To książka niezwykła - mówią zgodnie autorzy najnowszej publikacji traktującej o tym jednym z najpiękniejszych beskidzkich pasm górskich.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"139405"}

Zamysł książki przedstawiającej, jak zmieniały się Gorce w ciągu całego swojego istnienia, ze szczególnym uwzględnieniem ostatniego stulecia, zrodził się wiele lat temu. Inspiracją były unikalne, najstarsze fotografie ukazujące pasmo, a wykonane w latach trzydziestych i pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Pracownicy Gorczańskiego Parku Narodowego od początku lat osiemdziesiątych bardzo dokładnie dokumentowali zmiany w przyrodzie gorczańskiej. To aż prowokowało, by te dane zestawić i porównać jeden do jednego. Dodatkową sprzyjającą okolicznością był grant przyznający Parkowi niemałe środki na program „Bioróżnorodność w krajobrazie GPN”. Zadanie sfinansował Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. Park pozyskał 270 tysięcy złotych i rozdysponował środki roztropnie, między innymi na monumentalną monografię „Przyrodnicza historia Gorców zapisana w krajobrazie”.

Książka zawiera unikalne porównania danych obrazujących zmiany w przyrodzie Gorców, a także szereg unikalnych zdjęć wykonanych w odstępach kilkudziesięciu lat, gdzie zmiany są widoczne dosłownie jak na dłoni. Widać, jak zmieniał się krajobraz, jak pojawiały się nowe gorczańskie polany, a zanikały i zmieniały swój kształt inne. Było to głównie uwarunkowane działalnością człowieka, ale nie tylko. Autorzy skupili się też na zachodzących i szeroko opisywanych zmianach klimatycznych, które nie pozostały bez wpływu na gorczańską przyrodę. Skład gatunkowy gorczańskich drzewostanów mocno się zmienił – szczególnie wzrósł udział jodły, a wyraźnie zmniejszyła się liczebność świerka. Wyraźnie przesunął się w górę zasięg pięter gorczańskiej roślinności. Optymizmem napawa też to, że Gorce nadal pozostają domem dla wielu unikalnych i bardzo rzadkich gatunków, zarówno flory, jak i fauny. Zdjęcia tych najcenniejszych mieszkańców gorczańskich ostępów również można obejrzeć w najnowszej publikacji GPN.

– To książka niezwykła. Mówię to jako redaktor – wspominał podczas zeszłotygodniowej promocji nowej publikacji, zorganizowanej w siedzibie GPN w Porębie Wielkiej, doktor Paweł Czarnota. Główny redaktor wspominał, że praca nad publikacją, którą tworzyło aż 17 autorów, nie była łatwa. – Każda z tych 17 osób chciała opowiedzieć o Gorcach we własny sposób. Ale każdy z autorów chciał przedstawić swoją historię najlepiej, jak tylko się da – zapewniał.

Układ książki ma charakter chronologiczny, zawiera coś w rodzaju gorczańskiej osi czasu. Opowieść zaczyna się w tych odległych okresach geologicznych, gdy pasmo wypiętrzyło się z głębin morza. Sporo miejsca poświęcili autorzy kwestiom osadnictwa i pasterstwa. Ale przede wszystkim książka jest o tym, w jaki sposób te wszystkie zmienne wpłynęły na gorczański krajobraz.

W zeszłotygodniowej promocji nowej publikacji wzięli udział autorzy publikacji, naukowcy, leśnicy, ale też przewodnicy i spora rzesza ludzi od lat zakochanych w tym jedynym w swoim rodzaju górskim paśmie. Każdy z uczestników wrócił do domu z własnym egzemplarzem „Przyrodniczej historii Gorców”.

Tekst i fot.: Marek Kalinowski