To definitywny koniec polskiej architektury drewnianej - pisze na profilu społecznościowym dr hab. Monika Bogdanowska.

Monika Bogdanowska - małopolska wojewódzka konserwator zabytków w Krakowie w latach 2019-2021 prowadzi Facebooka "Konserwator Zabytków". Na profilu znalazł się obszerny wpis, krytykujący remont schroniska PTTK na Hali Kondratowej.

Poniżej pełny tekst dr hab. Moniki Bogdanowskiej:

DEFINITYWNY KONIEC POLSKIEJ ARCHITEKTURY DREWNIANEJ

Miarą upadku i znakiem końca tradycji budowania z drewna na naszych ziemiach jest – moim zdaniem – nowe schronisko na Hali Kondratowej. Tak myślę, że gdyby, powiedzmy, pięćdziesiąt lat temu powiedzieć góralom, że im w „smiućkich Tatrach” ktoś wybuduje schronisko z pustaka, obłożone listewkami i nakryte gontopodobnym dachem, niejedna ręka zacisnęłaby się na ciupażce.

Tatrzańskie schroniska to osobne architektoniczne i społeczne zjawisko. Kiedyś niedostępne, znane tylko góralom wysokie góry stopniowo zdobywane były przez przybyszów z nizin. Pojawiali się badacze: geolodzy, botanicy, ale też ludzie szukający niezwykłych doznań, kontaktu z dziewiczą przyrodą. Rozwój Zakopanego jako ośrodka turystycznego, doskonałej bazy wypadowej dla górskich wypraw w naturalny sposób przyczynił się do „podboju” niedostępnych wcześniej obszarów, ale też budowy pierwszych, skromniutkich schronisk. Wcześniej, jeszcze po wojnie, funkcje „zohylin” pełniły bacówki. Ludzie ruszający w góry nie mieli wielkich wymagań: odpocząć na ławeczce wystawiając twarz do słońca i opierając się o pachnące starym drewnem ściany, schronić się przed deszczem, czasem też przenocować, gdy wyprawa nieco się wydłużyła. Te stosunkowo niskie oczekiwania z zasadzie się nie zmieniały, a drewniana chata, mniejsza, czy większa, z wielkimi stołami, wspólną sypialnią, a przede wszystkim ciepłym piecem, wspólnym wypoczynkiem i atmosferą tworzoną przez prowadzących schronisko ludzi, były właśnie tym, co tworzyło niezapomnianą atmosferę.

Schronisko na Hali Kondratowej należało właśnie do takich miejsc. Położone u stóp Giewontu miało burzliwą historię, pierwsza chatka przetrwała zaledwie kilka lat, w 1913 została zniszczona przez lawinę, w jej miejsce postawiono w latach 1930-tych bacówkę. „Prawdziwe” schronisko stanęło w latach 40-tych dzięki staraniom Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a krótko potem zostało rozbudowane. I to poważnie uszkodziła kamienna lawina, trzydziestotonowy głaz wbił się w narożnik budynku 26 kwietnia 1953 roku. Widać Duch Gór nie życzył sobie w tym miejscu żadnych schronisk, ale ostatecznie odpuścił. Wyremontowany budynek służył turystom przez kolejne dziesięciolecia, cały czas prowadzony przez potomków Stanisława Skupnia olimpijczyka i narciarza. Do czasu. W maju 2022 roku wybuchł pożar, turyści rzucili się na ratunek, uruchomiono hydrant, wynoszono dobytek. Najprawdopodobniej zapaliły się sadze w kominie, a od nich gont. Zniszczenia nie były bardzo duże, ale w roku 2023 schronisko zamknięto. Rozpoczął się, jako to podawano w mediach, remont. Teraz zbliża się czas ponownego otwarcia. No i cóż. Niestety, w sercu Tatr, u stóp Giewontu stoi produkt współczesnej chemii budowlanej. Choć odtworzono formę, to do budowy wykorzystano materiały współczesne, szkodliwe dla środowiska w produkcji i utylizacji, w zasadzie nie poddające się recyclingowi. Na zdjęciach widzimy bloczki silikatowe, żelbet, wełnę mineralną, blachodachówkę gontopodobną, całość dla niepoznaki obito drewnianymi listwami.

Dlaczego tak? Bo zgodnie z współczesnymi normami budowlanymi obowiązującymi z jakichś (jakich?) przyczyn w naszym kraju budowa drewnianego domu zgodnie wypraktykowanymi setkami lat metodami jest ZAKAZANA. Nie ma bali, których grubość może spełnić współczynniki izolacyjności ścian (dwu i trzykrotnie grubszych niż stosowane w krajach północy i na Alasce), nie ma materiału innego niż syntetyczny, który zdaniem strażaków zapewni niepalność (choć wiemy, że niepalne materiały topią się, wydzielając toksyczne gazy), nie ma innego materiału do uszczelnień jak piany poliuretanowe. Nowy budynek wzniesiono w technice stosowanej od Pomorza po Podhale, nie wykorzystano okazji dla podtrzymania tradycyjnej techniki, do postawienia pomnika góralszczyznie. Zamiast pachnącego świeżym drewnem dzieła podhalańskiego, górskiego budownictwa mamy produkt „schroniskopodobny”.

Dlatego właśnie uważam, że jest to znak ostatecznego końca trwającej tysiące lat tradycji, z której nasze ziemie do niedawna słynęły w Europie: tradycji drewnianego budownictwa.