Właśnie mija sto lat od zatwierdzenia statutu Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego przez galicyjskie Namiestnictwo we Lwowie. Dzień 29 października 1909 roku uważa się za oficjalną datę powołania TOPR, czwartej organizacji ratownictwa górskiego w świecie. Znakiem tej organizacji jest błękitny krzyż na białym polu.

Powołanie do życia organizacji ratującej życie ludzkie w Tatrach stało się na początku XX wieku sprawą niezwykłej wagi. Coraz częściej zdarzały się przypadki utknięcia w urwiskach skalnych, pobłądzenia, a także kontuzje i wypadki śmiertelne. Coraz więcej osób wybierało się w Tatry bez opieki dotychczas wynajmowanych przewodników góralskich, którzy dbali o ich bezpieczeństwo, i coraz więcej ambitnych turystów-taterników samodzielnie zdobywało trudne szczyty i tatrzańskie ściany.

Potrzebę utworzenia pogotowia górskiego dobrze rozumiał Mariusz Zaruski, który zamieszkał w Zakopanem w 1904 roku. Pierwszym sygnałem, który go skłonił do zorganizowania towarzystwa ratunkowego, był wypadek, jaki zdarzył się w lipcu 1907 roku. Wówczas to w czasie schodzenia ze Świnicy zabił się jeden z dwóch turystów niemieckich. Sprawę utworzenia Pogotowia Ratunkowego przedstawił miesiąc później na Ogólnym Zgromadzeniu członków Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego. W następnym roku wypracował koncepcję, a następnie przez publikacje zwrócił się do społeczeństwa o poparcie tej idei. Dzielnie wspierał go w tych zamierzeniach Mieczysław Karłowicz. Wspólnie przygotowali odezwę do społeczeństwa o stworzenie funduszu dla Pogotowia w celu zakupu niezbędnego sprzętu ratunkowego. W lutym 1909 roku Mieczysław Karłowicz zginął w lawinie śnieżnej pod Małym Kościelcem. Wypadek ten przyśpieszył prace nad zorganizowaniem pogotowia górskiego. Do końca kwietnia opracowany został statut przez komisję, w skład której wchodzili: Kazimierz Dłuski, Władysław Janowicz, Mariusz Zaruski, Klemens Bachleda, Kazimierz Brzozowski, Wincenty Szymborski, Stanisław Barabasz, Józef Żychoń, Jan Dworski, Wacław Kraszewski i Leonard Zwoliński, po czym przesłano go do zatwierdzenia przez Namiestnictwo we Lwowie.

11 grudnia 1909 roku odbyło się w Dworcu Tatrzańskim pierwsze Walne Zgromadzenie TOPR, na którym dokonano wyboru władz. Pierwszym prezesem w historii tego stowarzyszenia został Kazimierz Dłuski, wiceprezesami Władysław Janowicz i Stanisław Barabasz, natomiast członkami zarządu – Maria Kulczycka, Florian Grużewski, Wacław Kraszewski – lekarz TOPR i Kazimierz Brzozowski. Naczelnikiem Straży Ratunkowej został przez aklamację Mariusz Zaruski, a jego zastępcą Klemens Bachleda. Wtedy też przyrzecznie ratownicze złożyło pierwszych 11 ratowników: Mariusz Zaruski, Klemens Bachleda, Szymon Tatar młodszy, Jakub Wawrytko starszy, Jędrzej Marusarz, Jan Pęksa, Wojciech Tylka Suleja, Stanisław Gąsienica Byrcyn, Stanisław Zdyb, Józef Lesiecki i Henryk Bednarski.
Członkowie Straży Ratunkowej uczestniczący w wyprawach zostali ubezpieczeni na życie, a z datków społecznych zakupiono sprzęt ratunkowy. Na wniosek Zaruskiego ustawiono na szczycie Kopy Magury maszt sygnalizacyjny. W razie wypadku w rejonie Hali Gąsienicowej dzierżawca schroniska miał wywieszać flagę, a dyżurny zakopiańskiej Straży Pożarnej został zobowiązany do obserwowania masztu i zawiadamiania TOPR-u w razie pojawienia się sygnału alarmowego.

Apoloniusz Rajwa