Nie ma tu turystów i zasięgu telefonicznego, są za to cudowne widoki, niepowtarzalna przyroda. W historii Tatr Dolina Jaworowa zapisała się dwoma tragicznymi wydarzeniami, z których jedno do dziś pozostaje jedną z największych tatrzańskich zagadek.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"123283"}

Szukając opisów dolin w Tatrach w internecie, o każdej znajdziemy nieskończoną liczbę wpisów, zdjęć. Jeśli chodzi o Jaworową, jest nieco inaczej. Tu opisów jest zdecydowanie mniej, bo zdecydowanie mniej tatrzańskich piechurów decyduje się na przejście tym szlakiem. Opisy są też dość skrajne. Najciekawszy blogowy opis znaleźliśmy na blogu:https://www.rudazwyboru.pl/ Jego autorka pisze o Jaworowej: "To dziwna Dolina jest, skrajne uczucia wywołuje. Zupełnie nie wiem, czy ją polecać. Tak - jest arcypiękna! Nie - zgłupieć tam można!" - pisze autorka, wcześniej wymieniając powody, dla których ten rejon Tatr jest tak opustoszały: szlak prowadzi tylko w jedno miejsce, na Lodową Przełęcz, jest też dość długa, przejście samej doliny to ponad 8 kilometrów marszu. Z drugiej strony jest to dolina dzika, w której niektórzy turyści wciąż zakładają dzwoneczki, aby żerujące tu niedźwiedzie z daleka dowiedziały się o ludzkiej obecności i nie były zbyt zaskoczone i zdenerwowane.

Pierwsi turyści po dwóch godzinach

Jaka jest Dolina Jaworowa Anno Domini 2024, postanowiłem sprawdzić sam. W czwartek 17 października, gdy po szlakach wędruje znacznie mniej turystów niż w weekendy, wyszedłem na Lodową Przełęcz. Cała trasa z Tatrzańskiej Jaworzyny, położonej kilka kilometrów od Łysej Polany, na Lodową Przełęcz i z powrotem to 24 kilometry marszu. Na tym dystansie pokonujemy 1400 metrów różnicy wzniesień. W czasie całej wycieczki spotkałem dokładnie 15 osób i dwie kozice. Na pierwszych turystów natknąłem się po dwóch godzinach marszu.

Rzeczywiście Dolina Jaworowa bezsprzecznie jest jedną z ostatnich dolin w Tatrach, które są dzikie. Nawet wysiłki Słowaków, aby to zmienić - na początku doliny wycięty jest spory kawał lasu - nie zmienią tego faktu. Jest też Jaworowa niesamowicie piękna. Zaraz na początku, skręcając zielonym szlakiem w prawo od Gajdałowej Polany (z Tatrzańskiej Jaworzyny dochodzimy do tego miejsca 2-kilometrowym marszem po asfalcie), otwierają się niesamowite widoki na Lodowy i Kołowy Szczyt z jednej strony, a Tatry Bielskie, rozświetlone wschodzącym słońcem, z drugiej. Widok jest iście alpejski. W całej dolinie sporo jest wiatrołomów, więc widoki na Lodowy, który towarzyszą mi przez całą wycieczkę, są po prostu wspaniałe.

Skalny mur nie z tej ziemi

Śmiem twierdzić, że po przejściu 8 kilometrów w Jaworowym Ogrodzie, otwiera się nam jeden z najbardziej oryginalnych widoków w całych Tatrach. Kiedyś na Jaworowym Potoku stała tu charakterystyczna rozpadająca się kładka, która stanowiła niesamowite dopełnienie otwierającej się panoramy na skalny mur Jaworowych. Teraz kładka jest nowa, czar nieco prysł, ale skalne olbrzymy, zamykające dolinę, wyglądają stąd nieziemsko. Najlepiej byłoby zostać w tym miejscu kilka godzin i gapić się bez końca na te skalne ściany, słuchając tylko szmeru strumienia. W tym miejscu wydaje się, że dalej przejścia nie ma. Okazuje się jednak, że ścieżka na Lodową Przełęcz skręca w lewo, w stronę wschodnią i tu zaczyna się prawdziwa wspinaczka. Na dystansie 2,5 kilometra pokonuję 900 metrów przewyższenia. Mijam położony w skalnej kolebie Żabi Staw Jaworowy i wchodzimy na piętro Zadniej Doliny Jaworowej, już tylko 200 metrów poniżej samej Lodowej Przełęczy.

Gdybym miał wybrać trzy zdjęcia, które opisują całe Tatry, z pewnością wskazałbym właśnie fotografię zrobioną z tego miejsca. Jaworowe Szczyty wyglądają stąd po prostu niesamowicie. Swoim kształtem przypominają widoki z alpejskich Dolomitów, ale są nasze, tatrzańskie, więc piękniejsze.

Trzy tajemnicze zgony

Z tym miejscem związane są dwie tragedie. Tu w 1910 r. w ścianach Jaworowego Szczytu zginął Klimek Bachleda, ratownik TOPR, przewodnik, który niósł pomoc rannemu taternikowi. Tu też w sierpniu 1925 roku w niewyjaśnionych nigdy do końca okolicznościach, w czasie załamania pogodowego zmarły trzy osoby - prokurator Kazimierz Kasznica, jego syn Wacław i taternik Ryszard Wassereberg. Przeżyła tylko żona prokuratora Waleria Kasznicowa, która całej trójce niedługo przed śmiercią podała alkohol. Przy zwłokach przesiedziała 37 godzin, w końcu dotarła na Łysą Polanę. Tam spotkała Mariusza Zaruskiego, naczelnika TOPR, który wysłał na miejsce ratowników. Do dziś nie wyjaśniono, co było przyczyną tych trzech zgonów. W 2015 roku Maciej Kwaśniewski przeprowadził dziennikarskie śledztwo po latach. Według jego ustaleń wszystkie trzy zmarłe osoby miały problemy z sercem, a na tragedię mogła też mieć wpływ fatalna pogoda, padający deszcz ze śniegiem, chłód i bardzo silny wiatr. Niektórzy twierdzą nawet, że spacerując w tym rejonie czują duchy zmarłych. Ja w duchy nie wierzę, ale za każdym razem będąc w tym miejscu, rozglądam się wśród zalegających tu głazów i zastanawiam się, gdzie dokładnie to się wszystko wydarzyło.

***

Odwiedzając Jaworową, pamiętajmy, że szlak otwarty jest tylko od 15 maja do 31 października.

Paweł Pełka