Górale bronią się przed zakusami zmonopolizowania tekstylnego rynku przez polonijnego biznesmena z Chicago. Ale góralskich patentów jest znacznie więcej!

W Urzędzie Patentowym RP zarejestrowano już dziesiątki znaków towarowych, wykorzystujących podhalańską i góralską tradycję. Jest butelka góralska w kształcie górala, jest watra – herbata góralska, uciecha góralska z gorzałką, osełka i łosełka góralska. Jest góralska sauna i mielonka. Chronione patentem są wędliny typu wędzonka podhalańska, wyroby mleczne typu bryndza podhalańska i napitki typu grzaniec podhalański czy podpiwek podhalański. Ktoś zastrzegł nawet kwaśnicę góralską! Także za Wielką Wodą nie brakuje chronionych wzorów towarowych. Pięć lat po tym, jak Adam Bachleda Curuś próbował opatentować w Polsce oscypka (2002 r.), kancelaria prawna w USA zastrzegła nazwę oscypek. Ale w 2007 roku na szczęście nikt nie przedłużył wniosku patentowego. W przeciwnym razie na amerykańskim rynku nie można byłoby używać nazwy oscypek.

Pisemny protest

Nasz ubiegłotygodniowy artykuł „Odarci z tradycji” poruszył góralskie serca. Echa wojny o roślinne motywy w strojach regionalnych przetoczyły się przez największe stacje radiowe i telewizyjne. Przypomnijmy, że w materiale opisaliśmy zakusy chicagowskiego przedsiębiorcy Josepha Bąka, który od wielu lat zbierał na Podhalu regionalne wzory, po czym – dokonując ich przeróbek – zastrzegał jako swoje w amerykańskim urzędzie praw autorskich. Obecnie reprezentująca go kancelaria patentowa z Warszawy ściga firmy tekstylne za handel tkaninami z regionalnymi wzorami z Podhala. Obrotny biznesmen przez ostatnie lata opatentował w ten sposób 52 wzory stosowane na tkaninach, m.in. śliwki, różyczki, sieczkę (czyli drobne kwiatki) i wzorzyste tybetki. – To są wzory naszych ojców i matek! Niedługo nie będziemy mogli stosować nawet naszej własnej twórczości, która wyrosła z tych tradycyjnych wzorów – denerwuje się Bożena Gąsienica Byrcyn z Federacji Obrony Podhala, która od lat tworzy regionalne wzory, tka gobeliny, haftuje, maluje akwarele. Mieszkańcy Podhala, choć dumni z popularności swoich strojów i zwyczajów, nie chcą, by zyski z ich kultury czerpali ludzie, którzy niczego nie wnoszą do regionalizmu.

Przedsiębiorca nie chciał z nami rozmawiać, a reprezentujący go prawnicy domagają się od twórców ludowych wyjaśnień na piśmie. Śpieszymy poinformować, że takie pisma niebawem dotrą do prawników. – Przygotowujemy stosowne wyjaśnienia, które prześlemy do kancelarii prawnej pana Bąka i do urzędu patentowego – mówi Krzysztof Król Łęgowski, dyrektor Tatrzańskiej Agencji Rozwoju, Promocji i Kultury – Strojów, motywów, które były używane przez dziesiątki lat w tradycji regionalnej, nie można zastrzegać jako własnych. Pisma dotyczące procederu zastrzegania jako swoich motywów z regionalnych wzorów otrzymają też amerykańskie urzędy, które przyjmują zgłoszenia od rzekomych twórców.

Nowy sztandar

W miniony piątek w Biołej Izbie przy ul. Kościuszki, siedzibie Związku Podhalan oddział Zakopane, twórcy ludowi spotkali się z władzami Tatrzańskiej Agencji Rozwoju, Promocji i Kultury. Ustalono, że wszystkie związki twórcze i instytucje regionalne podpiszą się pod zażaleniem na działalność prowadzoną przez biznesmena z Chicago. Poronińskie Koło Twórców Ludowych przyjęło też nową nazwę: Stowarzyszenie Twórców Ludowych Oddział Karpacko-Małopolski z siedzibą w Poroninie. – Zapisują się do nas twórcy od Rzeszowszczyzny po zachodnią Małopolskę. Chcemy uruchomić stronę internetową, na której swoje prace będą mogli reklamować twórcy ludowi. W planach mamy uruchomienie także internetowego sklepu. Nie zgadzamy się na działalność handlowców, którzy uzurpują sobie prawa twórcze, a są jedynie co najwyżej odtwórcami, bazującymi na tym, co w swoich przydomowych pracowniach wypracowały, wymyśliły nasze babki i matki – podkreśla Stanisława Łukaszczyk. Twórcy zdecydowali też o projekcie nowego sztandaru dla swojego karpacko-małopolskiego koła. Będzie na nim m.in. św. Józef. Miejmy nadzieję, że pod tym sztandarem łatwiej będzie walczyć z zaborem regionalnej tradycji.

Na naszym forum internetowym są dziesiątki komentarzy z poparciem dla górali, których sprytny krajan próbuje pozbawić prawa do używania góralskich wzorów. Jeden z internautów napisał nawet wiersz, który oddaje dobrze ton dyskusji po naszym artykule. Nic dodać, nic ująć. Autor wiersza podpisuje się jako Mateusz Gocek. Brawo!

Rafał Gratkowski

Górolko cy Ci nie zol
Tyk małyk listecków zielonyk
Motywów zbiyranyk spod hol
Kwiotecków ze spódnic zgrabionyk

Górolko cy Ci nie zol
Wspomnienio do roków przesłości
Kie piyknie kwiecił sie sol
Kie paradni syćka choć prości

Górolu nie dej ze sie
Dyć baby obdarto spódnica
Popuścis to cekać trza kie
Zgrabiono bee i parzenica

Józku Wy jesce bocycie
Jako to drzewiyj bywało
Kie na Sierockiego scycie
Ślebodom wsyndyj pochniało

Dularów sie Wom zafciało
Biznesów hań w Hamaryce
Co sie Wom haw nie udało
Ze nom kradniecie spódnice

Dular Wom słabo juz stoi
Co Wos tak straśnie stresuje
Cego sie nom Józek boi
Ze syćko tak patentuje

Nie bocy ze patent momy
Duze drzewa na Podholu
Śnik to ciupazki strugomy
Dobre na pozbycie zolu

Nie bedzie zol juz Górolce
Nie bedzie i Górolowi
Dyć hań na różak som kolce
Nic nie oddomy Józkowi