Naukowcy pierwszy raz w historii sprawdzają, czy w sztolniach i jaskiniach w Tatrach występuje groźne dla zdrowia promieniowanie jądrowe i czy są to miejsca bezpieczne dla turystów.

Naukowcy z Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie, działającego w ramach Polskiej Akademii Nauk, spędzili w Tatrach tydzień. Badania rozpoczęli w sztolniach w Dolinie Białego, bo po II wojnie światowej Rosjanie próbowali wydobywać w nich uran potrzebny do budowy bomby atomowej. Pierwsze wyniki badań potwierdzają, że jest to miejsce bardzo narażone na promieniowanie. – Ogólnie zajmujemy się badaniem występowania naturalnego promieniowania w środowisku. O ile Sudety były już dosyć dokładnie zbadane, to Tatry są pod tym względem terenem dziewiczym – mówi dr Krzysztof Kozak z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN. W ubiegłym tygodniu międzynarodowy zespół, w którego skład oprócz Polaków weszli Słoweńcy, Węgier i Egipcjanin, rozpoczął badania. – Chcemy zbadać, jaki jest poziom promieniowania. W kilkunastu punktach w sztolni prowadzimy ciągły monitoring mocy dawki promieniowa. Pobraliśmy próbki gleby i wody na zawartość radu, toru i potasu 40. Zamontowaliśmy też tzw. detektory śladowe, które po miesiącu dadzą nam średnie stężenia – dodaje dr Kozak.

Okazuje się, że Rosjanie nie bez podstaw wydobywali ze sztolni uran. Naukowcy odnaleźli w nich dwa miejsca o lekko podwyższonym poziomie promieniowania gamma. – Stężenie radioaktywnego gazu – radonu jest jednak bardzo wysokie. Z pierwszych odczytów wynika, że jego maksymalne stężenie to aż 7000 bekereli na metr sześcienny. Norma dla budynków mieszkalnych w Unii Europejskiej to stężenie 100 do 300 bekereli. Nie zalecałbym więc na przykład zamieszkania w tej sztolni, mogłoby to mieć wpływ na zdrowie.

Dodajmy, że zdarzały się przypadki, że w położonej przy szlaku sztolni, mimo zakazów, turyści spędzali noce.

– Zbadamy też poziom promieniowania w jaskiniach dostępnych dla turystów w Dolinie Kościeliskiej, tam, gdzie pracują przewodnicy, bo to może mieć jakiś wpływ na zdrowie. Nie sądzę jednak, aby tam istniało tak duże promieniowanie, jak w zbadanych sztolniach.

Naukowcy podkreślają pomoc w badaniach pracowników TPN-u, którzy brali udział m.in. w transporcie sprzętu do jaskiń.

Paweł Pełka