- Kościół jest przede wszystkim od udzielania sakramentów - odpowiada duchowny na zarzuty stawiane przez organizatorów zakopiańskiego festiwalu Muzyka na Szczytach.

Kiedy we wrześniu melomani słuchali w murach zakopiańskiej świątyni ascetycznych dźwięków Arvo Pärta czy przejmującego dzieła Karola Szymanowskiego "Stabat Mater" - nie mieli pojęcia o zupełnie innej zakulisowej atmosferze i zgrzytach pomiędzy proboszczem a organizatorami festiwalu. Nie wiedzieli, że artyści mieli problemy z dostaniem się do kościoła, by odbyć próbę, że nie mogli skorzystać z toalety, nie mówiąc o miejscu na przebranie. Nie wiedzieli też o targach dotyczących kwot, a nawet o tym, że niewiele brakowało, a festiwal by się w ogóle nie odbył. 

Kościół św. Krzyża to świątynia o najlepszej akustyce pod Tatrami. Piękne wnętrze z monumentalnym, podświetlanym krzyżem sprzyja kontemplacji muzyki poważnej w wykonaniu najlepszych artystów w Polsce i znakomitych gości zza granicy. 

Nic dziwnego, że od 13 lat właśnie z tym kościołem kojarzy się festiwal, szczególnie że miasto nie ma sali koncertowej, a nawet domu kultury. Organizatorem międzynarodowej imprezy od początku jest Stowarzyszenie im. M. Karłowicza, a w radzie programowej był m.in. znany kompozytor Henryk Górecki, który zmarł w 2010 r. 

Danuta Sztencel, prezes stowarzyszenia, z sentymentem wspomina współpracę z ks. Stanisławem Szyszką, który był gospodarzem świątyni podczas pierwszych edycji festiwalu. - Proboszcz wspierał nas, sprzyjał na każdym kroku, bywał na koncertach. Bardzo pomagał nam też kościelny Andrzej. Zachowywał się, jakby był jednym z naszych wolontariuszy. Nosił z nami sprzęt, krzesła, był pomocny i dostępny o każdej porze dnia i i nocy - opowiada Danuta Sztencel. Podkreśla, że proboszcz nigdy nie chciał pieniędzy za udostępnianie świątyni. - Dawaliśmy mu jakieś symboliczne kwoty z własnej woli - mówi.

Kiedy materia zwycięża ducha

Po zmianie proboszcza atmosfera stopniowo się pogarszała. - Na początku jeszcze łagodził wszystko kościelny Andrzej, który dalej wspierał i pomagał organizatorom festiwalu. - Kwoty za udostępnianie kościoła były coraz wyższe. Potrzebowaliśmy więc faktur, bo z własnej kieszeni nie mogliśmy płacić takich pieniędzy - opowiada Danuta Sztencel. Podkreśla jednocześnie, że były to pieniądze z darowizn m. in. mieszkańców Zakopanego. Każdy wydatek stowarzyszenie musiało jednak udokumentować.

- Mieliśmy wrażenie coraz bardziej, że jesteśmy intruzami a nie partnerami - opowiada Danuta Sztencel. 

- Także nowy kościelny nie był nam przychylny. Podczas tegorocznych koncertów każdego dnia za otwarcie nam kościoła żądał pieniędzy. Muzycy nie mogli wejść na próbę, czekali pod drzwiami. Dziewczyny z biura festiwalowego dzwoniły po mnie lub zakładały własne pieniądze - opowiada prezes. Wylicza, że w sumie za otwarcie i zamknięcie drzwi podczas sześciu koncertów zapłacili kościelnemu aż 1260 zł. Nie otrzymali pokwitowania, mimo kilkakrotnych próśb. Jak relacjonowali wolontariusze, kościelny przed przekazywaniem im pieniędzy wyłączał kamery. - Kościelny gnębił wręcz wolontariuszy, nie wypuszczał z kościoła, dopóki nie umyją podłogi. Mówił: "Nie będę bab uczył mycia podłogi" - opowiada  Danuta Sztencel.

Wspomina też różne złośliwości. - Pierwszego dnia podczas próby orkiestry kościelny zamknął toalety, twierdząc, że muzycy mogą załatwiać się w portki. W poprzednich latach były też problemy z udostępnieniem miejsca, które służyło muzykom jako garderoba. Bywało też podczas prób bardzo zimno - wspomina Danuta Sztencel. - Było nam bardzo wstyd przed artystami, szczególnie zza granicy - podkreśla.

- Mimo że kościół na festiwal zarezerwowaliśmy rok wcześniej, dwa miesiące przed imprezą dowiedzieliśmy się, że w dniu inauguracji będą dwa śluby i musimy na ten czas usunąć podest dla muzyków. Nie mamy nic przeciwko ślubom, wcześniej też tak było. Podest nikomu jednak nie przeszkadzał, para młodych i ksiądz dzięki temu byli bardziej widoczni - mówi. 

Kuria mówi "nie"

Dwa miesiące przed imprezą, gdy już wszystko było dopięte, organizatorzy usłyszeli, że zgodę na festiwal musi wydać kuria. - Zdziwiliśmy się, bo wcześniej nigdy takich wymogów nikt nam nie stawiał, w całej Polsce odbywają się koncerty muzyki poważnej  w kościołach. Napisaliśmy jednak pismo. Długo czekaliśmy na odpowiedź, więc zatelefonowałam do kurii. Usłyszałam, że odpowiedź jest w trakcie pisania, ale że jest negatywna dla nas - wspomina. Było już za późno na odwołanie festiwalu, ale na szczęście udało nam się przekonać swoimi argumentami kurię do zmiany decyzji - mówi.

Dwa miliony do wzięcia

Wspomina też historię sprzed kilku lat, kiedy pojawiła się szansa na dotację z ministerstwa kultury na przystosowanie kościoła św. Krzyża na koncerty. - Do wzięcia była kwota 2 mln zł, z której można było m.in. wymienić organy, przygotować zaplecze itp. Ponieważ Zakopane nie ma sali koncertowej, mieliśmy duże szanse - podkreśla Danuta Sztencel. - Proboszcz na początku się ucieszył, udostępnił plany kościoła. Wniosek składało stowarzyszenie w partnerstwie z parafią. Architekt zaczął robić plan, budowlaniec kosztorys. Dwa dni przed złożeniem wniosku proboszcz się wycofał. Powiedział, że rada parafialna się nie zgodziła - wspomina. - Byłam w szoku. Przecież te koncerty robimy głównie dla mieszkańców, dla parafian. Są za darmo, bądź za symboliczną kwotę. Na tej dotacji skorzystaliby wszyscy parafianie, także ci, którzy nie słuchają poważnej muzyki - mówi Danuta Sztencel. - Nie rozumiem tej niechęci do nas. Wszyscy w stowarzyszeniu jesteśmy społecznikami, robimy coś dla miasta i jego mieszkańców. Muzyka, która rozbrzmiewa w kościele, jest na chwałę Boga. Daje możliwość zbliżenia do sacrum także tym, którzy na co dzień nie chodzą do kościoła - podkreśla. Dodaje, że współpracowała z proboszczami na Olczy, w kościele św. Rodziny i na Krzeptówkach i wszędzie spotykała się z przychylnością. 

Proboszcz: trzeba rozmawiać

- Nie mam nic przeciwko koncertom muzyki poważnej w kościele, ale trzeba pamiętać, że kościół jest przede wszystkim do udzielania sakramentów - podkreśla ks. Mariusz Dziuba, proboszcz parafii św. Krzyża. - Główny problem jest w komunikacji z panią Danutą Sztencel, która nigdy do mnie nie przyszła, nie usiadła. Ustaliła repertuar, ale mnie nie poinformowała, jaki jest program. To jest miejsce sakralne, nie wszystko może być tu grane - tłumaczy duchowny  - Musiałem w kurii prosić o dyspensę na wykonanie niektórych utworów. Wszystko rozgrywało się w ostatnim momencie - podkreśla. Twierdzi, że nie ma problemów z wystawieniem dla stowarzyszenia rachunku. Wystawił fakturę na kwotę 4 tys. zł. - To było sześć albo siedem koncertów. Czy za udostępnienie kościoła na jeden koncert kwota nieco ponad 500 zł to dużo? - pyta. - To koszty prądu, wody, sprzątania. Zawsze też są jakieś zniszczenia, a to coś ubiją, a to ściany się ubrudzą. Ja to wszystko rozumiem, ale nie mogę obciążać tymi kosztami parafian - tłumaczy. - Dla siebie nie chcę ani grosza - dodaje.

Przyznaje, że rzeczywiście wycofał się ze wspólnego ze stowarzyszeniem starania o dofinansowanie. - Pani Sztencel chciała z kościoła zrobić salę koncertową, nie mogłem się na to zgodzić - tłumaczy. 

Czy to koniec współpracy kościoła św. Krzyża ze Stowarzyszeniem im. M. Karłowicza? - pytamy. - Nie wiem - odpowiada proboszcz. - Mój adres się nie zmienia, jestem cały czas otwarty na rozmowę. Problem w tym, że do tej pory nie siedliśmy razem i nie porozmawialiśmy. Trzeba wcześniej ustalić, ile będzie koncertów, za ile, jaki program, itd. Tego zabrakło - twierdzi. Broni kościelnego. - Pan Bogdan rano codziennie otwierał im kościół, wieczorem o godz. 23 chodził zamykać. Stracił kilka dni - podkreśla duchowny.

Sam kościelny nie chce z nami rozmawiać. - Przeczytam, co napisaliście w tygodniku i się ustosunkuję - słyszymy w słuchawce. 

Kontaktujemy się też z ks. Łukaszem Michalczewskim, rzecznikiem krakowskiej kurii. - Z dokumentów kościelnych wynika, że w kościele może być wykonywana tylko muzyka sakralna, dla innej musi być zgoda ordynariusza miejsca - tłumaczy. Dodaje, że przy każdej kurii jest specjalna komisja, która ustala, czy dany utwór można wykonywać w kościele. Dotyczy to także instrumentów, które mają zabrzmieć w świątyni.    

Wszystkie talenty pochodzą od Boga

- Dajemy wydarzenia na bardzo wysokim poziomie, promujemy miasto, ściągamy do Zakopanego gości. Zachęcamy do słuchania muzyki, która uwrażliwia, edukuje. Mamy misję - podkreśla Danuta Sztencel, która w tym roku zapowiedziała wycofanie się z organizacji festiwalu. - Nie wiem, co zrobią moi następcy. Może będą organizować w Zakopanem tylko koncerty kameralne, bez orkiestry. Może przeniosą część wydarzeń do Nowego Targu, gdzie są aż dwie sale koncertowe. Może koncert inauguracyjny będzie jeszcze gdzieś indziej,  a pod Tatrami tylko kameralne - mówi. - Niemniej, jest mi bardzo smutno z tego powodu. Słuchanie muzyki poważnej może być także modlitwą, zabiera w świat duchowy. Przecież wszystkie talenty pochodzą od Boga - podkreśla.

Beata Zalot