"Tu pawiookie drzemią stawy, tu bokiem piętrzy się turnia śliska. Cisza... O liście wiatr nie trąca" - pisał ponad 120 lat temu Jan Kasprowicz. Dobrze, że wciąż w Tatrach są takie miejsca - ciche, dzikie, gdzie przyroda wciąż potrafi zwyciężyć nad turystyczną nawałnicą.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"135101"}

Kiedyś rosły tu prastare lasy. Stąd wzięła się też nazwa Ciemne Smreczyny. Jak przypomina w swoim przewodniku nieodżałowany Józef Nyka, nazwę tę nadali Podhalanie. Miejsce to było jednym z ulubionych celów wycieczek zakopiańskiej śmietanki towarzyskiej.

Biwakował tu Tytus Chałubiński, a Stanisław Witkiewicz opisał wyprawę w „Na Przełęczy”. Malarz Leon Wyczółkowski w 1905 roku notował: „Byłem w Borze Ciemnosmreczyńskim, jestem oczarowany”. Natchnienia szukali tu poeci - Kasprowicz, Tetmajer, Jasnorzewska-Pawlikowska... Lista miłośników tego zakątka była długa.

Las, który zamilkł

Z prastarego boru, nienaruszonego ludzką ręką, niewiele dziś zostało. Nie został on jednak wycięty - jak wiele innych w Polsce czy na Słowacji. Tatrzańską puszczę w Ciemnych Smreczynach pokonał kornik, a dzieła zniszczenia dopełniły huraganowe wiatry.

Na szlaku z Podbańskiej przez Dolinę Koprową nad Ciemnosmreczyński Staw nie zobaczymy już niekończących się połaci świerkowego boru, ale miejscami las nadal robi ogromne wrażenie. Chwilami jednak trudno patrzeć na miejsca, gdzie bitwę ze świerkami wygrał kornik - sterczące kikuty dawnych olbrzymów budzą smutek i nostalgię.

Tu króluje cisza

To nadal rejon Tatr, w którym - jak w wierszu „Krzak dzikiej róży” - króluje cisza. To prawdziwa wyprawa: dojście nad Ciemnosmreczyński Staw czy na Przełęcz Zawory to 14 kilometrów w jedną stronę. Dziewięć kilometrów można pokonać na rowerach (trasa została niedawno wydłużona o kilometr), ale mimo to na tę wycieczkę wciąż decydują się tylko nieliczni - i dobrze.

Początek szlaku w Podbańskiej psuje jedynie ogromny, betonowy relikt poprzedniej epoki - hotel Permon. Powstał w latach 70., mniej więcej w tym samym czasie co zakopiański hotel Kasprowy, i - podobnie jak on - służył partyjnym dygnitarzom. Dziś działa nadal, oferując piękny widok na Krywań, choć do tatrzańskiego pejzażu pasuje mniej więcej tak, jak tankowiec do lodów Arktyki.

Samotność szlaku

Kiedy ruszymy w głąb Doliny Koprowej, „Permon” szybko zniknie nam z oczu i myśli. Idąc wcześnie rano, przez wiele kilometrów możemy nie spotkać nikogo. Nawet w sezonie to wciąż jedno z najcichszych miejsc w Tatrach.

Wśród pozostałości dawnego boru większe jest prawdopodobieństwo spotkania niedźwiedzia niż człowieka. Dlatego wędrowcy często noszą na szyi dzwoneczki, które ostrzegają tatrzańskich gospodarzy o zbliżającym się człowieku - by uniknąć niespodzianego spotkania.

Krzak dzikiej róży nad stawami

Gdy dotrzemy nad położone u stóp Wrót Chałubińskiego Ciemnosmreczyńskie Stawy, znowu otacza nas cisza. Nawet w szczycie wakacyjnego sezonu trudno tu spotkać więcej niż kilka osób. Zaledwie cztery kilometry dalej, po drugiej stronie granicy, tłumy szturmują brzegi Morskiego Oka - tu jednak panuje spokój.

Ciemnosmreczyński Staw Niżni jest trzecim co do wielkości w Tatrach Słowackich. W XVIII wieku sądzono, że ma połączenie z morzem - dlatego cesarska komisja naukowa wysłała tu Jakoba Bucholtza, by sprawdził, czy staw ma przypływy i odpływy.

Nad tym stawem warto się zatrzymać, otworzyć tomik i przeczytać wiersz Kasprowicza: „W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska, Gdzie pawiookie drzemią stawy, Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy Na plamy szarych złomów ciska…”.

Od czasu, gdy poeta pisał te słowa, niewiele się tu zmieniło. I niech tak zostanie.

Rok Kasprowicza

Warto pamiętać, że rok 2026 został ogłoszony Rokiem Kasprowicza. 1 sierpnia przyszłego roku minie sto lat od śmierci poety, którego słowa wciąż brzmią w tatrzańskiej ciszy.

Paweł Pełka