Kluczem dla prezentacji twórczości dwu wybitnych przedstawicieli polskiej awangardy malarskiej XX w., ich wzajemnej relacji i inspiracji, jest metoda zdefiniowana w logice jako „iloczyn zbiorów” – poszukiwanie zbioru wspólnego. Ów zbiór wspólny dla Tadeusza Brzozowskiego i Jerzego Stajudy zawiera elementy biografii, doświadczenia epoki, postawy wobec wartości oraz oddziaływania na środowisko.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"45473"}

Pomimo istotnych różnic metrykalnych, biograficznych i trudnych doświadczeń epoki, które wiodły obu artystów różnymi drogami do malarstwa, zasadniczą wspólną cechą ich decyzji artystycznych była potrzeba szukania nowego języka ekspresji, po klęsce intelektualnej i hekatombie pierwszej połowy XX w.

Wywiedzione z freudowskich tez konsekwencje dadaizmu i surrealizmu, wsparte doświadczeniem sztuki abstrakcyjnej, towarzyszącej kulminacji nurtów egzystencjalnych, u obu artystów wywołują podobną potrzebę poszukiwania nowego języka malarskiego, nasyconego maksymalnie ładunkiem osobistej ekspresji.

Wspólne dla obu twórców pragnienie wyrażenia siebie i „wymierzenia sprawiedliwości widzialnemu światu” skłania Brzozowskiego do konstatacji o poszukiwaniu środków pozamalarskich, które będą „…precyzyjne i głębokie jak uderzenie skalpelem”. Stajuda pisząc wówczas o Brzozowskim („Czarnoksiężnik czy jego uczeń?”), idzie jeszcze dalej, postulując nieuchronną konieczność „decyzji wyjścia poza sztukę”.

Istotnym elementem zbioru wspólnego jest pierwiastek patosu i poezji, ceremonii i humoru, groteski i absurdu zawarty w tematyce i tytułach ich prac. „Dygi”, „Sztylpy”, „Imperatryca”, „Siurpryza” Brzozowskiego stają się wielopłaszczyznową grą intelektualną z widzem, podobnie jak „Okręt, który rozbił się u wybrzeży Czech”, czy „Wyspy szczęśliwych złodziei” Stajudy. 

Iloczyn zbiorów zawiera również wyjątkową dla obu twórców aktywność intelektualną, otwartość na nowe trendy w sztuce, literaturze, muzyce i teatrze. Aktywny udział w kulturze, tworzenie środowiska, którego epicentrum stanowi dom i pracownia, niezwykle wzbogaca obraz kulturalny ówczesnej Warszawy, Krakowa i Zakopanego. Bardzo istotnym, wspólnym wyróżnikiem postawy artystów była niezwykle otwarta i partnerska relacja w kontakcie z młodzieżą akademicką uczelni warszawskiej (Stajuda) i krakowskiej, poznańskiej oraz zakopiańskiej Szkoły Kenara (Brzozowski), gdzie twórczy kontakt intelektualny zaowocował rozwojem wielu wybitnych osobowości współczesnej sztuki polskiej.

Lidia Rosińska-Podleśny, z-ca dyr. ds. artystycznych ZCK

Miejska Galeria Sztuki im.Wł. hr.Zamoyskiego