Nowoczesne miasto stawia na pieszych

W XX wieku wmówiono nam, że ulica musi być suwerennym terytorium samochodów. Zapomnieliśmy już czasy sprzed pojawienia się aut, kiedy ulice pełniły różnorodne funkcje, a transportowa była jedną z kilku. Na ulicy spędzało się czas, spotykało znajomych, nawiązywało kontakty z innymi ludźmi, grało się w gry. Była to przestrzeń, w której powstawały relacje sąsiedzkie i tworzyła się lokalna społeczność. Kwitł handel. Ulica w dawnych czasach nie dzieliła; pieszy mógł ją przekroczyć w dowolnym miejscu.

Echa takiego rozumienia ulicy można zauważyć w tym oto teledysku:

https://youtu.be/iqL1BLzn3qc?t=1m15s

Przez większą część poprzedniego stulecia drogowcy starali się zapewnić jak największą „płynność ruchu”. W myśl tej zasady ulice miały być szerokie, by samochód musiał jak najrzadziej się zatrzymywać. Ruch samochodowy, pieszy i rowerowy były szczelnie od siebie odseparowane. Realizacja tych wizji odbywała się najczęściej kosztem pieszych. Zwężano im chodniki, a budowane w centrach miast drogi dwujezdniowe rozdzielały całe dzielnice i degradowały przestrzeń wokół.Chodniki służyły jako dodatkowe miejsca parkingowe. Żeby pieszy przypadkiem nie przeszkadzał w płynności ruchu, budowano przejścia podziemne i stawiano barierki, które były szczególnym utrudnieniem dla osób niepełnosprawnych.
Po takich miastach dobrze jeździło się samochodem, ale źle się w nich żyło. Codziennością stały się wszechobecny hałas, korki (poszerzanie ulic ich nie eliminowało, wręcz przeciwnie: po mieście jeździło coraz więcej samochodów, co w rezultacie prowadziło do jeszcze większego zatłoczenia) oraz olbrzymia ilość wypadków, w których ofiarami najczęściej byli piesi.

Dziś  miasta zachodnie (również niektóre polskie) odrzucają wizję miasta, w którym płynność ruchu jest wartością wyższą niż czyste powietrze, cisza na ulicach,bezpieczeństwo i dostępność miejsc po obu stronach ulicy również dla niepełnosprawnych. Nasze miasta znowu upodabniają się do tych, które znamy ze starych pocztówek.

Jak ułatwić życie pieszemu?

Nowoczesne miasta dostrzegają potrzeby nie tylko kierowcy, ale również pieszego, pasażera komunikacji miejskiej, rowerzysty. Działania podejmowane przez magistraty teraz opierają się na założeniu, że podczas planowania przestrzeni miejskiej najwyższy priorytet należy nadać pieszemu. Założenie takie jest z jednej strony łatwe do wprowadzenia (budowanie infrastruktury pieszej jest znacznie tańsze niż inwestycje drogowe), z drugiej wzbudza olbrzymi sprzeciw tych, którzy są przekonani, że przysługuje im nienaruszalne prawo do jeżdżenia samochodem wszędzie. Konflikty pojawiają się podczas każdej zmiany dystrybucji przestrzeni ulicznej i są naturalnym procesem występującym w każdym mieście.

Jakie są zatem podstawowe wyznaczniki miasta przyjaznego pieszym?

1. Podczas projektowania przestrzeni dla pieszych należy zadbać, by bez trudu mogły się po nich poruszać osoby najstarsze, dzieci oraz osoby niepełnosprawne (jeżeli przestrzeń będzie wygodna dla nich, to tym bardziej będzie wygodna dla pozostałych). Należy więc unikać budowania schodów wszędzie tam, gdzie można zastosować pochylnie oraz wysokich krawężników. Należy przywracać przejścia na poziomie jezdni w tych miejscach, gdzie wcześniej budowano przejścia podziemne.Biorąc pod uwagę częste awarie wind, dla osób na wózkach inwalidzkich przejścia podziemne stanowią barierę nie do pokonania.

2. Należy zadbać o odpowiednią szerokość chodników. Powinna ona umożliwiać minięcie się dwóch osób jadących na wózkach inwalidzkich. Warszawskie standardy ruchu pieszego rekomendują minimum 170 centymetrów. Należy wprowadzać parkowanie równoległe do krawężnika wszędzie tam, gdzie szerokość ta mogłaby być ograniczona przez parkowanie w inny sposób. Należy pamiętać również o przesunięciu słupów i znaków stawianych dotąd na środka chodnika.

3. Pieszy nie powinien być zmuszany do chodzenia naokoło. W większości państw zachodnioeuropejskich już nie nakłada się mandatów za przechodzenie przez jezdnię poza przejściem dla pieszych. Pieszy powinien mieć prawo przechodzenia przez ulicę wszędzie tam, gdzie prędkość ruchu jest równa lub mniejsza niż 50km/h, oczywiście ponosząc odpowiedzialność za ewentualny wypadek. Przejście dla pieszych powinno być miejscem, przed którym samochód musi się bezwzględnie zatrzymać. Ścisła segregacja ruchu z jednej strony zmusza pieszego do tracenia cennych minut na pokonywanie dalszych dystansów, z drugiej strony przyzwyczaja kierowcę, że może jechać szybciej, bo nie grozi mu „wtargnięcie pieszego”. Paradoksalnie to ona jest jednym z powodów, dlaczego polskie drogi należą do najniebezpieczniejszych w Europie.

4. Ważne jest uspokajanie ruchu samochodowego. 50 km/h jest najwyższą prędkością, przy której pieszy ma szansę przeżyć potrącenie przez samochód. Ulice powinny być tak projektowane, by fizycznie nie można było rozpędzić się powyżej przepisowej prędkości. Niezwykle korzystne są strefy tempo 30 – w Berlinie znajduje się w nich już 70% ulic. Po wprowadzeniu takich stref w Gdańsku, liczba wypadków śmiertelnych spadła aż o połowę.

5. Nie każda inwestycja drogowa musi poprawiać warunki ruchu samochodowego. Kiedy zrobi się most tylko dla pieszych i rowerzystów, można być pewnym, że w danej dzielnicy więcej osób zacznie poruszać się w ten sposób. W Zakopanem warto pomyśleć o alternatywnych ciągach pieszych, łączących poszczególne dzielnice, które nie będą biegły wzdłuż jezdni. 

6. Bardzo ważne jest także rozwijanie transportu publicznego, który jest najlepszym sojusznikiem pieszych. Konieczne jest też planowanie przestrzenne,ograniczające konieczność używania samochodu. Nowoczesne miasta tak organizują przestrzeń, żeby w jednej dzielnicy ludzie mogli pracować, mieszkać i wypoczywać.

7. Przestrzeń, która dawniej służyła jako parking, będzie znaczenie przyjaźniejsza, gdy zostanie oddana ludziom. 

Po co to wszystko?

Można zadać sobie pytanie, dlaczego pieszy powinien być najważniejszy? Odpowiedź jest prosta. Ten sposób poruszania się jest najbardziej ekologiczny, najtańszy, najcichszy, nie wymaga parkowania samochodu (który przez 95% swojego życia stoi bezczynnie na parkingu). Ruch pieszy jest zdrowy, co zwiększa komfort życia, ale również obniża koszty wynikające z leczenia chorób. Duża liczba pieszych sprzyja też lokalnej gospodarce. Przez lata panował potężny nacisk, by budować kolejne drogi. Od kilkunastu lat mamy w Polsce silne ruchy rowerowe,którym udało się dużo wywalczyć. A ruch pieszy, choć w Zakopanem i Nowym Targu jest drugim – po jeździe samochodem – najpopularniejszym sposobem poruszania się, wciąż nie ma swoich adwokatów.