Bobak zamknął restaurację i ograniczył sprzedaż. Zubrzycki stracił prawo używania znaku Re/Max. Głośny upadek firmy dealerskiej Bafii. Podhalańscy biznesmeni za Wielką Wodą zaciskają pasa.

– Któregoś dnia przyszliśmy do pracy jak zwykle, a za nami wkroczyło FBI – opowiada anonimowo jeden z byłych pracowników salonu samochodowego MCLS, należącego do Leszka Bafii, górala rodem z Gronia. Tego dnia zamknięto jeden z najpiękniejszych salonów samochodowych przy Harlem Ave. w Chicago.

Plany były wielkie. W ciągu zaledwie kilku lat MCLS stał się poważną firmą dealerską. Sam Bafia nie szczędził na jej rozwój. Działał z wielkim rozmachem. Miał aspiracje, otworzył własną gazetę „Maxweek”, szykował się do otwarcia firmy produkującej filmy. – To był czas jego największej prosperity, choć w firmie było widać, że już źle się dzieje – mówi były pracownik Leszka Bafii. – Kilkanaście miesięcy później wszystko padło. Okazało się, że firma jest tak zadłużona, że nie jest w stanie dalej funkcjonować – opowiada.

Upadek MCLS wpisuje się w krajobraz początku amerykańskiego kryzysu, który nie oszczędził przedsiębiorczego górala z Gronia. Tymczasem skutki kryzysu nie omijają także innych górali w Ameryce.
 
Oszczędność u jubilera

Ania Pawlikowska uśmiecha się, choć nie kryje, że przeżywa trudne chwile. Sama stoi za ladą swojego sklepu jubilerskiego przy Archer Avenue, by ograniczyć koszty. Z dwóch sal wystawowych pozostawiła jedną. – Drogie euro, a ja kupuję złoto włoskie. Na półkach jest więc tylko niezbędna ilość towaru, bo obroty bardzo spadły – mówi. Tu, w Chicago, nikt nie spodziewał się, że kryzys dopadnie jubilerów. Górale kochają złoto, a okazji, by je bliskim ofiarować, nie brakuje. Chrzty, komunie, bierzmowania, śluby. Ania pochodzi z Małego Cichego. W Chicago mieszka z dwoma córkami i wnuczką. Przed laty los doświadczył ją wyjątkowo bezlitośnie. Od kuli z rewolweru czarnoskórego bandyty zginął jej mąż. Została sama z dwójką małych dzieci i sklepem jubilerskim. Dała sobie radę, więc i teraz, gdy dopadł Amerykę kryzys, jest dobrej myśli.

Tanie domy na sprzedaż

Najbardziej dotkliwe kryzys finansowy uderzył w handel nieruchomościami. To był ogromny przemysł, w którym aktywny udział biorą także górale pod Searsem. Tu nie ma przywiązania do ojcowizny, ta pozostała w starym kraju, tu od zawsze sprzedawało się i kupowało domy tak, jak samochody. Władysław Zubrzycki, góral z Orawy, w czasach prosperity zatrudniał kilkuset agentów. Jego Remax Home Center przy 6000 Pulaski znany był z ogromnej dynamiki działania i wielkich możliwości. Dziś z kilkuset agentów pozostało w firmie kilkunastu, a z nazwy został tylko Home Center. Remax odebrał Zubrzyckiemu prawo do używania jego znaku.

Nadzieję na dobry interes przy obrocie nieruchomościami miała Anna Góral, z domu Ratułowska. Doskonale znana i bardzo ceniona w środowisku chicagowskich Podhalan.

Kilka lat temu zamknęła agencję turystyczną, bo zauważyła, że Internet zaczyna wyręczać jej biuro. Szybko wykorzystała swoją popularność, by pojawić się na rynku nieruchomości, jako prężny broker. Zaufanie, jakie zdobyła w interesie turystycznym, zaprocentowało znakomitymi wynikami w nowej branży. Dziś nie poddaje się, ale dynamiczna góralka rodem z Czarnego Dunajca ciągle szuka nowych pomysłów, żeby nie poddać się kryzysowi. – Mam radę na te czasy – mówi pani Ania – To jest bardzo dobry czas, żeby inwestować. Kupować te domy, wystawiane przez banki za grosze. Polacy potrafią na tym zarobić – twierdzi.

Sama też swoje oszczędności inwestuje w nieruchomości. Zdradza, że ostatnio kupiła dom do remontu po bardzo korzystnej cenie. Z łezką w oku wspomina czasy biura podróży, ale jednym tchem potrafi wymienić firmy turystyczne, które także zniknęły z rynku. Nie wytrzymały konkurencji z Internetem.

Jedni inwestują, inni oddają domy

Andrzej Pitoń pochodzi z Kościeliska. W Ameryce jest już ponad 20 lat. Na kryzys nie narzeka, zwłaszcza w zimie. Jego sklep sportowy „Goskend Sport” przy Harlem Avenue znany jest dobrze na południu miasta. – Oczywiście, ludzie teraz oszczędzają, inaczej wydają pieniądze – twierdzi. Grudzień zawsze dla niego jest świetny, tego roku był jednak dużo słabszy. I w tej branży konkurencją jest Internet. Zdarzają się klienci, którzy w sklepie przymierzają buty narciarskie, ale ich zakupu dokonują po powrocie do domu, przez Internet. Andrzej Pitoń jest również kontraktorem, budowlańcem. – W budownictwie jest poważny kryzys, ale wygrają ci, którzy dziś mają kapitał i tanio kupią nieruchomości od banków. Niestety, niektórzy tracą domy i to jest dramat – podkreśla.

Józef Wróbel, góral, znany prawnik i ekonomista w Chicago, tak tłumaczy tę sytuację: – Dotychczas było bardzo łatwo wyciągnąć pieniądze z banku. Każdy myślał, że to się nigdy nie skończy. Życie to zweryfikowało. Nie może tak być, by sprzątaczka ze swojej pensji budowała dom. Wróbel nie ma wątpliwości, że wiele osób inwestowało pieniądze uzyskane z banku bez rozsądnej kalkulacji. Dziś ich nieruchomości wystawiane są na sprzedaż za bezcen. Oni zostają bez pieniędzy i bez domów.

Sale bankietowe

Zainteresowaniem biznesowym wśród górali cieszą się sale bankietowe. Ocenia się, że kilkanaście mniejszych lub większych sal bankietowych na terenie Chicago i okolic należy do Podhalan. Ten interes zawsze przynosił niezłe dochody. Wesela, chrzciny, stypy i inne imprezy okolicznościowe organizuje się tutaj czasem na kilkadziesiąt, a nawet kilkaset osób. W okresie poświątecznym bywa, że wszystkie sale są równocześnie zajęte na spotkania opłatkowe. – 2008 rok nie był zły – mówi Józef Galica z Małego Cichego, właściciel „Paradise Banguet Hall” przy Harlem Ave. – Ten rok będzie dużo gorszy, widzę to po rezerwacjach. Galica może jednak spać spokojnie – przed trzema laty zainwestował w stok narciarski w Małem Cichem. Dziś to jedna z solidniejszych stacji narciarskich na Podhalu.

Z dochodów sali bankietowej utrzymywany jest Dom Podhalan. Od wielu lat zmaga się z problemami, ale dzięki wspólnemu wsparciu członków kół Związku Podhalan w Ameryce twardo opiera się konkurencji, także tej góralskiej. W obliczu kryzysu prezes Związku Podhalan Stanisław Zagata już prawie nie opuszcza miejsca pracy. – Nie boję się o Dom Podhalan, bo to własność organizacji, ale biznesu trzeba pilnować. Wczoraj miałem przegląd zespołów kolędniczych, to mieliśmy pełną salę. To dowód, że nie jest źle. Z małymi wyjątkami mam na ten rok wszystko wynajęte. Różnica jest jedna. Organizatorzy oszczędzają na liczbie miejsc rezerwowanych. Ale nie zauważyłem, żeby rezygnowano z jakichś imprez – ocenia prezes. Dom Podhalan jest w stanie przyjąć jednorazowo 550 osób.

Największą salę bankietową za Wielką Wodą ma Jan Bobak rodem z Sierockiego.

U Bobaków

Jaś przyjechał do Chicago jako mały chłopiec. Tu skończył szkołę, studia. Od kilkunastu lat prowadzi biznes. Należy do tych górali, którzy bardzo ostrożnie prowadzą w Ameryce interesy, ale przy tym nie boją się mądrze inwestować. Sala bankietowa Bobaka „Signature Events” w Woodridge, na przedmieściach Chicago, może pomieścić jednorazowo do 1200 osób. Pierwszą, mniejszą – „Royal Palace”, sprzedał. – Sprzedałem, bo razem z siostrą dostaliśmy świetną ofertę. Nie odczuwamy specjalnie skutków kryzysu. W mojej branży nie jest źle. Niebawem otwieram nową restaurację. Jan Bobak nie kryje, że myśli też o inwestycjach w Polsce.

Zdecydowanie inną drogę wybrał jego brat stryjeczny, Staszek Bobak. Po latach pracy w Down Town w Chicago ostatecznie przejął kontrolę nad całym imperium swego ojca „Bobak’s Sausage”. Wywołał tym zresztą nie lada zamieszanie i plotki, zwłaszcza w środowisku górali chicagowskich. Firma budowana przez lata przez jego tatę Franciszka, osobę niezwykle zasłużoną dla Polonii i Polski, była potężnym imperium wędliniarskim w Stanach, zarówno pod względem sprzedaży detalicznej, jak i hurtowej. Stała się sztandarowym przykładem sukcesu, osiągniętego dzięki ciężkiej pracy.

Staszek zdecydowanie zmienił sposób funkcjonowania firmy. Ostatnio w obawie przed skutkami kryzysu ograniczył działalność gastronomiczną przy głównym sklepie i siedzibie firmy Bobak’s przy Archer. Prawdopodobnie na rzecz zintensyfikowania sprzedaży hurtowej zmniejszył sprzedaż detaliczną. Dziś sklep wygląda inaczej. Coraz rzadziej słyszy się tu język polski. Zmienił się klient, prawdopodobnie także z tego powodu, że Staszek zmniejszył ilość towaru ściąganego z Polski. Niewykluczone, że wpływ na to miał również spadek wartości dolara.

Arizona płacze

Kryzys finansowy dopadł inwestorów z Arizony. Wielu górali lokowało tu w ostatnich latach pieniądze w nieruchomości, z nadzieją na lepsze życie. Domy i działki szły jak świeże bułeczki. Skutki kryzysu są w Arizonie wyjątkowo mocno odczuwalne. Józef Cudzich, działacz tamtejszego Związku Podhalan, mieszka od wielu lat w Phoenix. Sam jest jedną z wielu osób, które muszą oddać swój dom. Należy jednak do nielicznych, którym udało się samym znaleźć kupca i dogadać z bankiem w kwestii zwrotu części pieniędzy. Dzięki temu nie stracił wszystkiego, co zainwestował.

– To jest tragedia. Wielu z nas oddaje tu domy, tracąc często dorobek całego życia. Próbują bronić się wszelkimi sposobami, ale często nie jest to możliwe – twierdzi. Jego zdaniem najmniej stracą ci, którzy nie kupowali niczego, a żyli tylko z pensji i w nic nie inwestowali. – Tacy, co tylko „siapa i kanapa” – czyli żadnych wydatków, tylko praca w fabryce i potem łóżko. – Arizona zabija dziś tych najbardziej przedsiębiorczych – mówi Cudzich - W tej sytuacji wiele osób chciałoby stąd wyjechać. Wcześniej muszą sprzedać to, co mają. Problem w tym, że tego nikt nie chce kupić.

Jurek Jurecki