2025-05-04 18:00:00

Zakopane

Eskulap - Ma Moskwicza i maszynę do pisania

Ma Moskwicza i maszynę do pisania - czyli jak SB tropiło niebezpiecznego górala Wincentego Galicę.

„Biorąc pod uwagę osobowość Wincentego Galicy, jak również prowadzoną przez niego działalność oraz potencjalne zagrożenie co do możliwości wykorzystania tej działalności do propagowania haseł antypaństwowych i antysocjalistycznych...” - tymi słowami 16 grudnia 1974 roku funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa uzasadniał potrzebę wszczęcia sprawy operacyjnego sprawdzenia wobec doktora Wincentego Galicy. Sprawa otrzymała znaczący kryptonim: Eskulap. W końcu chodziło o lekarza. Galica nie był przypadkowym obywatelem - góral z krwi i kości, były więzień obozów koncentracyjnych, lekarz, społecznik, prezes Związku Podhalan. Dla SB - postać podejrzana, a nawet niepokojąco aktywna.

Krytykuje socjalizm

W oczach bezpieki Związek Podhalan - od czasu, gdy ster przejął Galica - „staje się organizacją coraz bardziej polityczną, a nie kulturalną”. Na domiar złego - Galica znał księży, proboszczów, a nawet Karola Wojtyłę. Nie dość że żona Helena wtórowała mu w tych znajomościach, to jeszcze oboje utrzymywali kontakty z przedstawicielami Polonii z USA. I, o zgrozo, rozmawiali z nimi! A nawet przyjmowali ich w Zakopanem, jakby to był pensjonat, a nie miasto socjalistycznej chwały. Podkreślano też inne niepokojące elementy jego życiorysu: Galica był za granicą. Bywał we Włoszech, w Jugosławii, a nawet w Chinach. Znał języki - niemiecki, angielski, łacinę. W dodatku posiadał Moskwicza i maszynę do pisania - dwa narzędzia potencjalnej kontrrewolucji.

Niebezpieczne marzenia

W raportach czytamy z niepokojem: „Związując się z parafią zakopiańską i kurią krakowską, ma nadzieję zostać wystawiony przez środowisko katolickie jako kandydat na posła do Sejmu PRL. To jego największe życiowe marzenie”. A wiadomo - marzenia w PRL-u powinny być kolektywne, skromne i zgodne z linią partii. Niestety, Galica był trudny do przekonania. Krytykował socjalizm, wychwalał sanację, a o partii i rządzie wypowiadał się z lekceważeniem. Z takim życiorysem i poglądami - wiadomo - trzeba było działać.

Funkcjonariusze nie mieli wątpliwości: Galica to autorytet. A to już pachnie kontrrewolucją. Szczególnie gdy tenże autorytet organizuje uroczystości ku czci generała Galicy, sprowadza jego prochy do Zakopanego, chce szkołę nazwać jego imieniem i ustawić w niej popiersie. A jeszcze poszerza działalność Związku Podhalan poza Podhale, chce mieć wpływ na decyzje władz lokalnych i - o zgrozo - jako osoba świecka chodzi na spotkania dekanatu. Dalej było już tylko gorzej - prowadził rozmowy z hierarchami, zapraszał biskupów, organizował spotkania z działaczami z USA. Udzielał się też przy beatyfikacji Maksymiliana Kolbego. Cała ta działalność, według SB, nie miała nic wspólnego z medycyną - to był plan działania godny Watykanu, nie przychodni rejonowej.

Plan: skompromitować

Wobec takiego zagrożenia funkcjonariusze opracowali precyzyjny plan. Mieli wykorzystać tajnych współpracowników - TW Adam, TW Narciarz, TW Nikodem - aby zbierać informacje o Galicy i jego otoczeniu. Mieli sprawdzić jego kontakty, finanse, uroczystości, nawet świetlice. Założono podsłuch telefoniczny na numer telefonu Galiców 38-98, zlecono kontrolę korespondencji. A na koniec postawiono jasno cel: „skompromitować Galicę”.

TW Narciarz pisze z pasją

Donosy zaczęły spływać szybko. 15 kwietnia 1975 roku TW Narciarz pisze, że Związek Podhalan był, jest i zawsze będzie organizacją reakcyjną skupiającą górali znanych z wrogości do obecnej rzeczywistości. Potem z niepokojem informuje, że Klub Literacki przy Związku Podhalan to siedlisko poglądów konserwatywnych i antysocjalistycznych. W lipcu 1975 roku swoją czujność zachowuje TW Adam. „Ostatnio zauważyłem, że dr Wincenty Galica afiszuje się wszędzie ze swoją żoną. Ciekawe to jest, bo dotychczas we wszystkich uroczystościach występował sam”.

Donosów przybywało, coraz bardziej osobistych, coraz bardziej szczegółowych. W Galicę, ale Tadeusza, brata Wincentego, uderza TW Barbara. „Tadeusz Galica, Naczelnik Gminy w Poroninie od czasu objęcia stanowiska nic nie zrobił. Nie wybudowano ani metra drogi, nie wzniesiono również żadnego obiektu gospodarczego. Wg mnie, mieszkańca Poronina jest najbardziej niegospodarnym naczelnikiem na Podhalu. Główna droga Poronina u. Lenina prowadząca do Muzeum Lenina jest w opłakanym stanie i prawdopodobnie tylko dlatego ruch tą ulicą został wstrzymany, aby turyści nie mogli jej "podziwiać”. (…) Nie jest tajemnicą, że Tadeusz Galica wg twierdzeń niektórych mieszkańców Poronina zrobił duży pieniądz wówczas, gdy był prezesem GS (Gminna Spółdzielnia). O jego kontaktach z bratem Wincentym Galica nic nie mogę powiedzieć, ale wiem, że praktyka lekarska, którą wykonuje w Poroninie bardzo mu się opłaca”.

Dlaczego żebrak umiera

TW Narciarz tymczasem informuje o tym, co działo się w świetlicy Związku Podhalan 10 października 1977 roku - „Odbył się wieczór autorski Wojciecha Niedziałka”, który na tym wieczorze czytał swój wiersz pt. „Dlaczego żebrak umiera w naszym tramwaju”. Czytając ten utwór opatrywał go jednocześnie komentarzami. Jego wypowiedzi zawierały kilka aluzji pod adresem PRL, że nie ma możliwości mówienia prawdy. W czasie tego wieczoru obecny był na sali gen. Boruta-Spiechowicz, który zabrał głos mówiąc na temat kampanii wrześniowej 1939 r.(…) Na temat przebiegu tego wieczoru dokładne wiadomości ma kierownik Biblioteki Miejskiej w Zakopanem przy ul. Świerczewskiego. Podobno czynił starania, aby nie dopuścić do tego wieczoru, ale bezskutecznie. Być może, że dysponuje on tekstem utworu W. Niedziałka”.

Ostateczne zamknięcie. Prawie.

W marcu 1979 roku SB uznała, że sprawę można zamknąć - Galica został odsunięty od wpływu na Związek Podhalan. Sprawę ostatecznie zamyka kpt. Bogusław Kamrad argumentując niemożnością wykorzystania przez Wincentego Galicę Związku Podhalan do głoszenia wrogich haseł. Jednak zalecano dalszą „kontrolę operacyjną” - bo Galica wciąż miał niebezpieczne znajomości.

Galica i papież

Nazwisko Galicy powróciło raz jeszcze. W maju 1979 roku funkcjonariusz Kamrad (ten sam, który zamykał sprawę Eskulapa) zanotował, że Związek Podhalan planuje wręczyć Janowi Pawłowi II - podczas wizyty w Nowym Targu - ciupagę ze złotymi ozdobami i różaniec z korali w kształcie oscypków. I że może to zrobić Galica, bo zna papieża osobiście.

Dr Wincenty Galica zmarł w Zakopanem 21 maja 2010 roku. Kiedyś zapytałem go, czy nie kusi go, by rzucić okiem na teczkę, która - zważywszy na jego bogaty życiorys - z pewnością gdzieś spoczywa na półkach Instytutu Pamięci Narodowej. Nie chciał. Dziś, po przeczytaniu tych dokumentów, jestem pewien: tylko by się uśmiechnął i machnął ręką. A donosicielom by wybaczył.

Jurek Jurecki

Obraz Andrzeja Jureckiego, wnuka dr Wincentego Galicy. Zdjęcie obrazu - Bartłomiej Jurecki, drugi wnuk doktora.

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

SlynnaPraczka 2025-05-05 10:59:14

To bardzo ciekawa i pouczająca historia. Szkoda, że jest coraz mniej ludzi, którzy tamte lata pamiętają. Szukajcie, a znajdziecie. Dzisiaj wszyscy udają, że z komuną nie mieli nic wspólnego, popierają partię czynem - tuż obok mostka ABC z odlewem czytelnika TP. Zadziorni i kudłaci postepowcy.

Galerie

Slalom Gigant i walka o Puchar Wójta Gminy Poronin

Medalowy Pierwszy Krok wojowników z Czerwiennego

Pół wieku Muzeum Karola Szymanowskiego w Atmie

Kabaretowo-teatralne ferie w Poroninie za nami

Nowe elementy ekspozycji stałej w Muzeum Tatrzańskim

Strategia rozwoju Zakopanego

IV Bal Charytatywny PSONI Zakopane 2026

Gala rozdania Marek Tatrzańskich za rok 2025

Czas się kończy, przyjdźcie koniecznie obejrzeć prace Władysława Trebuni-Tutki

Poetyckie spotkania w Białym Dunajcu

Morze i góry spotykają się w Zakopanem

Andrzej Krzeptowski Bohac w Czerwonym Dworze

EABS w zakopiańskim Kombinacie

Kolekcja w Okszy otwarta dla publiczności

Dziadkowie, wnukowie, radość

Światło serca w Czerwonym Dworze

Muzyczne pasje Władysława Trebuni-Tutki

Szumny i Bogu Miłe w Kościele Św. Krzyża

Nowe muzeum pod Giewontem

Basia Giewont z Zakopanego walczy o Eurowizję

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Jedla z koncertem w Atmie

Żółty żonkil nadzieją dla hospicjum

Złote, srebrne i brązowe medale dla karateków

Wychowanie fizyczne na nartach

Kraków - Zakopane - 50 lat elektryfikacji linii kolejowej

Powiatowa Gala Stypendialna w Teatrze Witkacego

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

NIERUCHOMOŚCI | wynajem
ZAKOPANE - KOŚCIELISKO DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, WYPOSAŻONE MIESZKANIA 35-38m2. 608 806 408
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 38 m2 i 50 m2 W CENTRUM NOWEGO TARGU, UL. KRZYWA, STANDARD DO ZAMIESZKANIA, NOWE, ŚWIEŻE. 608 806 408
PRACA | dam
ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, GRILLOWEGO, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ. Kontakt: 600 035 355 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
PRACA | dam
STATUS STUDENCKI/ WEEKEND/ 100 zł/h. PRACA EXCEL itp./ +mieszkanie/ micheelkowalski@gmail.com. Zakopane
PRACA | dam
PRACA DLA TYNKARZA LUB BRYGADY NA TYNKI. 535 290 865.
PRACA | dam
Hotel "Foluszowy Potok" Zakopane, ul. Zamoyskiego 42 zatrudni do restauracji hotelowej: KELNERA/-KĘ. Zapewniamy stabilną, całoroczną pracę w restauracji hotelowej. Kontakt wyłącznie telefoniczny: 660 41 00 46
PRACA | dam
Hotel **** w Zakopanem zatrudni KUCHARZA a la Carte tel. + 48 792 276 261
PRACA | dam
Młoda energiczna osoba poszukiwana do pracy na weekendy pod Gubałówką.... szczegoly pod numerem telefonu 781271166.
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
ZAKOPANE - STYLOWY DOM (zadbany, urządzony), na działce 3000 m, widok na góry - 607 506 428.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia MIESZKANIE 80 m2 - Szaflary. 660 876 537.
PRACA | dam
Przyjmę DO OPIEKI NAD STARSZĄ OSOBĄ. 665 602 766.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DACHY, ELEWACJE. 608729122.
BIZNES
Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy Targ-Czarny Dunajec lub przyjmę reklamę. 608 729 122.
PRACA | dam
Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Emerytka szuka DOMU Z OGRODEM do wynajęcia - Nowy Targ i okolice. 575 450 977.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW ORAZ WIĘŹBY DACHOWE WRAZ Z POKRYCIEM. 572624414.
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KIEROWCĘ. Mile widziane doświadczenie. Praca na stałe. 602 759 709
PRACA | dam
Zatrudnię SPRZEDAWCZYNIĘ DO SKLEPU SPOŻYWCZEGO W ZAKOPANEM. 606 115 465.
PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA KUCHNI ZIMNEJ ORAZ GORĄCEJ. Praca na stałe lub dorywczo. CV na: rabka@siwydym.pl Informacje pod numerem 887 080 004
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
KUPNO
KUPIĘ STARY POROZBIÓRKOWY SOSRĘB. Proszę wysłać zdjęcie na numer 605 306 244.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.