Zakopiańczycy w Powstaniu Warszawskim

Olgierd Sokołowski. Był dyrektorem zakopiańskiego szpitala Odrodzenie. W 1940 r. został aresztowany przez gestapo. Po zwolnieniu miał zakaz przebywania na terenie Zakopanego. Przeniósł się do Warszawy. W stolicy objął posadę ordynatora oddziału gruźliczego szpitala na warszawskiej Woli. W pierwszych dniach powstania Niemcy właśnie w tej dzielnicy dokonali jednego z największych mordów na ludności cywilnej. Dr Sokołowski został w tym czasie ostatnim lekarzem na oddziale. Niemcy zaproponowali mu możliwość opuszczenia placówki, odmówił, bo chciał do końca zostać ze swoimi pacjentami. Zginął wraz z nimi 5.08.1944 r.

Tadeusz Karczewski ps. "Wierzba". Urodził się w Warszawie w 1922 r. W latach 1939-1944 działał w konspiracji. Brał udział w zlikwidowaniu 11.07.1944 Wilhelma Koppe, wyższego dowódcy SS i Policji w Kraju Warty i Generalnym Gubernatorstwie. Koppe przeżył zamach, zginął jego adiutant. W dniu wybuchu powstania "Wierzba" miał 22 lata. Był strzelcem w Batalionie AK Parasol. Szlak bojowy walk Karczewskiego obejmował: Wolę - Stare Miasto - kanały - Śródmieście - Górny Czerniaków - przedarcie się na drugą stronę Wisły. Po wojnie mieszkał w Olsztynie, pracował w Cieplicach, Lublinie, na Ziemiach Odzyskanych. Ostanie lata swojego życia spędził w Zakopanem. Tu zmarł 23.02.2019 r.

Barbara Grocholska-Kurkowiak ps. "Kuczarawa" albo "Basia". W dniu wybuchu Powstania Warszawskiego miała zaledwie 17 lat. Była sanitariuszką, a zarazem żołnierzem Armii Krajowej. Działała głównie na obszarze Czerniakowa i Mokotowa. Udało jej się przejść szlak ewakuacyjny kanałami z zajętego przez Niemców Mokotowa do Śródmieścia. Po wojnie trafiła do Zakopanego, gdzie mieszka cały czas. Uprawiała narciarstwo. Była reprezentantką Polski na igrzyskach Olimpijskich w Oslo w 1952 r. (13. miejsce w zjeździe i 14. miejsce w slalomie specjalnym). I w Cortina d Ampezzo - 17. i 30. miejsce w zjeździe). Tytuł mistrzyni Polski w narciarstwie zdobyła 24 razy. Pisała także wiersze.

Ryszard Drągowski ps. "Ryszard II". W chwili wybuchu powstania miał 24 lata. Walczył jako starszy strzelec w szeregach 3. Batalionu Pancernego (batalion Golski). Po upadku powstania był więziony w Stalagu X B w Sandbostel. Po wojnie trafił do Zakopanego. Uprawiał turystykę górską, wspinaczkową w Tatrach. Prowadził schronisko PTTK Murowaniec na Hali Gąsienicowej. Był członkiem Grupy Tatrzańskiej GOPR, prezesem zakopiańskiego oddziału PTTK. Za swoje zasługi w czasie wojny jak i po, został odznaczony najwyższymi orderami państwowymi. Zmarł 27.07.2009 r. w Zakopanem.

 Bronisława Staszel-Polankowa ps. "Duża Bronka".  W 1929 r. uczestniczka mistrzostw świata w narciarstwie klasycznym (zwyciężyła z czasem 31:34 min.). Ośmiokrotna mistrzyni Polski w narciarstwie. Przed i po wojnie prowadziła nieistniejące już schronisko na Przysłopie Miętusim. W lipcu 1944 r. przeniosła się do Warszawy, wstąpiła do Armii Krajowej. W Powstaniu Warszawskim służyła jako sanitariuszka w Batalionie Kiliński. Po upadku powstania została przeniesiona do obozu jenieckiego koło Lamsdorf. W 1949 r. została odznaczona Krzyżem Walecznych, nadanym przez Rząd Emigracyjny w Londynie. Zmarła 1.02.1988 r.

 Janina Studnicka ps. "Giewont". Urodzona 30.12.1907 r. Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie, miała 36 lat. Posiadała stopień wojskowy kapral podchorąży. Walczyła w szeregach Narodowych Sił Zbrojnych, które były podporządkowane Okręgowi Warszawskiemu Armii Krajowej. Walczyła w Batalionie "Miłosz, a także w grupie NSZ "Topór. Po upadku powstania udało jej się wraz z ludnością cywilną wyjść ze stolicy. Pojechała do Zakopanego, gdzie jej ojciec Teofil był znanym zakopiańskim fotografem. Po wojnie powróciła do Warszawy, zamieszkała przy ul. Wiśniowej 37/6, a pod koniec życia przy ul. Blacharskiej 1. Zmarła 10.03.1992 r.

 Józef Oppenheim. Ur. 15.06.1887 r. Warszawie. Do Zakopanego przyjechał w 1910 r. z grupą narciarzy krakowskiego AZS. Już tu został. Do 1911 r. był kierownikiem zakopiańskiego Domu Turystycznego. W 1912 zdał egzamin. W czasie II wojny światowej przebywał w Kowlu. Do Warszawy przyjechał w 1942 r. Ze względu na swoje żydowskie pochodzenie musiał się ukrywać. Schronienie znalazł w pracowni malarskiej Wandy Gentil-Tippenhauer. Pozostał w ukryciu do 1.08.1944 r. W powstaniu ze względu na swój zawód pełnił funkcję sanitariusza. 3 października powstanie upadło. Józef Oppenheim  uczestniczył w ewakuacji szpitala Armii Krajowej przy ul. Hożej. W ten sposób udało mu się opuścić stolicę. Zatrzymał się u przyjaciół w Pruszkowie. Po wojnie wrócił do Zakopanego. Został zamordowany 28.02.1946 r.

Elżbieta Łaniewska-Łukaszczyk ps. "Czarna Elka". Ur. 13.04.1930 r. w Warszawie. W konspiracji działała od 1942 r., należała do Szarych Szeregów - Hufiec Żoliborz. W Powstaniu Warszawskim była łączniczką i fotografem w drużynie Szarych Szeregów w obwodzie "Żywiciel na Żoliborzu. Przeżyła powstanie. Opuściła Warszawę z ludnością cywilną. Ukończyła medycynę. Zamieszkała w Zakopanem. Pracowała tutaj jako lekarz pediatra i anestezjolog. Po 1956 r. jeździła na obozy harcerskie jako lekarz i instruktor medyczny. Od momentu powstania Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej była do końca swojego życia aktywna w jego strukturach. Zmarła 14.10.2016 r. w Skrzypnem koło Zakopanego. Pochowana na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.

Romana Wyrzykowska ps. "Siostra Maria" (była zakonnicą). Ur. 13.10.1899 w Zakopanem. W Powstaniu Warszawskim  walczyła w Armii Krajowej w grupie Kampinos. Szlak bojowy "Siostry Marii" obejmował podwarszawską miejscowość Laski wraz ze szpitalem okulistycznym. Zmarła 4 stycznia 1988 r. w Laskach.

Jerzy Ustupski ps. "Krzyś". Ur. w Zakopanem 1 kwietnia 1911 r. Przed wojną sportowiec wioślarz. Medalista olimpijski z  Berlina w 1936 r. Stopień wojskowy Plutonowy. Działał w II Obwodzie "Żywiciela Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej. Zajmował się obsługą radiostacji. Szlak bojowy "Krzysia" obejmował ul. Forteczną na warszawskim Żoliborzu. Przeżył powstanie, wydostał się z ludnością cywilną ze stolicy, powrócił do Zakopanego. Był wieloletnim prezesem GOPR, członkiem PTTK, Związku Podhalan. Zmarł w Zakopanem 26.10.2004 r. Pochowany na Pęksowym Brzyzku.

Stanisław Siekierski ps. "Stahl". Urodzony w 1914 r. w Zakopanem. Działał w Delegaturze Rządu na Kraj - I Rejon. Szlak bojowy "Stahla" to Powiśle. Po upadku powstania wyszedł z miasta z ludnością cywilną  Dalsze losy nieznane.

Józef Lampe ps. "Józef". Urodzony w Zakopanem 16.09.1916 r. W powstaniu był strzelcem. Walczył na Mokotowie. Poległ na ul. Puławskiej 128 w dniu swoich 28. urodzin - 16.09.1944 r.

Józefa Janik ps. "Goździk".  Urodzona 19.03.1929 r. w Zakopanem. W latach 1939-1944 działała w konspiracji, harcerka Szarych Szeregów, przydzielona do VII Obwodu "Obroża Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej 3. Rejon "Dęby” (Rembertów). W Powstaniu Warszawskim była łączniczką i strzelcem. Odznaczona Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Armii Krajowej. Losy po powstaniu nieznane.

Jerzy Marian Monczki ps. "Jim". Urodzony 12.06.1923 r. w Zakopanem. Przed wybuchem Powstania Warszawskiego mieszkał w Warszawie przy ul. Filtrowej 62. Jego oddziałem była Komenda Główna Armii Krajowej pułk "Baszta” - batalion "Bałtyk”. W powstaniu posiadał stopień strzelca. Szlak bojowy Jima obejmował Mokotów. Zmarł 19.08.1944 r. o godz. 17 w Szpitalu Sióstr Elżbietanek przy uI. Goszczyńskiego 1. Spoczywa na Powązkach, kwatera B39, rząd 7, grób 1.

Halina Leszczyńska ps. "Halinka". Urodzona w Zakopanem 9.12.1923 r. W Powstaniu Warszawskim pełniła funkcję sanitariuszki. Posiadała stopień wojskowy strzelec. Jej zgrupowaniem był Kedyw Komendy Głównej Armii Krajowej - zgrupowanie "Radosław”. Szlak bojowy "Halinki" to Wola - Stare Miasto - kanałami na Śródmieście - Górny Czerniaków - kanały - Mokotów. Powojenne losy nieznane. Zmarła w Warszawie 14.10.1988 r.

 Sławomir Maciej Potempa ps. "Satyr". Urodzony w Zakopanem 1.01.1927 r. W latach 1939-1944 działał w konspiracji. W momencie wybuchu powstania służył w oddziale Armii Krajowej, zgrupowaniu "Kryśka”. Posiadał stopień starszego strzelca. Jego szlakiem bojowym był Górny Czerniaków. Losy powojenne nieznane. Zmarł w Warszawie 5.10.1977 r.

Zdzisław Brodzki ps. "Zdzisław". Urodzony 29.04.1912 r. w Zakopanem. Przed wybuchem powstania mieszkał w Warszawie przy ul. Cegłowskiej 62. W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego służył w Armii Krajowej Grupa "Kampinos. Jego szlakiem był Kampinos. Powojenne losy nieznane. Zmarł w Warszawie 4.10.1984 r.

Edward Zbigniew Mróz ps. "Wirski" i "Grey". Urodzony 14.07.1925 r. w Zakopanem. W latach 1939-1944 działał w konspiracji. W czasie powstania walczył w Armii Krajowej - Grupa "Północ-  zgrupowanie "Sienkiewicz”, następnie w kompanii motorowej "Orlęta”- w plutonie transportowym "C-7. Szlakiem bojowym Wirskiego było Stare Miasto - kanały - Śródmieście. W powstaniu stracił nogę, awansowany został do stopnia kaprala podchorążego. Został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po upadku powstania zbiegł w drodze do obozu, powrócił na Podhale, gdzie się ukrywał. Po wojnie ukończył studia w Krakowie, pracował w FSO Żerań. Wyemigrował do USA. Dalsze losy nieznane.

 Barbara Ulatowska ps. "Mira". Urodzona 10.07.1924 r. w Zakopanem. W latach 1939-1944 działała w konspiracji. W powstaniu pełniła funkcję łączniczki, posiadała stopień wojskowy strzelec. Jej oddziałem była Armia Krajowa - batalion "Zaremba - "Piorun”. Szlakiem bojowym Miry było Śródmieście Południe. Przeżyła powstanie, dalsze losy nieznane.

Halina Berent ps. "Baśka". Urodzona 28.09.1914 r. w Zakopanem. Przed wybuchem powstania mieszkała w Warszawie przy Al. Jerozolimskich 11 m 26. Jej oddziałem była Komenda Główna Armii Krajowej Oddział VI (Biuro Informacji i Propagandy), a także Wojskowe Zakłady Wydawnicze. W powstaniu posiadała stopień plutonowy. Szlakiem bojowym "Baśki" był teren Śródmieścia. Po upadku powstania trafiła do niemieckiej niewoli nr jeniecki 106434, brak miejsca pobytu, losy nieznane.

Danuta Schiele ps. "Radziszewska". Ur. w Zakopanem 28.01.1924 r. W latach 1939-1944 działała w konspiracji. Przed powstaniem mieszkała w Warszawie przy ul. Nowakowskiego 16. W powstaniu posiadała stopień strzelca, pełniła funkcję sanitariuszki. Służyła w Narodowych Silach Zbrojnych - w Pułku im. Sikorskiego. Jej szlakiem bojowym było Śródmieście Północ. Przeżyła powstanie, dalsze losy nieznane.

 Krzysztof Maciej Zarzecki ps. "Robert". Ur. w Zakopanem 31.05.1926 r. w szpitalu na Bystrem, jednak miejsce urodzenia ma wpisane też Warszawa. W 1939 ukończył szkołę powszechną w Warszawie. Maturę zdał na tajnych kompletach. Od 1939 do 1943 r. działał w konspiracji. Przed powstaniem mieszkał przy ul. Szkolnej 4/6. Jego oddziałem była Komenda Główna Armii Krajowej - pułk "Baszta” - batalion "Bałtyk. Szlak bojowy "Roberta" stanowił teren dzielnicy Mokotów. Po powstaniu trafił do niewoli niemieckiej - przebywał w Stalagu X B Sandbostel. Wyzwolony w 1945 r. przez wojska brytyjskie. W 1946 r. powrócił do Polski, gdzie studiował filologię polską i angielską (dyplom 1951). W latach 50. był redaktorem Spółdzielni Czytelnik, Iskry - jako kierownik redakcji przekładowej. W 1976 r. został kierownikiem Redakcji Anglosaskiej przy PIW. Odznaczony Krzyżem Kawalerii Orderu Odrodzenia Polski w 1978 r. Zmarł w Warszawie 18.07.2019 r.

Jan Ignatowicz ps. "Janek". Ur. w Zakopanem 10.06.1916 r. Działał w konspiracji w latach 1939-1944. W powstaniu Warszawskim miał stopień kaprala podchorążego. Oddział Janka - Okręg Warszawki Armii Krajowej i Obwód "Radwan" Śródmieście, 3. Batalion Pancerny "Golski”, Podobwód "Sławbór - odcinek "Ratusz. Szlak bojowy Ignatowicza stanowiły teren  Śródmieścia Południe. Po powstaniu trafił do niewoli niemieckiej nr jeniecki 223094. Zmarł w Warszawie 31.05.1988 r.

Anna Bazińska ps. "Karina". Ur. w Zakopanem 5 stycznia 1910 r. Sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, posiadała stopień strzelca. Działała w Batalionie Kilinki. Szlak bojowy "Kariny" to Śródmieście Północ. Zmarła 23.08.1944 r. z powodu odniesionych ran w szpitalu PKO.

 Jerzy Czerski ps. "Szczupak". Ur. w Zakopanem 19.01.1928 r. Przed powstaniem mieszkał w Warszawie przy ul. Mierosławskiego 4. W dniu wybuchu powstania miał tytuł strzelca. Jego oddziałem był II Obwód "Żywiciel” (na Żoliborzu) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej - zgrupowanie "Żmija”. Szlak bojowy Szczupaka stanowił Żoliborz. Przeżył powstanie. Brak danych, co robił po wojnie.

 Maria Dobrochna Łozińska ps. "Nike". Ur. w Zakopanem 3.10.1921 r. Przed powstaniem mieszkała w Warszawie przy ul. Uniwersyteckiej 1. Jej oddział to Kobiece Patrole Saperskie. Batalion "Iwo”. Szlak bojowy "Nike" stanowiło Śródmieście Północ i Śródmieście Południe. Przeżyła powstanie, pracowała jako pedagog, przewodnik po Polsce. Awansowała do stopnia porucznika Wojska Polskiego. Odznaczona Krzyżem Walecznych 1944, Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta. Zmarła w Warszawie 1.03.2012 r.

Jadwiga Jakubowska ps. "Jadwiga - Połówka". Ur. w Zakopanem 25.02.1927 r. W latach 1939-1944 działała w konspiracji. Należała do Szarych Szeregów. Gdy wybuchło powstanie, walczyła w zgrupowaniu "Radosław”- w batalionie "Parasol. Szlak bojowy Jakubowskiej to Wola - Stare Miasto - kanały - Śródmieście - Górny Czerniaków. Zmarła 5.04.2004 r.

Ewa Prauss-Płoska ps. "Ewa". Ur. w Zakopanem 4.12.1913 r. W latach 1939-1944 działała w konspiracji. W Powstaniu Warszawskim walczyła w Armii Krajowej - zgrupowaniu "Radosław. Jej szlak bojowy to Wola - Stare Miasto - kanały - Śródmieście - Górny Czerniaków - przepłynęła Wisłę. Przeżyła powstanie, zmarła 22.04.1986 r. Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Warszawskich Powązkach.
Michał Małek