Tatry Słowackie: Rohackie Stawy

Polodowcowe stawy i wodospad są atrakcją turystyczną Doliny Rohackiej. Zrekonstruowany przed dwoma laty szlak dydaktyczny umożliwia ich zwiedzenie i zapoznanie się z osobliwościami przyrodniczymi grupy Rohaczy.

„Ze względu na swój charakter, Rohacze stanowią odrębną niejako grupę w Tatrach Zachodnich. Pasmo to niewielkie, lecz pięknością nie ustępuje bynajmniej szczytom Tatr Wysokich. Groźne, skaliste turnie granitowe o dziko poszarpanych graniach i białych od śniegu żlebach, nadzwyczaj stromymi ścianami opadają ku Stawom Rohaczy – pisał w swoim przewodniku przed 100 laty Janusz Chmielowski, świetny taternik tamtych czasów.

Z reguły Tatry Zachodnie kojarzą się z kopulastymi lub stożkowymi szczytami oraz wapiennymi ścianami, ale w przypadku grupy Rohaczy krajobraz przypomina raczej Tatry Wysokie. Nie brak na niektórych odcinkach grani głównej ubezpieczeń, jak na Orlej Perci, a grupa Stawów Rohackich, występujących na trzech tarasach, przypomina krajobraz Stawów Gąsienicowych. Szlak dydaktyczny do Rohackich Stawów został otwarty już w latach 70. Przed dwoma laty ustawiono 8. nowych paneli z fotografiami i informacjami o środowisku przyrodniczym tego rejonu.

Parking w Dolinie Rohackiej

W latach 60. ub. wieku zrodził się pomysł zbudowania w Dolinie Zuberskiej i jej górnym piętrze – Dolinie Rohackiej dużego ośrodka narciarsko-turystycznego. Miały tam powstać duże hotele, kolejki linowe, a inwestycją, od której zaczęto realizować ten pomysł, była asfaltowa droga, wiodąca w głąb doliny do Tatliakowego Stawku. Na szczęście przyrodnicy w porę zaprotestowali i udało się uratować ten cenny przyrodniczo zakątek Tatr. Została tylko droga o długości 6 km. Ze Zwierówki można dojechać w górę doliny jeszcze 2 km, do parkingu końcowego.

Tuż przy szlabanie jest panel ze wstępnymi informacjami o szlaku dydaktycznym i rezerwacie przyrody Stawy Rohackie, który obejmuje obszar 452 ha. Po kilku minutach marszu drogą pod górę, na dużym głazie obok drogi widnieje na belce napis: „Co miłość w górach stworzyła, to dobra wola niech zachowa”. Upamiętnia on pierwsze schronisko pod Rohaczami, które stanęło w 1883 roku z inicjatywy Alexiusa Demiana, leśnika z Podbieli, który był prekursorem turystyki górskiej na Orawie.

Lawiny

W rejonie odejścia drogi na Adamcule mamy na panelu informacje o lawinach śnieżnych, które często samoistnie schodzą po trawiastych stokach z Zabratu, Rakonia i Wołowca, powodując duże szkody w strefie leśnej. W ostatnich latach zniszczyły 7 ha lasu. Lawiny schodzą również ze stoków po drugiej stronie doliny. W sylwestra 2005 roku duża lawina zeszła Spalonym Żlebem z Przedniego Salatynu. Porwała i zasypała biwakujących w namiotach turystów czeskich. Tylko jedna z ośmiu osób, która znalazła się na powierzchni lawiny, zdołała się uratować, pozostali zginęli. W akcji ratunkowej uczestniczyli również ratownicy TOPR.

Tatliakowy Stawek

Zwany wcześniej Czarną Młaką, a przemianowany na cześć Jána Tatliaka, którego przy „Bufecie Rohackim” upamiętnia głaz z tablicą, odsłonięty w 1972 roku. Ján Tatliak żył w latach 1876-1946. Był przewodniczącym Klubu Czechosłowackich Turystów w Dolnym Kubinie, nestorem orawskiej oraz słowackiej turystyki. Zbudował w latach 30. schronisko, które Niemcy spalili w 1944 roku. Po wojnie postawiono w tym miejscu nowe – Tatliakovom chate, którą po 15 latach również strawił pożar. Od tego czasu nie ma w tej dolinie schroniska. Latem czynny jest jedynie bufet.

Zanim wyruszymy na górski szlak, można odpocząć nad Tatliakowym Stawkiem, który leży na wysokości około 1370 m, ma 0,28 ha i 1 metr głębokości. Przy wejściu na ścieżkę dydaktyczną jest kolejna tablica. Rezerwat Rohackie Stawy, obejmujący górną część dolin: Smutnej i Zielonej, z przyległymi stokami Trzech Kop, Rohacza Płaczliwego i Ostrego oraz Wołowca i Rakonia, został utworzony w celu ochrony krajobrazu polodowcowego, usytuowanego, na wysokości 1325-1710 metrów, z bogatą szatą roślinną i cenną fauną. W plejstocenie lodowiec w tej dolinie miał 9 km długości i 200 m grubości.

Rohacz Ostry, z rozdzielającą go dwa wierzchołki szczerbiną, pasterze i polowacze nazywali Rohaczem, bo przypominał zwierzę mające rogi, natomiast Rohacz Płaczliwy nazywali šutá – zwierzę bezrogie. Na północnej ścianie Rohacza Ostrego zginęli w czasie wspinaczki w 1911 roku Karl Jene i Ludwig Koziczinski z Zabrza, którzy pochowani są na cmentarzu w Zubercu.

Potok Rohacki i kosodrzewina

W szczelinach skalnych zasoby wody podziemnej są małe. Źródła znajdują się głównie w zwietrzelinie, a bardziej wydajne – w morenach. Potok Rohacki wypływa z Rohackich Stawów. W niższej części doliny zmienia nazwę na Potok Zuberski, a po opuszczeniu Tatr – na Zimną Wodę Orawską, która w Podbieli uchodzi do Orawy. W Królewianach Orawa łączy się z Wagiem, a ten uchodzi do Dunaju, który wpada do Morza Czarnego.

Jesteśmy w piętrze kosodrzewiny. Występuje ona w zwartych łanach, jak na Przednim Zielonym, albo w mniejszych płatach. W okresie intensywnego wypasu owiec w tym rejonie była wycinana i wypalana. Pojawiają się tu pojedyncze brzozy i jarzębiny. Dochodzimy do rozgałęzienia szlaków. W prawo – do Rohackich Stawów jest jeszcze pół godziny, a prosto na Przełęcz Smutną – ponad godzinę.

Zwierzęta i rośliny

W tym miejscu są dwa panele. W Rohaczach można spotkać 22 gatunki ssaków, w tym dwa charakterystyczne dla Tatr – kozicę i świstaka, ale jest także niedźwiedź, wilk lub ryś, który sporadycznie pojawia się powyżej górnej granicy lasu. Spotkany na trasie strażnik TANAP zaobserwował w tym dniu na stokach Wołowca cztery dorosłe kozice i trzy młode. Bogaty jest także świat ptaków, których w Rohaczach jest aż 46 gatunków. Niegdyś Rohacze słynęły z awiofauny, o czym świadczą liczne zbiory ptaków, spreparowanych przez Antoniego Kocyana.

Świat roślin reprezentują gatunki związane z podłożem granitowym lub obojętnym, a więc jest goryczka kropkowana, kozłowiec górski, skalnica nakrapiana, dzwonek alpejski, kuklik górski, omieg górski, tojad mocny i inne. Zdjęcia kilku charakterystycznych gatunków znajdują się na panelu.

Rohackie Stawy

Ostatnie trzy panele znajdują się przy stawach. Jeden przy Niżnim Rohackim Stawie, zwanym dawniej również Orawskim Morskim Okiem, i dwa – przy Pośrednich Stawach Rohackich. Przy czwartym – Wyżnim Stawie na wysokości 1719 metrów nie ma objaśnień. Największy jest Niżni Staw na wysokości 1562 metry, o powierzchni 2,2 ha i głębokości 6 metrów. Leżące na wyższym tarasie dwa Pośrednie Stawy mają powierzchnię 0,21 ha i 0,61 ha, a głębokości odpowiednio 1,3 m i 3,7 m. Najgłębszy (8,1 metra) jest Wyżni Staw o powierzchni 1,45 ha. Tuż powyżej, w głównej grani, wznoszą się Trzy Kopy. W rejonie stawów występuje wiele rzadkich gatunków roślin, m.in. jeżogłówka pokrewna, której tylko dwa stanowiska występują na terenie Słowacji, oraz wełnianka pochwowata i szerokolistna, a z płazów traszka górska i ropucha szara.

Przy Wyżnim Stawie Rohackim kończy się szlak dydaktyczny, ale większość zwiedzających schodzi stamtąd do Doliny Spalonej, gdzie w dnie, w pobliżu małego Żabiego Stawku o seledynowym zabarwieniu wody znajduje się wygodne miejsce do wypoczynku z ładnym widokiem na okoliczne szczyty.

Rohacki Wodospad

Zwiedzany jest przeważnie od strony Adamculi, ale schodząc z Doliny Spalonej, warto go zobaczyć. Spaleński potok wcina się w próg zawieszonej doliny i tworzy malowniczy wodospad, zwany też Spaleńską Siklawą. Górna i dolna jej część to kaskady na potoku. Do głównego Wodospadu Rohackiego dochodzi się przez mostek. Woda spada z wysokości 18 metrów i rozpryskuje na skałach u jego podstawy. Przepływ szacowany jest na 500–1200 l/sek. Od wodospadu, ścieżką przez las, dochodzimy do Adamculi a następnie do parkingu.

Informacje praktyczne

Z Zakopanego do Doliny Rohackiej przez Chochołów, Suchą Górę, Orawice, Zuberzec i Zwierówkę jest około 60 km. Dojazd środkiem własnym. Na przejście opisanej trasy potrzeba 5 godz., a deniwelacja wynosi 660 metrów.

Apoloniusz Rajwa