- Ma oczyszczać, chronić, przynosić urodę i dobrobyt. W wielkanocnej tradycji, zarówno kościelnej, jak i ludowej, woda odgrywa rolę znacznie większą niż tylko symboliczna - podkreśla religioznawczyni Klementyna Bednarz

W okresie wielkanocnym symbolika wody nabiera szczególnego znaczenia. W Wielką Sobotę, podczas Wigilii Paschalnej, obok ognia święcona jest również woda, a wierni odnawiają przyrzeczenia chrzcielne. Pokropienie wodą święconą stanowi znak błogosławieństwa, obecny nie tylko w tym czasie, lecz także w ciągu całego roku liturgicznego.

Obrzęd ten ma swoje źródło w Piśmie Świętym. Już w Starym Testamencie pojawia się motyw oczyszczającej mocy wody, natomiast Nowy Testament przywołuje chrzest Jezusa Chrystusa w Jordanie. W Kościele woda święcona była używana już od II wieku naszej ery, służąc błogosławieniu, oczyszczaniu i uzdrawianiu.

Góralskie wierzenia i magia żywiołu

W tradycji Podhala woda miała znaczenie nie tylko religijne, ale i magiczne. Jak opisują badaczki kultury ludowej, od wieków zwracano uwagę na jej pochodzenie. Woda wypływająca z głębi ziemi miała moc oczyszczającą, deszcz i rosa – zapładniającą, a płynąca – niosła życie. W przeciwieństwie do niej woda stojąca budziła niepokój, kojarzona była z chorobą i śmiercią.

Poświęcenie wody dodatkowo wzmacniało jej właściwości. Wierzono, że ta święcona w Wielką Sobotę chroni przed złymi mocami i czarami. Szczególną siłę przypisywano wodzie pochodzącej z kilku kościołów lub tej używanej podczas chrztu. Zdarzało się, że po kryjomu zabierano ją z chrzcielnicy i przynoszono do domów.

Towarzyszyła ona niemal wszystkim ważnym momentom życia. Kropiono nią domy, pola przed pierwszą orką, zwierzęta gospodarskie, a nawet wozy, którymi młodzi jechali do ślubu. Wśród górali istniało przekonanie, że dzięki temu można zapewnić sobie powodzenie i ochronę przed złymi siłami.

Między sacrum a ludową wyobraźnią

Woda pojawiała się również w wierzeniach związanych ze światem nadprzyrodzonym. Na Podhalu opowiadano o tatrzańskich jeziorach jako miejscach tajemniczych, a nawet jako o bramach do piekła. Ludowe powiedzenia i opowieści wzmacniały przekonanie o niezwykłej mocy żywiołu.

Od święconki do śmigusa-dyngusa

Współcześnie woda święcona nadal obecna jest w wielkanocnych obrzędach. Służy do błogosławienia pokarmów oraz wiernych podczas uroczystości rezurekcyjnych.

Z kolei w Lany Poniedziałek woda przybiera bardziej świecki wymiar. Tradycja śmigusa-dyngusa, czyli polewania się wodą, wywodzi się z dawnych wierzeń o jej życiodajnej mocy. Oblewanie, dawniej często obfite i żywiołowe, miało zapewnić zdrowie, urodę i powodzenie. Dziś zwyczaj ten przetrwał, choć w znacznie łagodniejszej, symbolicznej formie.

Dziedzictwo, które wciąż żyje

Wielkanocne obrzędy, zarówno religijne, jak i ludowe, tworzą bogaty obraz tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Obok zwyczajów lokalnych funkcjonują te powszechnie znane, które z czasem zatraciły swoje regionalne korzenie.

Wraz z nadejściem wiosny i coraz wyżej wschodzącym słońcem powraca symbolika odrodzenia. W tej opowieści o zwycięstwie życia nad śmiercią woda pozostaje jednym z najważniejszych znaków. Łączy to, co duchowe, z tym, co głęboko zakorzenione w ludzkiej codzienności.

Klementyna Bednarz