Codziennie wieczorem w kawiarni Teatru Witkacego przy Chramcówkach w Zakopanem aktorzy czytają niepublikowane dotąd listy Stanisława Ignacego Witkiewicza do żony - Jadwigi Unrug. Ta niezwykła korespondencja ukazuje się właśnie w formie książkowej.

Witkacy napisał do przebywającej w Warszawie żony aż 1378 listów. Korespondował z nią prawie codziennie. Wierzył, że zgodnie z jego wolą - żona zniszczy skierowane wyłącznie do niej słowa.

- Te listy będą dla czytelników sporym przeżyciem. Poznają zupełnie innego Witkacego. To Witkacy bardzo prywatny, nie ma ani jego grymasów, min, maski, udawania, jest bardzo autentyczny i szczery - przekonuje prof. Janusz Degler, edytor utworów zebranych Witkacego, wydawanych przez Państwowy Instytut Wydawniczy.

Skrupulatnie przechowywany przez żonę Witkacego zbiór listów tworzy swoistą kronikę życia i twórczości artysty.

- Matka Witkacego była bardzo apodyktyczna, bardzo kochająca syna, zazdrosna o niego, dlatego jej stosunki z Jadwigą nie układały się - tłumaczy powody wyjazdu Jadwigi do Warszawy prof. Degler.

- Kiedy Jadwiga wyjechała do Warszawy i zamieszkała przy Brackiej, zaczęła się rozwijać korespondencja tego osobliwego małżeństwa.

Witkacy pisał o wszystkim - o tym, kogo maluje, co aktualnie pisze, z kim chodzi na wycieczki, co pije, które kobiety właśnie go zafascynowały, donosi o orgiach, w których uczestniczy.

Narzeka na pensjonat "Zośka" przy Krupówkach, gdzie mieszka - dokuczają mu przejeżdżające pod oknami samochody, chce się przenieść na Olczę.

- Te listy to wielkie dzieło Witkacego, choć niezamierzone. Bardzo intymny dziennik. Witkacy jest w nim szczery do bólu, wiele listów jest na granicy ekshibicjonizmu.

Nie ma w nich żadnej autocenzury - przekonuje prof. Degler. - To unikat w skali polskiej literatury. Trudno znaleźć drugi taki przypadek. To swoista powieść w listach. Powieść o artyście XX wieku, artyście, który ma świadomość swojej wartości, ale i świadomość dogłębnej samotności.

Bohaterem i tłem tych listów jest Zakopane. - To nie jest przyjemny obraz tego miasta, Witkacy pisze o "spsieniu Zakopanego", w listach tych jest też wiele plotek - opowiada prof. Degler.

W rozszyfrowaniu bohaterów tych listów pomogą nam dołączone do książki przypisy i pokaźny indeks nazwisk.

We wrześniu ukaże się pierwszy z czterech tomów listów do żony. Jego promocję w zakopiańskim teatrze prof. Degler zapowiedział na październik.

Ci, którzy nie chcą tak długo czekać, mogą już dziś codziennie około g. 21.15 słuchać listów w wykonaniu aktorów w Kawiarni Teatru Witkacego ( z wyjątkiem poniedziałków i dni, podczas których grana jest w teatrze "Czarodziejska Góra").

BZ

Kochana Nineczko:

Dotąd nie mam od Ciebie wiadomości z Warszawy i z tego powodu nie mogę pisać. Mam wrażenie zupełnie pustej przestrzeni w kierunku północnym. P. Łęską skończyłem = T. B. = 400 kawałków.

Elsie Malinowska przysłała £ 5 jako wedding present. Posyłam dokumenty w załączniku A i B. Na orgii sek[sualnej] u Zana* wypiłem parę kieliszków. Teraz znowu nic.

Dziś o 12tej przestaję palić. Jestem niespokojny o Twoje zdrowie.

Pamiętaj, że mogą być piekielne intrygi przeciw mnie. Chciałbym, abyś nie pozwalała na wtłaczanie obcych elementów między nas. Accept please some kisses from yours very truly.

Witkacy

Dziś zaczynam dużą kompozycję i portret p. Łęskiej. Zacząłem r z e c z y w i ś c i e NOWE ŻYCIE.

Oczywiście było to b. ciężkie bez Ciebie, bo od wyjazdu nie było Ciebie koło mnie w znaczeniu widmowym, a nie wyjazdowym, a nawet miałem lekki stan zagmatwania.

Muszę Ci oświadczyć oficjalnie, że Cię b. kocham i pewne rzeczy sprawiają mi wielką przykrość. Nie tylko dlatego, że Ty postępujesz tak (jest to coś obcego na tle Ciebie, takiej jaką sobie wyobrażam i jaką p r z e w a ż n i e jesteś).

Ale czasem otwiera się nagle jakaś mała szparka (Dont laugh please!) i zdaje mi się, że widzę coś zupełnie innego.

Wtedy (tzw. "mimowolna zakrętka" daleko niebezpieczniejsza od świadomych, bo prawie nigdy się nie łamie) muszę się od Ciebie oddalić, przestajesz mi się podobać, wszystko staje się zupełnym bezsensem, déplacement du centre des coordinées itd.

Ponieważ jednak jestem do Ciebie naprawdę b. przywiązany, to mija, nawet pod wpływem dość nieskomplikowanych zjawisk (jakieś dotknięcie ręki, uśmiech, dwa słowa na kartce itp.).

Kondensując to wszystko, mówię jeszcze raz: mimowolne krzywdy nie istnieją dla mnie. Ale jeśli widzę świadomą chęć zrobienia przykrości, staję dęba od razu.

Zupełna swoboda i brak obrzydliwego poczucia własności drugiego człowieka musi się opierać na wierze. A jeśli tę wiarę stara się komuś odebrać świadomie, wywołując w nim diabła, to zasada swobody staje się zwykłym cynizmem i wyklucza wszelkie istotne przywiązanie.

A bez tego nasz fantastyczny stosunek staje się już nie czymś pięknym i wyjątkowym, tylko "pure nonsense`em" o charakterze demonicznym, co implikuje u mnie powstanie na nowo całej perwersji i chęci zniszczenia.

Ale wtedy wolę nie być z Tobą, do której jestem au fond bardziej przywiązany, niż Tobie, a nawet mnie się zdaje. I have spoken i chciałbym, aby to było ostatni raz.

Przez te dwa dni miałem uczucie, że świat jest bezbarwną fotografią. Teraz kolory zabłysły na nowo. Ale pamiętaj, że wszystko jest ograniczone i jak mi się kiedy wszystko raz dobrze przekręci, to ani Ty, ani sam diabeł nie odkręcicie mnie na powrót.

Całuję Cię z wielkim przywiązaniem, a nawet pod wpływem listu Twego zaczęłaś mi się na nowo trochę podobać.

Zakopane 25 III 1923

Kochana Nineczko:

Dotąd jeszcze nie przestałem palić, ale nie piję i nie będę. Afera Gucia skończyła się "polubownie". Ale muszę zaznaczyć (w dyskrecji z u p e ł n e j), że mam na tle tego takie obrzydzenie do honoru i spraw jego, że uznaję zupełnie projekt Karola Stryjeńskiego, żeby honor został przez Sejm zniesiony.

Maluję duży obraz i portret p. Łęskiej (śmieszna kurka). Poza tym muszę Ci napisać parę rzeczy, o których mówiliśmy, ale nie wiem, czy au fond.

Kiedy byłaś tu, mało myślałem o realnej stronie "naszego" życia. Teraz przychodzą mi myśli dość stosunkowo czarne i muszę je wypowiedzieć.

Ale proszę Cię, nie myśl, że to są jakieś odpadki stanu zagmatwania. W ogóle zawsze przyjmij wszystko, co mówię i piszę, takim jakim jest i nie doszukuj się we mnie podwójnego dna i ukrytych szufladek.

Zakopane 7 VIII 1925 NP 6

Niesłychana katastrofa zaszła w górach. Państwa Kaszniców (on, ona i syn) i młodego Wassetbergera spotkał lodowy huragan na Lodowej Przełęczy. 3 panowie u m a r l i (sini, krwotoki podskórne i opuchli). Pani K. opuchła, ledwo zlazła po 2 dobach (pomyśl, ile dób!) - siedziała z trupami w wichrze.

Mam trochę obstalunków - Sławcia dużego skończyłem. Jakieś Żydówy i prezes sądu wojskowego itd. Stan trochę lepszy.

Oczywiście nie piję i NP 6. Glycerofosfat - cudowna rzecz! Chcę pójść w góry w przyszłym tygodniu.

Poza tym próby z Małego dworku - b. źle idzie i nie wiem, czy na 15 VIII zdążymy.

Koszella przysłał MS maszynopis. Podobno przyjechały Samozwańce, ale u nas nie były. Byłem autem pp. Oszadzkich w Szczawnicy, Czorsztynie itd. Przeważnie 70 km na godzinę. B. ładnie.

Piszę powieść.
Miałem bronchit już wyleczony.
Świetny lekarz jest Kraszewski.
Staroniewicz nie zna się na uszach.

Zakopane 20 VII 1926 NP 2

N. N. = Nie wiem, czemu kartka z Zakopanego zrobiła na Tobie takie wrażenie, gdyż od środy nic nie piłem i nie mam zamiaru.

2gi dzień nie palę i czuję się okropnie. Rozpacz życiowa. Z zaciśniętymi zębami przeżywam dzień pisząc, przepisując, chodząc na spacer (po co?) i mówiąc.

Zupełnie niepotrzebnie. Po co? Zaczynam całkiem poważnie myśleć o samobójstwie, bo te formy życia zbrzydły mi ostatecznie, a nie widzę żadnej możności stworzenia innych = brnięcie w coraz gorszą materialną nędzę.

Oczywiście kpię sobie z tego wszystkiego i piszę z zapałem powieść. Zapewne chwilowy upadek na tle NP. Durchhalten.

Ale pecha mam. Wczoraj, kiedy robiłem pipi w lesie i zapatrzyłem się na krajobraz, bąk koński uciął mnie w kutasa.

Spuchło to jak balon i myślałem, że odpadnie. Ale jodyna i Staroniewicz uratowali to cenne utensylium dla dobra przyszłych pokoleń.

Dziś jest tylko czerwone, ale może jeszcze odpadnie. Jak odpadnie, to Ci przyślę w formalinie. [...] marek dziękuję serdecznie, ale nie skorzystam z oferty.
CB.
Twój W.

Foto | Archiwum nigdzie.com | Jadwiga Unrug 2 | Witkacy z żoną oglądają Pegaza w TVP