Jedną z inicjatyw podjętych przez ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego było zorganizowanie w dniach 18-23 maja w Tatrach, w ramach jubileuszu 100-lecia, treningu śmigłowcowych technik ratowniczych. Oprócz naszych ratowników, którzy przygotowali i zorganizowali te zajęcia, uczestniczyli w nich również ratownicy górscy z Włoch oraz ze Słowackich Tatr Wysokich.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"4968"}

Pomysł zorganizowania takich warsztatów zrodził się w jesieni ubiegłego roku na Sycylii, gdzie trzech ratowników TOPR – Wojciech Mateja, Robert Kidoń i Maciej Latasz uczestniczyło w szkoleniu śmigłowcowym, zorganizowanym przez Soccorso Alpino Guardia di Finanza. Wówczas to, na pożegnalnej kolacji Wojtek Mateja wystąpił z propozycją zorganizowania podobnego szkolenia unifikacyjnego w naszych Tatrach, gdyż nadarza się ku temu okazja – 100-lecie TOPR. Po powrocie do kraju i zaakceptowaniu tego pomysłu przez zarząd i naczelnika TOPR, przystąpiono do opracowania programu tych zajęć, na które zaproszono ratowników PGHM z Chamonix, SAGdF z Włoch oraz ze Słowacji z HZS Vysoké Tatry. Z wymienionych nie dojechali Francuzi. Podstawowym celem wspólnego treningu było zaprezentowanie i przećwiczenie akcji z powietrza z użyciem techniki HEC (długiej liny). Techniki tej – oprócz ratowników TOPR – używają w górach tylko Szwajcarzy i niektóre załogi austriackich śmigłowców ratunkowych. Dodatkową korzyścią z tak zaplanowanego treningu miało być zapoznanie ratowników słowackich z naszymi możliwościami, ponieważ na podstawie porozumienia pomiędzy TOPR i HZS załoga toprowskiego śmigłowca może wykonywać akcje ratunkowe również na terenie Tatr Słowackich.

Program warsztatów był zaplanowany na 5 dni, w tym 3 szkolenia śmigłowcowego, 1 na szkolenie w jaskiniach oraz 1 na wycieczkę wysokogórską na Mięguszowiecki Szczyt Wielki. Pogoda i życie zweryfikowało nieco ten plan, jednak zasadnicza jego część została zrealizowana.

Zaczęło się od szkolenia jaskiniowego

W pierwszym dniu nie było dobrych warunków lotnych, prognozy pogody zapowiadały burze, zatem zdecydowano się na szkolenie jaskiniowe. Wybrano Jaskinię Czarną w Dolinie Kościeliskiej, do której dojście nie jest odległe i możliwe w każdych warunkach. – Dobrze się stało – zauważył Wojtek Mateja – że pierwszego dnia pogoda nie dopisała, gdyż przydało się takie szkolenie w jaskini. Standardowym przyrządem zjazdowym zarówno w jaskiniach, jak i na śmigłowcu, jest rolka Petzl Stop. Przejście Jaskini Czarnej do Szmaragdowego Jeziorka i z powrotem było, oprócz ćwiczeń na ściance w centrali, najlepszym treningiem naszych włoskich kolegów przed zasadniczymi zajęciami ze śmigłowcem. Ratownicy włoscy mają małe doświadczenie w technikach jaskiniowych, bo u nich ratownictwem jaskiniowym zajmuje się inna organizacja, natomiast kilku słowackich ratowników uczestniczyło już nieraz w szkoleniu w tatrzańskich jaskiniach, więc ich wyszkolenie w tym zakresie nie odbiega od umiejętności naszych ratowników. Według ratowników TOPR, rolka Petzl Stop jest najlepszym przyrządem zarówno do zjeżdżania w studniach jaskiniowych, jak i do desantowania się ze śmigłowca.

Ewakuacja poszkodowanych ze szlaku turystycznego

Kiedy dojdzie do wypadku w górach, to najszybszym środkiem transportu rannego do szpitala jest śmigłowiec. Nieraz w ciągu kilkunastu minut poszkodowany może znaleźć się w ambulatorium zakopiańskiego szpitala. Ten szybki transport już niejednemu uratował życie. Opanowanie do perfekcji czynności przez zespół śmigłowcowy, w skład którego wchodzi dwóch pilotów, ratownik pokładowy i dwóch ratowników, tzw. „dołowych” (dla odróżnienia od pokładowego), którzy desantują się ze śmigłowca, a wśród nich często jeden jest lekarzem – jest niezwykle istotne i jest gwarantem szybkiego i skutecznego przeprowadzenia akcji. Dwóch naszych ratowników „dołowych” jest ratownikami medycznymi – Stanisław Krzeptowski Sabała i Maciej Latasz.

Zajęcia ze śmigłowcem rozpoczęto od zadań łatwiejszych – ewakuacji poszkodowanego ze szlaku turystycznego za pomocą wciągarki. Miejsca wybrano nieprzypadkowo – łańcuchy w Żlebie Kulczyńskiego i łańcuchy na Zmarzłych Czubach, oba w rejonie, gdzie na Orlej Perci zdarzają się wypadki.

Kilkunastometrowy zjazd zespołu dołowego na linie ze śmigłowca będącego w zawisie to kilkadziesiąt sekund, potem zaopatrzenie poszkodowanego i zapakowanie w nosze lub w trójkąt, a następnie ewakuacja wyciągarką na pokład to kilka minut i już śmigłowiec może wracać na lądowisko. Mieszane zespoły polsko-włoski i polsko-słowacki przeprowadziły taką akcję każdy w obu tych miejscach.

Nie był to jednak koniec zajęć. Po południu zadania były nieco trudniejsze, ale również związane z częstymi miejscami wypadków turystycznych, także w rejonie Orlej Perci. Jeden pozorowany był na trawersie Kozich Czub pod Kozią Przełęczą, a drugi w żlebie pod Granacką Przełęczą. Desantowanie zespołów dołowych odbyło się w pierwszym przypadku na taras Zamarłej Turni ponad drabinką, skąd zespół ratowników musiał dotrzeć z noszami do poszkodowanego, a w drugim ratownicy desantowali się na Orlej Baszcie. W obu przypadkach do podjęcia poszkodowanego i ratowników potrzebne było zastosowanie techniki HEC – długiej liny (długości lin od 55 do 70 metrów), gdyż wznoszące się w pobliżu wysokie ściany uniemożliwiały pilotowi bliższe podejście do miejsca wypadku. Używana przez nasz zespół śmigłowcowy lina HEC ma długość do 200 metrów, a jej zaczep ma nośność 600 kg, więc w takich przypadkach jest to istotna przewaga nad wciągarką, która ma udźwig 272 kg i długość linki tylko 50 metrów. Dysponując liną HEC o takim zasięgu, załoga toprowskiego śmigłowca może bezpiecznie ewakuować cały zespół ratowników wraz z poszkodowanymi nawet z największych tatrzańskich ścian. Wymaga to jednak doskonałego zgrania całej załogi, a przede wszystkim niesamowitej precyzji w pilotażu śmigłowca. Ewakuowany zespół jest następnie przenoszony pod śmigłowcem do miejsca, gdzie można go bezpiecznie „posadzić”, po czym śmigłowiec ląduje obok i zespół jest przejmowany na jego pokład. Spod Kozich Czub zespół został przeniesiony na linie pod śmigłowcem na morenę Czarnego Stawu w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, a spod Granackiej Przełęczy – na Krzyżne. Zajęcia trwały cały dzień – ostatni lot był o godz. 20, a potem jeszcze całe zajęcia były szczegółowo omawiane.

Ewakuacja taterników ze ściany

W następnym dniu pogoda również sprzyjała, zatem kolejne zadania były jeszcze trudniejsze – związane z podejmowaniem pozorantów ze ścian wspinaczkowych, na których nieraz zdarzają się wypadki taternickie – Zamarła Turnia i Granaty. Na Zamarłej Turni dwa pozorowane wypadki wydarzyły się zespołom, wspinającym się na „Prawych Wrześniakach” i „Heinrichu”, natomiast na Granatach – na „Środkowym Żeberku” i „Filarze Staszla”. By z tych miejsc ewakuować rannego i jego partnera, trzeba było również użyć długiej liny. Akcje ratunkowe były trudniejsze i wymagały znakomitego opanowania techniki HEC, nad czym czuwali nasi ratownicy. Słowacy i Włosi działania pilnie obserwowali, a niektóre czynności wykonywali samodzielnie. W sumie dzień był również bardzo pracowity, a zajęcia zakończono późnym wieczorem.

*

Po tych dwóch intensywnych dniach należał się wszystkim dzień bardziej ulgowy – poświęcono go na zakupy w sklepach ze sprzętem alpinistycznym i oglądanie materiału filmowego z poprzednich zajęć. Na ostatni dzień planowane były zajęcia w rejonie Morskiego Oka – na Wołowej Turni, Mięguszowieckim Szczycie Wielkim i na wschodniej ścianie Mnicha, ale życie napisało inny scenariusz. W tym dniu wydarzyło się aż 8 poważnych wypadków w Tatrach Polskich – większość na skutek poślizgnięć i upadków na twardym, stromym śniegu. Ratownicy i piloci byli cały dzień zajęci akcjami ratunkowymi i nie było czasu na zrealizowanie zaplanowanych zajęć. Wieczorem dokonano analizy i podsumowania całości szkolenia śmigłowcowego. Ratownicy z Włoch i Słowacji zazdrościli zespołowi śmigłowcowemu TOPR maszyny, którą dysponują, oraz zgrania i wytrenowania, co było możliwe tylko dzięki ścisłemu zawężeniu składu tego zespołu. Przede wszystkim jednak byli pełni podziwu dla umiejętności i kunsztu lotniczego Henryka Florkowskiego, który pilotował w tamtych dniach śmigłowiec. Ma w tym zawodzie duże doświadczenie, gdyż jako pilot lata na różnych śmigłowcach już od 1972 roku ale najwięcej godzin ma wylatanych na Mi-8 – aż ponad 4 tysiące. Żeby tak znakomicie radzić sobie ze śmigłowcem w różnych warunkach terenowych i pogodowych i wykonywać manewry z zegarmistrzowską precyzją, potrzeba wielu lat praktyki.

Apoloniusz Rajwa

W warsztatach uczestniczyli:

Piloci: Henryk Florkowski i Roman Kowalczyk
Ratownicy pokładowi: Piotr Bukowski, Robert Kidoń i Wojciech Mateja
Ratownicy „dołowi”: Grzegorz Bargiel, Witold Cikowski, Stanisław Krzeptowski Sabała, Maciej Latasz, Łukasz Wiercioch i Jakub Jasiński – lekarz
W roli pozorantów wystąpili: Stanisław Bobak, Andrzej Krzeptowski Sabała, Andrzej Maciata, Andrzej Marasek, Tomasz Michalik, Łukasz Migiel, Marcin Firczyk, Andrzej Górka i Andrzej Mikler
Ratownicy górscy: SAGdF z Predazzo i HZS Vysoké Tatry