Gąsienica z Chicago już nie wysyła dolarów do brata na Podhalu. Bachleda musi zapomnieć o powrocie na starość do Polski. Karpiel z Kościeliska jedzie do Ameryki, ale nie do pracy, tylko na zakupy.

To nie jest scenariusz nowego, fantastycznego filmu, a podhalańska rzeczywistość po obu stronach Oceanu. Dla górali normalny. Ten stary świat runął wraz ze spadkiem wartości dolara.

A kiedyś było tak pięknie. - Wysyłało się pieniądze na budowę domu w Polsce. Pamiętam dobrze, dolar to była dniówka murarza - wspomina Jaś Solarczyk, niegdyś prezes Związku Podhalan w Kanadzie.

Kilka lat temu postanowił wrócić do Polski. Miał szczęście - sprzedał dom za dolary kanadyjskie i dobrze je zamienił. - Dziś sam buduję dom w Kościelisku i mam z tym poważne kłopoty, bo dutki się kończą - Solarczyk nie ma wątpliwości, że z powodu spadku wartości dolara zapłaci za budowę o 30% drożej.

Dla Józka Galicy, właściciela restauracji "Mabenka" i sali bankietowej "Paradise" w Chicago, tak poważny spadek kursu dolara to problem z inwestycjami w Polsce.

Galica ma już ponad połowę udziałów w stacji narciarskiej w swojej rodzinnej wiosce - Małem Cichem.

- Cóż z tego, stawiam mały hotelik, a to u was studnia bez dna - żali się góral. - Kiedyś, jak wysyłałem życzenia do Polski, zawsze dołożyłem setkę, a dziś boję się, że mnie tam wyśmieją. Już sam nie wiem, czy to dolar słaby, czy złotówka taka mocna.

W swoich amerykańskich biznesach też dostrzega różnicę. Coraz więcej osób jego zdaniem rezygnuje np. z sali bankietowej na wesele.

- Na szczęście nie dotyczy to góralskich wesel, bo te są zawsze dla młodych opłacalne - rentowność góralskich wesel Galica szybko przelicza -500-600 gości. Ja biorę od osoby 50 dolarów. Goście dają młodym w "kopertce" od 150 do 200 dolarów od pary. Musi się zwrócić.

Temat słabego dolara często gości na antenie góralskiego radia w Chicago. Prezenter programu "Na góralską nutę" Józef Bafia, pochodzący z Białki Tatrzańskiej, często opowiada słuchaczom anegdotę, jak to kiedyś, przed laty, podczas wakacji w Polsce obdarował swego kuzyna 5 dolarami. Chłopak kupił za to 6 butelek wódki.

- Wtedy byliśmy gośćmi, a dzisiaj niektórzy nic nie mówią, ale patrzą na nas, jak na dziadów - żartuje. Bafia wylicza, że dawniej na 2-tygodniowy pobyt w Polsce brał 500 dolarów, dziś potrzebuje przynajmniej 4 razy więcej.

- Mam nadzieję, że Podhale będzie pamiętać, że te domy, kościoły i plebanie to w większości za nasze, amerykańskie dolary.

Kazimierz Dzielski, były wójt i poseł z Czarnego Dunajca, kontaktuje się z synem, który mieszka w Chicago, najczęściej przez Internet. Ostatnio z sieci korzysta częściej, bo nie ukrywa, że w wirtualnej Ameryce robi zakupy.

Od syna dowiedział się, że w firmach przewozowych brakuje kontenerów na towar sprowadzany z Ameryki do Polski. - Kupiłem laptopa po bardzo przyzwoitej cenie.

Dzielski chętnie wspomina czasy, gdy siła dolara był potężna. Sam w 1982 roku był za Wielką Wodą.

- Jak po roku wróciłem z zielonymi, to wydawało mi się, że mam zabezpieczenie na całe życie. Za 100 dolarów kupiłem ciężarówkę pustaków i to z przyczepą. - Nic dziwnego, że dziś znacznie więcej górali z Czarnego Dunajca mieszka pod Searsem, niż pod Tatrami. Mieszka i martwi się, co z tym dolarem będzie dalej.

Z Czarnego Dunajca pochodzi też Anna Góral, właścicielka prężnej chicagowskiej agencji nieruchomości "Goral Real Estate". Nazwisko Góral zawdzięcza mężowi, który za Wodę przyjechał z Zakopanego, ale góralem nie jest.

Sama pochodzi z poważnej góralskiej rodziny Ratułowskich, właścicieli wielu poważnych biznesów w Ameryce, m.in. moteli w górach Colorado.

O tym, że Ania zna siłę dolara, niech świadczy fakt, że przed laty założyła jedno z najprężniejszych biur podróży w Wietrznym Mieście.

To ona uruchomiła pierwszą w historii bezpośrednią linię lotniczą na trasie Chicago - Kraków. Po latach koniunktury Góral zmieniła branżę na nieruchomości.

- Jak tak dalej pójdzie, to będziecie nam wysyłać dolary do Ameryki - śmieje się. - W kopertkę z życzeniami do Polski wypada już wrzucić przynajmniej setkę. Dla was to już nie tak wiele, a dla nas ciągle dużo - Anna Góral nie ma wątpliwości, że tego roku znacznie mniej górali zdecyduje się na wyjazd na święta na Podhale.

Jej zdaniem w budżecie góralskiej rodziny w Chicago, nie prowadzącej własnego biznesu, wyjazd do Polski na wakacje to dziś poważny problem finansowy. - Koleżanka pojechała do Nowego Targu na półtora miesiąca i wydała 15 tys. dolarów. Wierzę jej, bo ma tam liczną rodzinę. Może przesadziła, była jeszcze krótko w sanatorium, ale takie pieniądze odkłada się tu przez rok - zapewnia.

Zdaniem Anny Góral to nie tylko kwestia wakacji w Polsce. Coraz mniej Amerykanów jedzie na - będące od zawsze w zasiągu możliwości - wakacje na Karaiby, do Meksyku, a Europa jest dla wielu w ogóle nieosiągalna.

Może być też inny efekt słabego dolara. - Polonia była zawsze hojna, chętnie wspierała finansowo różne przedsięwzięcia - teraz to będzie słabnąć Będzie nam trudniej dać - obawia się Ania.

Jej zdaniem najboleśniej jednak odczuwają spadek wartości dolara ci, którzy planowali na starość powrót do Polski.

- Zbierali pieniądze przez 20-30 lat głównie z myślą o powrocie na starość w swoje strony. Spłacili domy, sprzedają je i jadą tam ze 100 tys. dolarów. A tu okazuje się, że za te pieniądze w Polsce spokojnej starości już kupić nie można. (...)

Przepraszam, muszę kończyć, bo dziś z Zakopanego przyjeżdża do mnie siostra. Na zakupy - wyjaśnia.

Jurek Jurecki | Foto | Górale powracający z Ameryki budują domy. Ile pustaków mogli kupić w poszczególnych latach za 100 $ zarobionych za Wielką Wodą?
1977 - ciężarówka z przyczepą - 1200 pustaków
1987 - 900 pustaków
1997 - 100 pustaków
2007 r. - 28 pustaków