Okamgnienia. Miejsca - Zakopiańskie Spotkania Antropologiczne

Zakopiańskie Spotkania Antropologiczne organizowane są od 2011 r. przez Fundację „Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości” przy współudziale Muzeum Tatrzańskiego, kwartalnika IS PAN „Konteksty”, wydawnictwa „Czarne” i Stowarzyszenia Artystów ZAiKS.

Tematem w tym roku będą "Okamgnienia. Miejsca". Z wykładami wystąpią m.in. dr Renata Zając (Wydawnictwo Pasaże), prof. Stanisław Krajewski (Uniwersytet Warszawski), dr Paweł Drabarczyk (Uniwersytet Wrocławski) i prof. Zbigniew Benedyktowicz (IS PAN, Warszawa). Dla tych, którzy nie będą mogli przybyć do galerii, prowadzona będzie internetowa transmisja na kanaleYouTube: https://www.youtube.com/@fundacjazakopianczycy9887

----------
Maciej Krupa o tegorocznych Zakopiańskich Spotkaniach Antropologicznych:
Okamgnienia. Miejsca.
Docieranie, doświadczanie, zbieranie – prace na rzecz rzeczywistych obecności

Słowo okamgnienie to oczywiste odwołanie do Heideggerowskiego Augenblick.  Filozof korzysta z niego, by uobecnić wydarzenie, w którym wielość jego ekstaz (czas, przestrzeń, nastrój, znaczenie stanowione przez przytomność ) zbiega się i potęguje, wydarzając prześwit, darzące pytanie bytu o bycie. Pytanie, będące rzeczywistą obecnością – prawdą tego bytu.

Trwać w „Okamgnieniu...” (co jest oczywistą sprzecznością), to pracować na rzecz animowania, dokumentowania i zbierania tak pojętych rzeczywistości. Ich zbiór, nie-homogeniczny zestaw, miejsce wielu miejsc, ustanawiać ma pole relacji nieoczywistych, niekoniecznych, wręcz niemożliwych. I odsłaniać na tej drodze możność możliwości.

Dopisuję do powyższego tekstu, który powstał w grudniu 2023, zaraz po XIII ZSA, tuż po spotkaniu, podczas którego wspólnie wyłoniliśmy temat tegorocznych obrad, kilka uwag. Dopisuję, podkreślając w taki sposób, że tak istoczą się okamgnienia. Po roku prawie, po wielu zdarzeniach, rozmowach, lekturach. Powtarzam „po”, próbując w ten prosty sposób wydobyć prace traktu, trakty pracy, trwanie zmiany, minione, nie przeszłe, z których błysk, punkt, co go minąć nie sposób. Czytam raz po raz krótkie teksty Kasi Kręglewskiej i Pawła Próchniaka tyczące się tematu i wyczytuję tam znaczenie liczby mnogiej użytej w tytule i fakt złożenia go z dwóch równorzędnych pojęć. Jeżeli zakładamy – a tak się dzieje w naszym antropologicznym przypadku – wielość źródłowych doświadczeń, to, chcąc nie chcąc, pozbawiamy takie doświadczenie „pierwszości”, „gruntowności”. „Arche”, co raz i na zawsze ustanawia, nie jest w tej perspektywie możliwe. Nowy, kolejny, inny początek znaczy, że tym, co pierwsze, czynimy zmianę, nie trwanie. Mówiąc inaczej, bardziej precyzyjnie: zmiany trwają. Trwanie zmiany to zdecydowany oksymoron. I choć to logice wbrew, to oczywistość naszego istnienia.

Kłopotliwa mnogość eksponowana jest w tytule na dwa sposoby. Przez użycie liczby mnogiej i poprzez pomnożenie pojęć: Okamgnienia. Miejsca. Przyjmujemy, że miejsce okamgnień to miejsca – zbiór miejsc.  WSJP wykłada, że miejsce to wycinek przestrzeni, w którym ktoś lub coś znajduje się lub coś się dzieje. Praktyki antropologiczne podpowiadają, że przestrzeń wiele ma sposobów istnienia. Od fizyczno-geograficznej po przestrzenie wyobraźni, pamięci, sztuki, aż do „białych plam” – istnień niewidzianych, niepojętych, tylko poprzez „nie” obecnych. Każda aktywność kreuje swoją przestrzeń. Każda zostawiająca ślad, materialny dowód obecności. Kropka, tkwiąca między okamgnieniami, co już minęły i miejscami, które poczęły się w tym przejściu – objawia, znaczy ten ślad. Blizna, powracające wspomnienie, powidok, niezapomniane smaki, zapachy, dźwięki, tekst, obraz, każde „jest”, stające się kluczem, będzie wydarzać się jako śladowa kropka, „mała furtka”, której otwarcie pomnaża istnienie. Co jednak ślad kluczem czyni? Na czym zasadza się zbawczość otwarcia i czy każde otwarcie z natury musi być zbawcze?  A okamgnienie, prześwit, co z „się” dobywa? Cóż zdarzyć się winno, by ślad się odcisnął? Bez tego miejsca jakiekolwiek prześwitywanie nie wydaje się możliwe.  Bez kropki ani rusz. Jej należy szukać, podjąć, wydobyć. Ale jak to robić, kiedy nie jest jasne kto, co, dlaczego ją stawia?

Po raz któryś spotkamy się w Galerii Władysława Hasiora, najbardziej osobliwej filii Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. Profesjonalne muzeum, a zarazem ostatni dom artysty, jego pracownia, zbiory tego domu. Różne wydarzenia wzajem na siebie oddziaływujące, splątane, bywa, że widmowo tylko obecne, jak głos Hasiora, co szemrze nad gablotami. I jeszcze najbliższe i nieco odleglejsze otoczenie Galerii. Hotel „Warszawianka”, ul. Jagiellońska, zbocza Antałówki, reszta Zakopanego – miejsca Hasiora, tak bardzo przepoczwarzone ledwie ćwierć wieku po jego śmierci. Wszystko to składa się na żywą historię, wymowny fenomen, dziejący się i wydarzający nasze spotkania. Coroczne ćwiczenia namysłu i uważności.  Nie mamy do czynienia z bierną sceną, czekającą na nasze aktorstwo, lecz z partnerem, udzielającym energii, która współkształtuje wydarzenie przez nas inicjowane. Miejsce darzy nas gościnnością i udziela schronienia, a naszą odpowiedzią na to są ekspozycje istnienia, które my gościmy i chronimy. Bez naszego zapisu i wykładu, przy wszystkich ich mizeriach, te okamgnienia nie zostawiłby śladu i przepadły. Większość z nas nie stworzy wiekopomnego dzieła. Jednak „hasiory” (tak prace artysty nazwała Halina Kirchner, oddana i towarzysząca tej twórczości przez lata krytyczka), będące z nami i kreujące przestrzeń spotkania, pokazują, że samo zbieranie, gromadzenie może być, jest twórcze. Tworzy, czyni, zmienia, rewitalizując może najbardziej „rzeczy” biedne, zużyte, na stracenie skazane. Asamblaż to ryzykowna próba, niemożliwa wspólnota bytów różnych, wyzwanie rzucone wyobraźni i myśleniu – a nade wszystko temu, co pewnie jest.  Hasior tworzył asamblaże. Coś podobnego i my czynimy w jego pracowni. Najciekawsze jest to, jakie kłącze z tych potęgujących się spotkań, z porządków wciąż poczynających powstaje, jak pracuje, co niesie? Nie: co my czynimy. Raczej czy, i wobec czego jesteśmy służebni. Po co „hasiory”, galeria, okamgnienia, miejsca? Co sprawiają Zakopiańskie Spotkania Antropologiczne – o ile sprawiają cokolwiek?

----------

Częścią konferencji będą też spotkania z cyklu "Czarne na białym". Pierwsze z udziałem Mateusza Marczewskiego, autora książki "Pasażerowie. Ayahuasca i duchy Amazonii" odbędzie się w piątek 13.12 o godzinie 16 w Galerii Władysława Hasiora. Rozmowę poprowadzi Katarzyna Kręglewska. O godzinie 17 z Magdaleną Barbaruk, autorką książki "Ruch Amereidy", rozmawiał będzie Maciej Krupa.

Program:

12.12 OTWARCIE, 14.00 Dyr. Michał MURZYN (Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego, Zakopane), 14.30 Dr Janusz BOHDZIEWICZ (Uniwersytet Pomorski w Słupsku) "Niebo-mgnienia. Pochwała niewidzialności", 15.00 Dr Joanna SARBIEWSKA (Uniwersytet Gdański) "Mistyczne oko ‘zdarzenia’. Płomień, Inny i most", 15.30 Dr Marcin JARZĄBEK (Uniwersytet Jagielloński, Kraków) "Gdzie leżą miejsca pamięci?", 16.00 (online) Prof. Marta ZIMNIAK-HAŁAJKO (Uniwersytet Warszawski) "Wszystko wszędzie naraz. Kulturowe narracje o ADHD", 16.30 DYSKUSJA, 20.30 WIECZóR W „HALAMIE”

13.12, 9.00 Prof. Stanisław KRAJEWSKI (Uniwersytet Warszawski) "Kilka momentów", 9.30 Prof. Tadeusz BARTOŚ (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie) "Chwila, moment – fenomenologia nieuchwytnego", 10.00 Dr Michał KLINGER "Archaiczne początki fenomenu miejsca i ich aktualność kulturowa", 10.30 Dr Agnieszka BEDNAREK-BOHDZIEWICZ (Uniwersytet Gdański) "Topos: dworzec. Etnografia małych kaszubskich stacji kolejowych", 11.00 DYSKUSJA, 12.00 Dr Paweł DRABARCZYK (Uniwersytet Wrocławski) "Augenblick", 12.30 Dr Łukasz STYPUŁA (Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, Lublin) „Relikwie Ciemności”: Willa Globocnika i Teatr Pamięci, 13.00 Prof. Paweł PRóCHNIAK (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej, Kraków) "Nić czarna. Przyczynek do topologii labiryntu Bramy", 13.30 DYSKUSJA. KAWA, 15.00 Prof. Magdalena BARBARUK (Uniwersytet Wrocławski) "Okamgnienia, mgnienia oka i migawki. O problemach reportażu latynoamerykańskiego", 15.30 Dr Piotr Jakub FEREŃSKI (Uniwersytet Wrocławski) "W-oka-mgnieniu, w-oku-cyklonu", 16.00-18.00 Ameryka Południowa: wydarzenie miejsca: PASAŻEROWIE. Ayahuasca i duchy Amazonii (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024). Dr Mateusz MARCZEWSKI (IBL PAN, Warszawa) w rozmowie z dr Katarzyną KRĘGLEWSKĄ (Uniwersytet Gdański) oraz RUCH AMEREIDY (Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2024). Prof. Magdalena BARBARUK (Uniwersytet Wrocławski) w rozmowie z Maciejem Krupą (Fundacja Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości), DYSKUSJA, 20.30 WIECZóR W „HALAMIE”: Gorset, wstyd i kocie uszka. O transkobiecości (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024). Dr J. SZPILKA (Uniwersytet SWPS, Warszawa) w rozmowie z dr Katarzyną PASTUSZAK (Uniwersytet Gdański)

14.12, 10.00 Dr Renata ZAJĄC (Wydawnictwo Pasaże) „Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest…”, przeczytaj! Paryż śladami Baudelaire’a – odsłona pierwsza", 10.30 (online) Prof. Wojciech MICHERA (Uniwersytet Warszawski) „Augenblick” (Lessinga) czy „Blitzhaft” (Benjamina)? Paryż roku 1900 w ujęciu genealogicznym (Nietzsche-Foucault): bez metafizycznego początku, sensu i celu", 11.00 Dr Katarzyna PASTUSZAK (Uniwersytet Gdański) "Płynne momenty i miejsca relacji. Notatki z pracy nad projektem „Braiding Time, Memory and Water”, 11.30 Dr Barbara ŚWIĄDER-PUCHOWSKA (Uniwersytet Gdański) „Pomiędzy”, czyli gdzie? Motyw pokoju przechodniego w spektaklach Teatru Snów", 12.00 Dr Monika SZNAJDERMAN (Wydawnictwo Czarne) „Znam osadę z okamgnienia” (Jerzy Ficowski). Okamgnienie jako objawienie, czyli o domu Brunona Schulza", 12.30 DYSKUSJA. KAWA, 14.00 Małgorzata SADY (Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Warszawa) "Makieta Grobowca Martwej Siatkówki Oka – wędrówka Braci Quay po świecie Brunona Schulza", 14.30 HOME (2023) – film tańca w reżyserii Sue Schroeder i Adama Larsena, z udziałem Katarzyny Pastuszak i Natalii Chylińskiej, 15.00 Prof. Katarzyna PROT-KLINGER (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa) "Okamgnienie w psychoterapii. Od słów do sceny", 15.30 DYSKUSJA, 20.30 WIECZóR W „HALAMIE”

15.12, 10.00 Maciej KRUPA (Fundacja Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości) "Chodzenie jako dzieło sztuki", 10.30 Dr Wiera MENIOK (Polonistyczne Centrum Naukowo-Informacyjne im. Ihora Menioka, Drohobycz) "Migotanie tajemnicy w tkance rojeń nocnych. Sklepy cynamonowe i inne miejsca jedynie Schulzowskie", 11.00 Dr Agnieszka GISZTEROWICZ (Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków) „... chciałyby byś wziął coś od nich .. i ocalił”. REZERWA, 11.30 Prof. Zbigniew BENEDYKTOWICZ (IS PAN, Warszawa) "Okamgnienia. Miejsca: Warszawa", 12.00 DYSKUSJA

an