Prawdziwy horror dla górali w Ameryce nie zaczyna się w halloween, ale nazajutrz, gdy zapaloną świecę na grobie bliskich trzeba zgasić i zabrać ze sobą do domu. Na cmentarzu w Chicago można zostawić jedynie wiązankę sztucznych kwiatów.
::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"6276"}
Łuna od płonących zniczy i świec nad cmentarzem to dla górali w Ameryce tylko wspomnienie z kraju rodzinnego. – Przepisy archidiecezji chicagowskiej to bardzo jasno precyzują – wyjaśnia Krzysztof Wąsowicz, burmistrz Justice (konglomeracja chicagowska), jeden z nielicznych Polaków pełniących funkcję burmistrza w Ameryce, a prywatnie mąż góralki z Białki Tatrzańskiej. To na jego terenie znajduje się cmentarz, gdzie pochowanych jest najwięcej górali podhalańskich. – Na grobach nie można palić świec ani zniczy. Absolutnie nie można pozostawić też tu świeżych kwiatów – wymienia zakazy Wąsowicz i tłumaczy, że przepisy takie wynikają nie tylko z obawy przed pożarem na cmentarzu, ale także z uwagi na to, że wosk brudzi płyty nagrobne. – Służby muszą to później czyścić, a to ciężko schodzi. Co do kwiatów, to nie można ich kłaść w ogóle ze względu na chodzące czasem po cmentarzu jelenie i sarny – wyjaśnia burmistrz Justice.
Góralski sposób
Janina Bobak, góralka z Sierockiego, ma na cmentarzu „Resurrection” w Justice grób ojca. – Trudno sobie wyobrazić, jakie to dla nas przykre. Muszę dobrze przypilnować, żeby moje znicze na grobie taty wytrzymały do Dnia Zadusznego. Bobakowa ma na to sposób: – Wiem, że w nocy nikt tu nie pracuje. Zjawiam się więc w Dzień Zaduszny wcześnie rano, zanim przyjdzie obsługa cmentarza, i sama sprzątam świece. Podobną metodę stosuje wielu górali. Od dziesiątek lat przybywa tu ich mogił. Te podhalańskie łatwo rozpoznać – są większe, okazalsze. Jeśli pogoda dopisze, to w Święto Zmarłych będzie tu bardzo dużo ludzi. Jedni na przekór złym ich zdaniem przepisom będą świecić znicze, palić świece i podobnie jak góralka z Sierockiego strzec, żeby jak najdłużej były na mogile ich bliskich.
Głowami do siebieNie wszyscy spokojnie znoszą przepisy panujące na amerykańskich cmentarzach. Przekonują, że cmentarze są tak zbudowane, że nie ma mowy o jakimkolwiek zaprószeniu ognia. Nisko skoszona trawa i kamienne postumenty przecież się nie zapalą. Niektórzy więc czynnie domagają się, by pozostawiono na grobie ich bliskich znicze i kwiaty. Na bramach cmentarnych wiszą regulaminy informujące o zakazach. – Na cmentarzu w Justice spoczywa mój brat Staszek. Kiedy umarł, nie pozwolono nam postawić nawet małej mogiły – wspomina Kazimierz Dzielski z Czarnego Dunajca. – Rokrocznie zostawiamy tu, w miejscu, gdzie spoczywa, znicze. Nie zabieramy ich, ale domyślam się, że szybko znikają. To są dla nas bolesne rzeczy, ale tak to już w Chicago jest. Zwyczaje panujące na tutejszych cmentarzach często nie mieszczą się im w głowach – Spacerując po tutejszych cmentarzach można trafić na nagrobki, gdzie z dwóch stron jednej pionowej płyty umieszczone są różne nazwiska. To nie kuzyni tu spoczywają, to obcy sobie ludzie. Taki miejscowy pomysł na pochówek „głowami do siebie”, z wykorzystaniem wolnej przestrzeni na nagrobku – dziwi się Dzielski.
Pamiętać o zmarłych inaczej Pamięć Polaków o zmarłych jest inna, niż pamięć Amerykanów. Kiedy się wejdzie na cmentarz w Chicago, właściwie od razu można poznać, gdzie jest polski grób. Groby amerykańskie to najczęściej leżąca na ziemi tabliczka, na której wypisano imię i nazwisko zmarłego z datą urodzin i śmierci. Nie ma nawet usypanej mogiły. Zdarza się, że odwiedzający cmentarz zupełnie świadomie stąpają po tych tabliczkach. I uważają to za normalne. Polskie groby można rozpoznać po nagrobkach. Na tych skromniejszych często – prócz informacji o tym, kto jest pochowany – znajduje się fotografia, czasem trafi się dopisek, że to kochana żona, syn, brat. Na okazalszych są epitafia, prośby o modlitwę za spokój duszy, rzeźby aniołów itp. W USA pamięta się bardziej o zmarłych żołnierzach – w Memorial Day na cmentarzach odbywają się uroczystości przy grobach weteranów różnych wojen.
Amerykańskie realia– Dwa lata temu robiliśmy w radiu całą akcję, żeby zmienić bolesne dla nas przepisy na cmentarzu – opowiada Andrzej Gędłek z chicagowskiego radia „Na Góralską Nutę”. Na cmentarzu spoczywa jego ojciec. – Były listy, zbieranie podpisów i wszystko na nic – Gędłek nie kryje oburzenia całą sprawą, zwłaszcza w kontekście cmentarzy innych wyznań. – Słyszałem, że na cmentarzu „Betania” (cmentarz luterański – przyp. red.) nikt nie ściga ludzi za świece i znicze. Andrzej Gędłek próbował zainteresować sprawą przedstawicieli prokuratora stanowego. Usłyszał, że to nie ich sprawa. – Skoro to zarządzenia tylko archidiecezji chicagowskiej, to co na to polscy księża? – zastanawia się. Kapelan Związku Podhalan ks. Wacław Lech twierdzi, że nie ma na to wpływu. – Jest diecezja, jest zarząd cmentarza, nikt tego nie zmieni. Czy można coś z tym zrobić? Nie wiem, nie zastanawiałem się nad tym. Żeby to zrozumieć, trzeba znać amerykańskie realia. Organizowanie akcji często jeszcze pogarsza sprawę – kończy kapelan.
Góral nie zapomina
Innego zdania jest Józef Bafia. – Trzeba walczyć, nie mam cienia wątpliwości – oświadcza stanowczo. – Pytanie, gdzie apelować? To jest dla nas horror. Najgorsze, że nikt nie chce się za nami wstawić. Żal też, że w tej walce nie mamy po swojej stronie naszych księży. Na cmentarzu mam grób teścia. Dochodzi do sytuacji, że w listopadzie nasi ludzie stoją godzinami przy mogiłach swoich bliskich – już nie tylko po to, żeby się modlić, ale żeby nikt im z grobu nie zabrał znicza czy lampionu. Opowiada o swojej żonie, która z tą sytuacją nie może się pogodzić. – Ciągle ma scysje z zarządem cmentarza, z pracownikami – mówi Bafia i wspomina drewniany krzyż, który ustawili przy grobie teścia na cmentarzu „Zmartwychwstanie” w Justice. – Był duży, pięknie rzeźbiony. Kiedy zniknął, kazano nam go szukać na śmietnisku. Oni chyba chcą, żebyśmy naśladowali Amerykanów. Nie wiedzą, że górale nigdy nie zapomną o grobach swoich bliskich. Zwłaszcza w listopadzie będziemy nadal świecić znicze.
Jurek Jurecki, Chicago
0
0
0
0
0
0
0 0
łuna moze i piekna, ale towarzyszy temu toksyczny smog...
0 0
Na te syckiy amarykanskiy problemy to trzeba bylo narzekac wtedy kie wom permanent resident card dawali,, nie zgodzic siy i wrocic siy tam kany, na przyklod, mozno se swiycki polic do oporu – aly wtedy sycko wom pasowalo, amaryka byla tak strasniy piykno i sprawiydliwo. Dopiyro potem – jak zwykle i jak zawse – zacynociy pokazowac wielkik bohaterow; (o tyk co siy “ukrywajom” to nawet juz nie wspominom).
- “Prawdziwy horror dla górali w Ameryce nie zaczyna się w halloween, ale nazajutrz ….” - to se dopiyro teroz o bliskik zbacujom ?,
- “Goralski sposob” – pewniy nabrali takiygo drygu kie siy rokami chowali przed ….,
- “.. podhalańskie –(mogily)- łatwo rozpoznać – są większe, okazalsze.” – w porownaniu do jakik innyk ?? – ino pewniy do tyk tablicek na ziymi – choc i te wcale nie umniyjsajom clowiyka,
- “Jedni na przekór złym ich zdaniem przepisom będą…” - …. lamac prawo ?? - gorole ? - az trudno w cosi takiygo uwierzyc !,
- “Zwyczaje panujące na tutejszych cmentarzach często nie mieszczą się im w głowach – “ - jakiysi male te glowicki,
- “W USA pamięta się bardziej o zmarłych żołnierzach…” – a mo to kogo dziwic ?? – i dziynki nim jeden z drugim tam zes mogl pojechac (plus klanio siy downo, downo historia Stanow),
- “Żeby to zrozumieć, trzeba znać amerykańskie realia.” -- jeden, co jako tako godo – (dac mu gorzolki !!!).
Artykul pisany jest jednostronnie i tak troche “sensacyjnie”, bez proby zrozumienia istniejacego systemu (jakikolwiek on jest) (i to jesce przy takim swiynciy).
(*)(*)(*)
0 0
Justice....tam na cmentarzu, spoczywa mój Kolega...Prawo jest prawem i trzeba go szanować.Szkoda tylko ,że jest przeciw Naszej tradycji.
0 0
No cóż... żeby nie było, że jestem przeciwko tradycji, bo nie jestem, bo tradycja to nasza tożsamość, to nasza historia, ale akurat tradycja nasza cmentarna to wg mnie największą hipokryzja z możliwych. Nie jestem za Ameryką, ale te ich groby skromne i wszystkie takie same..., bo śmierć nie wymaga już szczególnej czci dodatkowej, bo wobec niej wszyscy jesteśmy równi, nie ma już biednych i bogatych, głupich i mądrych, są tylko martwi i żywi. A u nas?. Ile to już razy spotkałem się z lamentem, że nie ma na leki, lekarzy, szpitale, a potem... potem pomniki za 5, 10, 15 tys... dla kogo to? Po co? W czym to osobie nieżywej pomoże? Co to już teraz zmieni? I dalej kwiaty, a potem hałdy kwiatów zwiędłych, gnijących pod cmentarnym płotem, i znicze, i setki, i miliony złotych puszczone z dymem, że pamięć... Pamięć żywym jest potrzebna, nie martwym... Spotkanie z rodziną raz w roku.. i po jednym... i po drugim... i kolejny pijany kierowca, i kolejny znicz płonący na skraju drogi... a przecież śmierć wg naszej chrześcijańskiej tradycji to nie koniec, lecz dopiero początek drogi.
0 0
A dla mnie wprost niepojęte jest stawianie sobie grobu za zycia! Rosną jak grzyby po deszczu, jeszcze trochę a będą wyższe od apartamentowców! A co do samego Św. Zmarłych, to powiem tylko tyle....istna rewia mody...pokaz kozich futer i żabich skór....obojętnie od warunków pogody..bo jest okazja!!! A groby...? groby pozastawiane badziewiastymi zniczami, wiązankami przypominającymi małpi gaj....a wystarczy przecież tak niewiele..kwiat \"żywy\" i znicz.....prawdziwy znicz.......Dobrze, że można się kremować....
0 0
u nas sie mowi ze to kosciółkowa moda :-)) w koncu ludzie ubrani odswietnie, tyle ze czesto naftaliną zajeżdża :-))
0 0
A niby czemu \"amerykanie\" (?) mieliby wprowadzać nasze .\"góralskie\" obrzędy i zwyczaje. Ciekawe, czy ci górale , u nas na Pęksowym Brzyzku też by bili zachwyceni, jakby zjechali się mahometanie i hindusi( o jednym wyznaniu nie wspomnę -tego nigdzie nie brakuje) i zaczęli nagle wprowadzać swoje tradycje,, Jak pojechali tam, niestety muszą się stosować do tamtych realiów i obyczajów, Taka zasada , że gość co prawda ma swoje prawa,jednak wszystko w granicach rozsądku, i PRZEDE WSZYSTKIM obowiazują go zasady i warunki gospodarza..
Co sie tyczy tych skromnych i równiutkich cmentarzy i grobowców,, Już Chęciński pokazał prawdę o nich w komedii Kochaj albo rzuć,, sam bym sie pogubił między tymi grobami dla piesków,, U nas takich dla ludzi nie znajdziesz człowieku, I to lamentowanie,, dobrze ,że jeszcze daje na grób, bo : \"Narody które tracą ... \" i tak dalej,, Najgorsze jest to ,że (taka moda już przychodzi z tego \"wspaniałego\" zachodu) paniusia sobie leków nie kupi, tylko piesiuńkowi
0 0
jak nie podchodzi zachód, to wyjedź Pan na wschód? o co ta mowa?
0 0
-Przysed chłopiec mały
Na tyn grób matcyny
Roztrzensiony cały
Łon Jyj syn jedyny
Drobnom roncok ścisko
Malućkom świycuske
Zapolenio blisko
Nagle cofnon nózke
Pocuł na ramiyniu
Uścisk mocnyj dłoni
-Zaboc o polyniu
-Pedzieli mu łoni
Świycuske wyrwali
Do śmiyciów wrzucili
Nadziyje zabrali
Chłopca zasmucili
Przy grobiy łostoł som
Łza po licku spływo
-Co jo Wom teroz dom
Kieście juz niezywo
-Łezka drobno, mało
Spadła na mogiłe
Łozjaśniała cało
Boskom miała siłe
Jasnym światłem świeci
Przypomino zycie
Jako tyn cas leci
Bocymy ukrycie
Nik nom tyj pamiyńci
Nie poniecho wcale
Niek sie łona świynci
Walcmy ło niom stale!
0 0
Jak się za życia o ludziach nie pamięta to potem takie raz do roku pamiętanie o d. rozbić. Pokaz mody cmentarnej i tyle. A świecić z niczy nie trzeba, można przecież kupić elektryczny znicz i będzie i taniej i dłużej światełko i przedewszystkim ekologicznie, jak już tak bardzo w ten sposób chce się upamiętnić zmarłych.
A kwiatów to zupełnie nie rozumiem, przecie gorole uwielbiają stucne kupować!
0 0
zgadzam sie ze to pokaz tak ide i sie przygladom zamiast pociorze mowic za dusickami ani jeden tylko ale zes pikny pomnik zrobila a kilos to ooo jo zaplacila 50 tysiecy a ty? e jo dala juz 50tys z 10 rokow temu a tak naprowde to dusicce to eisi ile a z reszta w koscile to samo ani jedyn sie nie modli ino cie mierzo czym przyjechol i takimi jestesmy wierzacymi katolikami az wstyd .Hej
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu 24tp.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz