Działalność słowackich ratowników górskich w tej części Tatr rozpoczęła się w 1954 roku. W ciągu tych 55 lat ratownicy z Rohaczy uczestniczyli w wielu akcjach ratunkowych i interweniowali w setkach wypadków narciarskich. W Tatrach Orawskich zginęło w tym czasie 81 osób. To im poświęcono „Pietne miesto” na Zwierówce, którego uroczyste otwarcie nastąpiło w drugą niedzielę listopada.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"6759"}

Rohacze to grupa Tatr, która łączy w sobie zarówno elementy rzeźby Tatr Zachodnich, jak i Wysokich. Krajobraz polodowcowy Rohackich Stawów i kulminujących nad nimi skalistych szczytów bardzo przypomina Tatry Wysokie. Największą walną doliną Rohaczy jest Dolina Rohacka z kilkoma jej górnymi piętrami, pozostały obszar ma charakter krajobrazu typowego dla Tatr Zachodnich.

Trochę historii

Pierwsze dwie znane akcję poszukiwacze w tym rejonie zostały przeprowadzone pod koniec XIX wieku. W rejonie Szyndlowca i Grzesia poszukiwano pasterza wypasającego owce, ale nie wiadomo, czy został odnaleziony. Pięć lat później również zaginął pasterz, którego odnaleziono dopiero po dwóch dniach, ze złamaną nogą. Pierwszy tragiczny w skutkach wypadek taternicki wydarzył się w czerwcu 1911 roku na północnej ścianie Rohacza Ostrego. Spadli ze ściany i ponieśli śmierć na miejscu 42-letni Ludwik Kozicziński i 32-letni Karol Jenne, obaj z Zabrza. Poszukiwania zaginionych prowadzili wówczas ratownicy TOPR pod kierownictwem Mariusza Zaruskiego. Ciało Koziczyńskiego odnaleźli pod ścianą, a dopiero po tygodniu, w czasie następnej akcji, przez lornetkę wypatrzono w ścianie zwłoki Karola Jenne. W znanej z wielu publikacji akcji ratunkowej po rannych partyzantów z polowego szpitalika pod Brestową w lutym 1945 roku uczestniczyli również ratownicy TOPR. Po słowackiej stronie nie było wtedy zorganizowanego ratownictwa górskiego, które dopiero w latach 50. zostało ujęte w ramy organizacyjne. Najpierw służba ratunkowa powstała w Tatrach Wysokich, a następnie na Zwierówce, pod nazwą Horska služba Zapadne Tatry.

Za datę rozpoczęcia jej działalności przyjmuje się 15 maja 1954 roku, kiedy zostało zatrudnionych na etacie dwóch pracowników: Karol Doboš jako naczelnik i Michał Daňo jako pracownik terenowy. Pod koniec tego samego roku 15 osób założyło Dobrovolny Zbor HS – ratowników ochotników, a jego pierwszym przewodniczącym został štefan šroba, chatar schroniska na Zwierówce.

W pierwszych latach działalności ratownicy z Rohaczów mieli do dyspozycji tylko dwa małe pomieszczenia – jedno na sprzęt na Zwierówce, a drugie to pokoik na piętrze w Tatliakowej chacie, skąd wyruszali na wyprawy ratunkowe. Wyposażenie było bardzo skromne: sanie, polski tobogan, osiem par raków, cztery czekany, kilka uprzęży piersiowych, cztery lampy naftowe i kilka łopat. Rok później powstała stacja HS po południowej stronie Tatr Zachodnich z inicjatywy działaczy turystycznych z Liptowskiego Hradku. W 1959 roku Karol Koza zaprojektował budynek dla HS na Zwierówce, którego budowa została ukończona po trzech latach. Drugi mały drewniany domek dla potrzeb ratowników stanął przy Niżnim Rohackim Stawie.

Od 1957 roku THS podlegała dyrekcji TANAP. W latach 1983 do 2003 HS Tatry Zachodnie została podzielona na dwie samodzielne grupy: Zachodnie Tatry – Północ z siedzibą na Zwierówce, gdzie naczelnikiem został Július šiška, a od 1987 roku przez 16 lat Jan Jurina, oraz Zachodnie Tatry – Południe z siedzibą w Dolinie Żarskiej. Jej naczelnikiem został Jan Džuroška, który pełnił tę funkcję do 2000 roku, aż do przejścia na emeryturę. Po nim przez 3 lata funkcję tę pełnił Karol Chvála.

Od 1 stycznia 2003 roku Horska zachránna služba przeszła pod Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, co spowodowało jej reorganizację. Od tego dnia HZS na Zwierówce podlega HZS Tatry Zachodnie – Dolina Żarska, gdzie przez rok funkcję naczelnika pełnił Eduard Dzuroška, a od 2004 roku naczelnikiem jest Ján Kostka.

W Rohaczach jest tylko kilku ratowników na etacie, a pozostali to ratownicy ochotnicy. W latach 90. powstał na Zwierówce Klub Seniorów HS, którego pierwszym przewodniczącym był Július šiška, następnie František Pavčo, potem krótko Peter Volnar, a obecnie jest nim Stanislav Jandura. Seniorzy HS z Zuberca utrzymują od wielu lat przyjacielskie kontakty z Klubem Seniora TOPR, a ratownicy czynni nieraz uczestniczą we wspólnych szkoleniach po słowackiej i polskiej stronie Tatr.

Nowe „Pietne miesto” w Tatrach

Rohacze są piękne, ale również niebezpieczne. Od wypadku taternickiego w 1911 roku na Rohaczu Ostrym zginęło w tej grupie Tatr 81 osób. Największa tragedia miała miejsce 31 grudnia 2005 roku, kiedy to w Spalonym Żlebie, w lawinie śnieżnej poniosło śmierć 7 czeskich turystów biwakujących w namiotach ustawionych w żlebie. Poza lawinami i upadkami ze stromych oblodzonych stoków były też przypadki śmiertelnego porażenia piorunem, wychłodzenia, wyczerpania i zamarznięcia oraz zawałów serca. – Rodziny osób, które zginęły w Rohaczach, niejednokrotnie chciały umieścić w miejscach tragedii upamiętniające ich tabliczki, ale jest to przecież park narodowy – myśl, by utworzyć na tym terenie „Pietne miesto”, nurtowała mnie już od 20 lat – wyjaśnia Jan Jurina, były wieloletni naczelnik HS w Rohaczach. – Wreszcie w tym roku, przy okazji 55-lecia naszego jubileuszu, udało się ten pomysł zrealizować. Lokalizacji było więcej, ale wybraliśmy miejsce na Zwierówce, w pobliżu naszej siedziby.

Projekt tego miejsca opracowała Lucia Marušicová z Bratysławy, za wzór biorąc starą ludową architekturę orawską. Centralnym miejscem jest kapliczka z rzeźbą Panny Marii, a pod gontowym daszkiem umieszczony jest dzwon. Do kapliczki prowadzi chodnik wiodący poprzez dwie bramy, również nakryte gontowymi daszkami. Na kamiennym filarze bramy wstępnej znajduje się tablica z nazwiskami ofiar Tatr oraz datami i miejscami tragedii. W tej części polany są też pojedyncze głazy, na których będą umieszczane tabliczki upamiętniające zmarłych, którzy zasłużyli się dla rozwoju turystyki, a także ochrony przyrody w tej części Tatr. Powstanie tego osobliwego miejsca pamięci jest zasługą przede wszystkim ratowników ZHS i Seniorów HS z Rohaczy, a także władz miejscowości Zuberzec oraz miejscowych sponsorów.

W niedzielę 8 listopada na Zwierówce zgromadziło się kilkaset osób, by uczestniczyć w oficjalnym otwarciu i poświęceniu tego „Pietnego miesta”. Przybyli przedstawiciele władz lokalnych, zespoły regionalne, w tym również kapela góralska z Zakopanego, delegacja ratowników i poczet sztandarowy TOPR. Mszę św. przy polowym ołtarzu odprawił w koncelebrze ks. biskup František Rábek.

Przybyło nowe miejsce upamiętniające ofiary Tatr. Dotychczas najbardziej znany jest Symboliczny Cmentarz pod Osterwą w Tatrach Wysokich, powstały przed 70 laty, oraz drugi w Dolinie Żarskiej w Tatrach Zachodnich, utworzony w 1995 roku.

Apoloniusz Rajwa