Dla mieszkańców - odmowa. Dla Księżówki - milionowe rury pod rondem Jana Pawła II.

Ulica Za Cieszynianką w Zakopanem znajduje się tuż poniżej hotelu Belvedere. - Od naszych willi, Bajka i Olimp, jest niespełna 80 metrów do przyłącza geotermii - mówi Ryszard Dudzik, współwłaściciel Bajki. Jest jednym z licznych mieszkańców Zakopanego, którzy skarżą się na nierówną walkę o przyłącz do sieci geotermalnej.

Nam się nie opłaca

Gdy spotykamy się na miejscu, Dudzik pokazuje nam prostą drogę, po której - jego zdaniem - można by do jego Bajki i do sąsiadów podciągnąć sieć. - Co kilka miesięcy od 2022 roku piszę pisma i proszę o podpięcie do geotermii. Idzie kolejna zima, a my ciągle palimy węglem - denerwuje się. - Tak obiecywali, że geotermia trafi do wszystkich. Popatrzcie, jakie dostaję odpowiedzi - wyciąga pisma z nagłówkiem Geotermia Podhalańska. Przeglądamy je. Co ciekawe, od 2022 do 2025 roku wszystkie mają identyczną treść. W większości różni je tylko nazwisko prezesa, który je sygnuje. Najpierw Wojciech Ignacok, ostatnie pismo z sierpnia tego roku - Wojciech Drzymała.

- Uprzejmie informujemy, że najbliższy możliwy punkt włączenia do naszej sieci ciepłowniczej znajduje się w znacznej odległości od ww. budynku (willa Bajka - sic! red.), co skutkuje bardzo wysokimi kosztami wykonania przyłącza. Inwestycja taka nie zwróci się w 20-letnim okresie czasu, w związku z tym zmuszeni jesteśmy odmówić jej wykonania - kwituje kolejny prezes firmy.

Za 40 lat zwrot kosztów inwestycji

Dziś przyłącz pod domem do geotermalnej sieci ciepłowniczej to jak wygrać los na loterii. Od dwóch lat rachunki za gaz są prawie dwukrotnie wyższe niż za geotermię. Im bardziej ta informacja rozchodzi się po Zakopanem, tym większa jest frustracja tych, którzy nie mogą się o nią doprosić. Spółka zasłania się ekonomią, powołując się na 20-letni okres braku opłacalności inwestycji. Przeliczyliśmy to. W przypadku budynku Bajki przy ulicy Za Cieszynianką 3 koszt przyłącza wyniósłby ok. 400 tys. zł - mimo że ciepłem geotermalnym ogrzewany jest już dom Za Cieszynianką 1, oddalony rzeczywiście o ok. 80 m. Gdyby Dudzik płacił za ciepło i ciepłą wodę 10 tys. zł rocznie, zwrot kosztów nastąpiłby po 40 latach. Tak oto szanse Ryszarda Dudzika i jego Bajki spadły praktycznie do zera.

Księżówka - tu opłacalność za 60 lat

Jak wyglądał proces decyzyjny, po którym w ubiegłym roku zdecydowano podpiąć do sieci geotermalnej budynek Księżówki? Pamiętamy dobrze, jak w czerwcu 2024 roku przepychano rury geotermalne pod rondem Jana Pawła II i rozkopaną ul. Przewodników Tatrzańskich, prowadzącą w stronę Kuźnic. Przeliczmy to. Z Księżówki do Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN, gdzie znajdowało się najbliższe przyłącze geotermalne, jest 750 metrów. Przybliżony koszt wykonania inwestycji (projekt, wykonawstwo) to minimum 3 mln zł. Przy tym stopniu trudności kwota mogła być jeszcze wyższa. Zostańmy jednak przy 3 mln zł. Załóżmy, że Księżówka będzie płacić za geotermię ok. 50 tys. zł rocznie - kiedy spółce zwróci się ta inwestycja? Za 60 lat! Z tych wyliczeń wynika, że w zakopiańskiej Geotermii Podhalańskiej ekonomia nie jest brana pod uwagę w każdym przypadku. Decyzję o przyłączeniu Księżówki do sieci ciepłowniczej podjął poprzedni zarząd spółki.

Potrzebna porządna analiza

Zarzut o braku opłacalności odrzuca Wiktor Łukaszczyk, członek rady nadzorczej spółki, reprezentujący w niej interesy Zakopanego. Jego zdaniem ta nitka nie będzie zasilać wyłącznie Księżówki. - Choć jest to duży odbiorca, przyłącz pójdzie również do budynku straży granicznej, a nawet na ul. Karłowicza. W związku z tym kwestii opłacalności inwestycji nie można obliczać jednostkowo - tłumaczy. Łukaszczyk zwraca także uwagę na rozwój sieci ciepłowniczej w poszczególnych gminach. - Konieczne jest przeprowadzenie dokładnej analizy i wyznaczenie rejonów, gdzie będzie możliwe zainstalowanie ciepła pochodzącego z geotermii, a gdzie z gazu. Ciągle o tym mówię i apeluję, że najwyższy czas zrobić porządną analizę - przekonuje.

Spółka z zyskiem

PEC Geotermia Podhalańska S.A. z siedzibą w Bańskiej Niżnej w ciągu ostatnich pięciu lat przynosi zysk. W 2024 roku zamknęła się zyskiem 8 450 441 zł, przy przychodzie wynoszącym 48 275 820 zł. Głównym udziałowcem spółki jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który ma prawie 93% akcji. Miasto Zakopane posiada 5,737%, Gmina Szaflary 0,677%, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0,272%, Gmina Poronin 0,182%, Miasto Nowy Targ 0,054%, Gmina Kościelisko 0,034%, Gmina Bukowina Tatrzańska 0,027%, IGSMiE PAN 0,005%, Tatrzańska Komunalna Grupa Kapitałowa Sp. z o.o. 0,003%. Śladowe ilości akcji znajdują się w rękach czterech osób fizycznych. Spółka podpięła do swojej sieci geotermalnej na terenie kilku gmin łącznie 2039 odbiorców. W samym Zakopanem 1467, z tego 61 % to domy jednorodzinne.    

Kiedy odmawiamy przyłącza

Główny udziałowiec Geotermii Podhalańskiej, czyli Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), inwestuje w spółki energetyczne i ekologiczne przede wszystkim po to, aby realizować politykę ekologiczną państwa, wspierać projekty ograniczające emisję i poprawiające jakość środowiska, a także zapewniać długofalowy rozwój „zielonej energii”. Zdaniem Czesława Ślimaka, wiceprezesa Geotermii Podhalańskiej, zysk finansowy zwykle nie jest głównym celem takich spółek, ale musi być brany pod uwagę, ponieważ działają one w formie prawa handlowego. Jeśli spółka odmawia wykonania przyłącza do prywatnego domu, powołując się na brak opłacalności, najczęściej oznacza to zbyt duże koszty budowy przyłącza w stosunku do spodziewanych przychodów (mało odbiorców w danej lokalizacji) albo problemy techniczne (np. odległość od istniejącej sieci, straty ciepła).

Czy Bajka ma jeszcze szansę?

Pisma, które otrzymuje Ryszard Dudzik, właściciel willi Bajki, powołują się na brak opłacalności inwestycji. Postanowiliśmy więc sprawdzić, czy owe 20 lat to wymóg prawny. Podstawy prawne i regulacyjne pokazują, że w polskim systemie prawnym nie ma przepisu nakazującego opłacalność inwestycji ciepłowniczej w 20 lat. Prawo energetyczne mówi o planach zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i gaz - gmina ma obowiązek zapewniać analizę ekonomiczną i techniczną. Nie ma tam wzmianki o sztywnym 20-letnim okresie. Wymagane jest jedynie „wykazanie efektywności ekonomicznej i środowiskowej”. Prawo ochrony środowiska nakłada obowiązki ograniczania emisji i modernizacji instalacji - inwestycje mogą być wymagane niezależnie od ich ekonomicznej opłacalności. Dyrektywa unijna o efektywności energetycznej wymaga analiz kosztów i korzyści przy inwestycjach, ale nie wskazuje okresu 20 lat. W projektach dofinansowanych z UE często stosuje się 20-letni model finansowy - to jednak wymóg instytucji finansujących, nie przepis prawa. Banki i fundusze rzeczywiście przyjmują modele finansowe z okresem 15-20 lat, bo to odzwierciedla średnią żywotność instalacji ciepłowniczych. Ale jeśli analiza w 20 latach nie wykaże wyniku dodatniego, inwestycja może być uzupełniona dotacją albo realizowana mimo strat. A zatem 20 lat to standard rynkowy i audytowy, nie wymóg prawny. Inwestycje mogą być realizowane mimo braku zwrotu - jeśli są konieczne z innych powodów (ekologia, bezpieczeństwo, regulacje).

80 metrów za daleko

To, że spółka z udziałem NFOŚiGW stosuje ten próg sztywno, jest paradoksem - bo ekologiczna misja powinna przeważać nad czystą opłacalnością. Skoro Geotermia Podhalańska korzysta ze środków publicznych i funduszy ochrony środowiska, powinna mieć bardziej elastyczne kryteria przyłączeń. Zakopiańska geotermia: biznes czy misja ekologiczna - to pytanie pozostawiamy otwarte. Jedna odpowiedź jest już dziś pewna: Bajce do geotermii jest 80 metrów za daleko.

Jurek Jurecki