Kości mamuta, a także innych gatunków megafauny, zamieszkującej w okresie plejstoceńskim tereny Polski, w tym również naszego regionu, a także plansze z ciekawymi informacjami o tych gatunkach można zobaczyć na wystawie w Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN w Zakopanem.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"14641"}

Okres lodowcowy, który rozpoczął się ok. 2 mln lat temu, a zakończył przed 10 tysiącami lat, zaznaczył się na ziemiach polskich kilkoma zlodowaceniami, rozdzielonymi okresami interglacjalnymi. W czasie ostatniego zlodowacenia znaczne obszary Europy Środkowej i Wschodniej były w zasięgu peryglacjalnego stepu, określanego często nazwą \"mamuciego stepu\". Było to środowisko niepodobne do żadnego ze współczesnych środowisk strefy peryglacjalnej, obfitowało w pokarm roślinny, zdolny wyżywić ogromne stada trawożernej megafauny. Rekonstrukcja sukcesji roślinnej \"mamuciego stepu\" opiera się na diagramach analiz pyłkowych.

Podczas zlodowacenia w północnej części Polski była lodowa pustynia, przechodząca ku południowi w tundrę i tzw. \"mamuci step\", porośnięty zimnolubną trawą, niskimi krzewami i trawami (karłowate brzozy i wierzby, dębik ośmiopłatkowy). Głównym i największym przedstawicielem megafauny zamieszkującej ten step był mamut wielki, a także inne gatunki, jak nosorożec włochaty, dziki koń, niedźwiedź jaskiniowy, hiena jaskiniowa, jeleń olbrzymi, prażubr stepowy, łoś olbrzymi i renifer. Opisy i rysunki tych gatunków zamieszczone są na wystawie, a w gablotach zgromadzono kości tylko niektórych, w tym głównego reprezentanta tego okresu - mamuta wielkiego.

Jego przodkiem był ogromny mamut stepowy, o wysokości dochodzącej do 5 m, o wadze do 10 ton. Mamut wielki, który żył w plejstocenie, był mniejszy i niższy - o ciężarze do 5 ton, a młode, które się rodziły, ważyły do 90 kg. Środowisko, w którym żyły, na przedpolu lądolodu, miało surowy klimat, wiały zimne wiatry, a temperatury powietrza spadały do minus 40 st. Mamuty były przystosowane do tych trudnych warunków, co umożliwiało im przetrwanie. Posiadały gęste futro i grubą warstwę tłuszczu, a w garbach tłuszczowych gromadziły zapasy na okres zimy. Ostatnie mamuty wielkie wyginęły na stałym lądzie pod koniec plejstocenu, około 10 tys. lat temu, znacznie dłużej przetrwały na niektórych izolowanych wyspach w strefach klimatu zimnego. Do ich wyginięcia przyczyniły się nie tylko zmiany środowiska, ale także pierwotni ludzie, którzy polowali na nie, zdobywając pożywienie, skóry oraz kości, służące potem do budowy małych szałasów krytych skórami lub do wyrobu różnych prostych narzędzi.

W obszernej komorze wejściowej Jaskini Magurskiej w Tatrach chroniły się niedźwiedzie jaskiniowe. Znaleziono w niej kości z co najmniej 40 osobników. Badania prowadzone w Jaskini Obłazowej pod kierunkiem Pawła Valde Nowaka doprowadziły do odkrycia w osadach szczątków hieny jaskiniowej, lwa jaskiniowego, nosorożca włochatego, renifera, a także bumerangu w ciosu mamuta datowanego na mniej więcej 30 tys. lat p.n.e.

Organizatorami tej edukacyjnej wystawy są Muzeum Przyrodnicze Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie oraz Tatrzański Park Narodowy. Otwarcia ekspozycji dokonał Paweł Skawiński, dyrektor TPN, a Monika Buźniak, która opracowała jej scenariusz, zapoznała zebranych na wernisażu z tematyką ekspozycji.

Wystawę można zwiedzać do 22 kwietnia tego roku.

Apoloniusz Rajwa