Nie spieszmy się z remontem zakopiańskiego dworca PKP

Stan dworca kolejowego (ale i autobusowego) to smutny symbol. Pokazuje w jak głębokim poważaniu III RP miała (jeszcze kilka lat temu) transport publiczny. Bród, odrapane i pogryzmolone mury, chłód wewnątrz, brama wejściowa obwieszona dziesiątkami ohydnych reklam – w ten sposób Zakopane wita każdego, kto zdecydował się przyjechać do nas pociągiem. Jeżeli pierwszy kontakt z miastem jest właśnie taki, to podróżny może wyciągnąć właściwie tylko dwa wnioski: 

albo Zakopane jest okropnym miejscem, albo ja jestem frajerem, że jadąc w Tatry wybrałem ekologiczny środek transportu.

Mimo to apeluję, by nie spieszyć się ze zmianą tego stanu rzeczy z dnia na dzień. Musi to być zaskakujące, kiedy nawołuje do tego osoba walcząca o lepszy transport publiczny na Podhalu. Jednak najważniejsze jest, by planowany remont polepszył wizerunek i funkcjonalność na długie lata, a nie na kilkanaście miesięcy.

Umierające dworce 

Obecny stan dworca PKP jest potwierdzeniem faktu, że do Zakopanego mało kto przyjeżdża pociągiem. Z badań przeprowadzonych na zlecenie byłego posła Andrzeja Guta-Mostowego wynika, że ten środek transportu wybiera tylko 7,6 % turystów. A to wszystko mimo olbrzymich korków na zakopiance, które trwają przez właściwie cały sezon turystyczny. Wśród mieszkańców Podhala pociąg jako środek transportu właściwie nie istnieje. Trudno zresztą się dziwić, kiedy pokonanie pociągiem niewielu ponad 100 km zajmuje grubo ponad 3 godziny.

Każdy dworzec, z którego korzysta zbyt mało pasażerów podupada. W oczach właściciela (niezależnie czy będzie to miasto,czy kolej), w jego utrzymanie nie warto inwestować. Oszczędności zaczynają dotyczyć ogrzewania, sprzątania, oświetlenia, by na końcu właściciel zaczął zaniedbywać konieczne naprawy. Efekt? Widzimy go doskonale na co dzień nie tylko w Zakopanem, ale i w Nowym Targu.
Zaniedbany dworzec, bez dużej wymiany pasażerskiej, jest również nieatrakcyjny dla drobnego biznesu. Nie ma na nim sklepików, restauracji,kawiarni, biur turystycznych. Nie znajdziemy nawet informacji turystycznej,która powinna być pierwszym odwiedzanym punktem przez znaczną część gości.

Galeria handlowa zamiast dworca

Wiele samorządów wraz z kolejarzami, by podzielić z inwestorem koszty remontu, a niekiedy i utrzymania, buduje na dworcach olbrzymie galerie handlowe. Być może nieaktualne już plany przeniesienia torów w Zakopanem na poziom -1 zwiastowały zakusy na podobną inwestycję. Problemem jest jednak to, że galeria handlowa z wieloma tysiącami metrów kwadratowych wprawdzie pomogłaby utrzymać kompleks dworcowy, ale jednocześnie przyniosłaby olbrzymie spustoszenia dla lokalnego handlu. O tym, jak fatalny wpływ na polski handel mają olbrzymie galerie handlowe można zobaczyć na handlowych niegdyś ulicach Poznania, Łodzi czy Wrocławia. Podobne zjawisko występuje również w Żylinie na Słowacji. Tematowi galerii handlowych poświęcę jeden z kolejnych wpisów.

Taka inwestycja niesie za sobą jeszcze jedno niebezpieczeństwo. Bywa, że podczas przebudowy interes inwestora galerii jest uważniej brany pod uwagę niż pasażerów. Najmocniejszym przykładem takiego podejścia jest Poznań, gdzie kolejarze przy współpracy z firmą deweloperską Trigranit doprowadzili do zamknięcia doskonale umieszczonego starego budynku dworca, nowy zlokalizowali w miejscu znacznie mniej wygodnym, a obok niego postawili olbrzymią galerię handlową, na którą poznaniacy zaczęli pogardliwie mówić Poznań Shitty Center. Nowy obiekt miał wiele niedociągnięć, z których największym był brak przejścia dla pieszych na przystanek tramwajowy i zmuszanie pasażerów do chodzenia okrężną drogą przez galerię handlową. Złość mieszkańców po oddaniu to użytku tego pseudodworca był jednym z powodów porażki wyborczej wieloletniego prezydenta Poznania – Ryszarda Grobelnego. 

 Kilka rad dworcowych

• 1. Otwórzmy wyremontowany dworzec w momencie zakończenia jednej z dużych inwestycji kolejowych lub przynajmniej uruchomienia szynobusa

 Wciąż czekamy na decyzję o budowie linii Podłęże-Piekiełko, dzięki której do Zakopanego z Krakowa dojedziemy w 90 minut. Wtedy kolej stanie się środkiem transportu numer 1 podczas podróży w Tatry. Szybciej, bo przed 2023 r. (być może już w 2020 r.)  zakończy się remont istniejącej linii przez Suchą i Chabówkę, który umożliwi skrócenie czasy przejazdu do 2:30, a prawdopodobnie jeszcze krócej. I choć czas ten wciąż będzie niekonkurencyjny w stosunku do samochodów i autobusów jadących z Krakowa (kiedy nie ma korków), to i tak daje szansę, że linia ta zacznie przyciągnąć pasażerów pociągów dalekobieżnych (np. czas Warszawa-Zakopane dla pociągu Pendolino będzie wynosić około 4:30 po remoncie tej linii) i będzie szybszy niż samochodu, jadącego zgodnie z przepisami).

 Liczbę osób korzystających z dworca może zwiększyć również uruchomienie szynobusów (krótkich i lekkich pociągów) jeżdżących co 20 minut z Rabki i Nowego Targu do Zakopanego. O idei szynobusów napiszę więcej w przyszłości. Niech rok 2023, kiedy kończy się perspektywa finansowa Unii Europejskiej, w ramach której można pozyskać fundusze na remont, będzie datą graniczną. Najpóźniej wtedy powinniśmy mieć dostępny już piękny, zadbany i czysty budynek dworca. 

• 2. Zmniejszmy dworzec 

Pierwsze pytanie, na które władze miasta,wraz z kolejarzami muszą sobie odpowiedzieć brzmi: co zrobić z olbrzymimi przestrzeniami dworcowymi. Budynek był budowany pod koniec XIX wieku, kiedy kolej wymagała rozbudowanej infrastruktury towarzyszącej. Dziś dworce, przez które nie przewalając się dziesiątki tysięcy pasażerów dziennie, wymagają mniej więcej 20% przestrzeni, jaka była potrzebna ponad wiek temu. Bilety można kupić przez internet lub w biletomatach. Nie stoi się już w długich kolejkach do kas, a zakup biletu w nich będzie w najbliższych latach stawać się rzadkością. Na dworcach nie spędza się już godzin w oczekiwaniu na pociąg. Nie ma na nich kas bagażowych, a nawet mieszkań dla pracowników.

Uwolnioną przestrzeń można zagospodarować na różne, niekolejowe sposoby. W Rabce czy w Rumi koło Gdyni, poczekalnie dworcowe zostały zastąpione przez biblioteki miejskie. W Gdyni na poziomie -1 powstał teatr „Gdynia Główna”.  

Marzy mi się, żeby na kompleksie dworcowym powstała tętniąca życiem instytucja kultury, którą będą odwiedzać mieszkańcy Podhala, ale która będzie też powodem, by wsiąść w Krakowie do pociągu i przyjechać choćby na jeden dzień. Od lat mówi się w Zakopanem o potrzebie powołania muzeum narciarstwa albo muzeum Witkiewiczów. Powinien to być wielobranżowy obiekt, z salami konferencyjnymi, gdzie można by organizować spotkania z ciekawymi osobami, konferencje prasowe podczas większych wydarzeń, a w klubokawiarni zjeść pyszne ciasto cytrynowe lub poczytać książki. Może powinno to być jednocześnie małe centrum konferencyjne, przyciągające do Zakopanego firmy poza sezonem? Być może w pobliżu dworca mogłaby się znaleźć sala koncertowa wraz z instytutem muzyki ludowej, o którą zabiega stowarzyszenie Karłowicza? Warto,żeby tę kwestię rozstrzygnęła analiza zlecona przez miasto.

• 3. Ogłośmy konkurs architektoniczny 

Ściągnijmy do Zakopanego specjalistów najwyższej klasy, którzy zaprojektują zarówno przestrzeń wokół dworca, jak i same budynki. Niech piękno, wygoda, przy jednoczesnej skromności wydanych środków będą nową wizytówką tego miejsca. Pracownia Sikora Wnętrza, która przeprowadzała remont dworca w Rumi, otrzymała nagrodę w konkursie Polska Architektura XXL, rozsławiając w ten sposób miasto.

Ważne jest, by projektowaniem przestrzeni wokół stacji zajęli się specjaliści, którzy mają wiedzę o współczesnym podejściu do transportu zrównoważonego i w Zakopanem nie będą się uczyć. Muszą to być ludzie, którzy na co dzień podróżują transportem publicznym i wiedzą, jakie rozwiązania są pożądane przez pasażerów. W nowej przestrzeni wygoda pieszego musi być na pierwszym miejscu. Musi być ona na tyle intuicyjna, by pasażer bez problemu mógł znaleźć przystanki autobusów. Zupełnie od nowa powinna zostać zaprojektowany system informacji wizualnej, który będzie doprowadzał do ważnych punktów. Biletomaty powinny znajdować się nie tylko w hali dworcowej, ale również przy bramie z neonem. Ważne jest, żeby przestrzeń została przebudowana estetyczne, z wykorzystaniem najlepszych materiałów, ale jednocześnie bez specjalnych ekstrawagancji, mocno zawyżających koszty. Niech zostanie zaprojektowany parking dla osób odwożących, gdzieś na tyłach niech stanie parking P&R dla tych, którzy wyjeżdżając do Krakowa czy Nowego Targu będą mogli zostawić tu swój samochód. Niech na dworcu będą stojaki dla rowerów, wypożyczalnia. Z dużą radością stwierdzam, że pierwszy krok został już wykonany. Przeniesienie przystanków początkowych busów było dobrą decyzją i od tego czasu na dworcu pojawiło się trochę życia.

• 4. Zacznijmy od remontu dworca PKS

 Teoretycznie już dziś można by wyremontować dworzec PKS. On nigdy nie przestał być odwiedzany przez pasażerów, a jednocześnie jest stosunkowo mały. Problemem jednak jest to, że w skandalicznej prywatyzacji sprzed 11 lat, cierpiący chyba na chwilową niepoczytalność umysłową wojewoda ze Sojuszu Lewicy Demokratycznej sprzedał prywatnemu „inwestorowi” nie tylko PKS, ale również budynek dworca. W ten sposób miasto zostało pozbawione kontroli nad jednym z kluczowych obiektów infrastruktury. Dziś można prowadzić długie spory o to, który z zakopiańskich dworców jest bardziej ohydny. Przykrym paradoksem jest więc,że budynek, który już dziś warto by zacząć remontować, bo nadal przyciąga ludzi,nie może zostać łatwo odnowiony, bo na przeszkodzie stoją stosunki własnościowe. Mam jednak nadzieję, że uda się miastu jak najszybciej przystąpić do prac.