Artur Ilgner - szczery do bólu kłamca

Kiedy wprawni poeci biorą się za prozę, to zazwyczaj dobrze wróży. Dlaczego? Ich słowa są jakby bardziej pojemne, a metafory, skróty myślowe dobrze odnajdują się w dłuższych tekstach prozatorskich. W przypadku Artura Ilgnera i jego "Szlifierza krzywych luster" jeszcze dochodzi poczucie humoru, dystans do siebie i zaskakująca szczerość, która gdzieś momentami kojarzyła mi się z listami Witkacego, właśnie do bólu szczerymi, a momentami wręcz ekshibicjonistycznymi.

Autor świetnie bawi się różnymi literackimi konwencjami, stylami - momentami brzmi jak jego ulubiony Hłasko, czasem w potoku jego słów odnajdujemy Prousta, gdzieś tam na myśl przychodzi też "Rękopis znaleziony w Saragossie" Potockiego. I nawet nie dlatego, że pisana jest w konwencji awanturniczego romansu (chociaż....), ale przez pokrewieństwo z powieścią szufladkową. Choć zabieg spisywania biografii na polecenie lekarza w zakładzie psychiatrycznym ma pewnie służyć autorowi przed ewentualnymi rozprawami sądowymi... Ilgner bawi się formą, gra skojarzeniami. Gra też z czytelnikami w kotka i myszkę, zasiewa w nas ciągle wątpliwości, nie daje pewności, co tu jest prawdą, a co literacką fikcją.

Niemniej można tę powieść czytać na wiele sposobów. Niektórzy (ci, z kręgów rabczańskich) będą czytać ją jako książkę o Rabce. Odnajdą wiele konkretnych miejsc z uzdrowiska, wydarzeń. Niektórzy odnajdą siebie. (Ja, poza byłym burmistrzem,  rozszyfrowałam tylko jednego pana w opisie burzliwej libacji). Pewnie w niektórych odżyją wspomnienia, niektórzy może się obrażą, a kobieta, której książkę dedykuje ("ta, której zmarnował życie"), oj, boję się nawet myśleć...

Można czytać "Szlifierza krzywych luster" jako książkę o czasach PRL-u z jego absurdami, groteską, rzeczywistością niezrozumiałą dla pokolenia, któremu przyszło żyć po 1989 r. To też ciekawa opowieść o emigrantach polskich.

Jednocześnie to książka autobiograficzna, Artur Ilgner szczegółowo opisuje swoje życie od czasów powojennej Warszawy - dziecięcych zabaw na Muranowie. Na gruzach, które kryły pewnie niejedno zamordowane ciało. W czasie okupacji było tu getto. Opisuje lata szkolne, życie dorosłe. Opisuje swoje romanse i miłość życia (do kobiety, której zmarnował życie), a nawet zdrady. Nie szczędzi w tym szczegółów, także erotycznych.      

Przede wszystkim "Szlifierz krzywych luster" to kawał dobrej literatury. Świetnie obrazy, język. To coś, czego brakuje wielu pisarzom, bardzo dziś popularnym (z niezrozumiałych dla mnie powodów).
bz