą, które np. nie miały z nim kontaktu, często odbierane są jako niesprawiedliwe. Szczególnie dzieje się tak w sytuacji, gdy w chorobie czy przed śmiercią spadkodawcą opiekowała się osoba niespokrewniona z nim, choć bardzo mu bliska i to ona widnieje w testamencie.

W takiej sytuacji możliwe jest ubieganie się o obniżenie lub całkowite oddalenie powództwa o zapłatę zachowku. Konieczne jest jednak wykazanie, że jego zapłata byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Argumentem przemawiającym za takim rozwiązaniem sprawy może być np. nieutrzymywanie kontaktu ze spadkodawcą przez długi czas. Często zamiast osoby ubiegającej się o zachowek spadkodawcą opiekowała się osoba zobowiązana do zapłaty zachowku, co może stać w sprzeczności do zasad współżycia społecznego.

Warto w tym miejscu podkreślić, że instytucja zachowku służy wsparciu i ochronie najbliższych osób spadkodawcy. W przypadku prawidłowo funkcjonującej rodziny, zwykle są to osoby spokrewnione i pozostające najbliższymi. Przepisy nie uwzględniają jednak w tym przypadku bliskości uprawniającej do zachowku, utrzymywanej z osobami, z którymi zmarłego nie łączyły formalne więzy pokrewieństwa.

Wydziedziczenie

Zachowek nie przysługuje również osobom, które są niegodne dziedziczenia. Formalnie spokrewnionych krewnych można pozbawić możliwości dochodzenia zapłaty zachowku poprzez odpowiedni wpis w testamencie. Warunkiem jest umieszczenie w testamencie przyczyny takiej decyzji.

W takiej sytuacji prawo do ubiegania się o zachowek przechodzi dalej, pomijając osobę wydziedziczoną. Dalszy zstępny może już natomiast znów domagać się wypłaty zachowku, jeśli mu on przysługuje.

Podkreślić też trzeba, że osoba uprawniona do zachowku żądać może wyłącznie wypłaty pieniędzy. Nie może starać się o uzyskanie określonych przedmiotów.

Materiał przygotowano na podstawie informacji pochodzących z serwisu: https://zachowek.biz.pl/.