Mikołaj to patron pasterzy, a choinkę trzeba przywieźć z lasu - obowiązkowo... z cudzego.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"136338"}

Dziś święty Mikołaj kojarzony jest głównie z prezentami. A jeszcze kilka wieków temu górale poważali świętego przede wszystkim jako patrona pasterzy. Czas oczekiwania na Boże Narodzenie, czyli wedle góralskiej tradycji Godne Święta, był szczególny — zarówno wtedy, jak i dziś — przesycony magią, wróżbami i przesądami. Obserwując pogodę w dniu świętej Łucji, można było wyrobić sobie pogląd na temat pogody w nadchodzącym roku. To z kolei pozwalało przewidzieć jakość plonów. Prawdziwym nieszczęściem byłyby jednak odwiedziny w tym dniu złej baby, która mogła samym spojrzeniem odebrać krowie mleko albo spowodować inne straszne dopusty.

W Świętego Tomasza chłopy nie jechały do lasu. Gdyby któremuś wpadło do głowy złamać tę wielowiekową tradycję, musiał się liczyć z tym, że wkrótce zginie marnie, przywalony przez drzewo. Za to w Wigilię do lasu pojechać należało i przywieźć podłaźniczkę – góralski odpowiednik choinki – młode drzewko, najczęściej jodłowe, zawieszane pod sufitem i przystrajane. W tym jednak wypadku tradycja nakazywała ukraść drzewo z cudzego lasu.

– Jaka Wilijo, taki cały rok – wierzyli dawni górale i przywiązywali dużą wagę do tego, by w dniu poprzedzającym Boże Narodzenie dzieci były grzeczne i wykąpane – najlepiej w balii, do której wrzucony został pieniążek. Miało to zapewnić bogactwo. W Wigilię nie można się było pod żadnym pozorem choćby na chwilę położyć – była to zła wróżba.

Gaździny zajmowały się przygotowaniem wigilijnej wieczerzy. Na stole stawały wyłącznie postne dania, na przykład grule i nieomaszczona kapusta. Podczas wieczerzy nie było wymyślnych życzeń. Gospodarz wygłaszał niewyszukaną formułkę: „co by się wom darzyło” – i to musiało wystarczyć. Obowiązkowa była wizyta w kościele na pasterce, a po niej przychodził czas na „podłazy”. Kawalerowie odwiedzali domy, w których mieszkały niezamężne dziewczyny.

Od drugiego dnia świąt Bożego Narodzenia – świętego Szczepana – rozpoczynała się kolęda. Kolędnicy byli wypatrywani, bo ich wizyta miała zapewnić pomyślność. Kolędujący mogli liczyć na poczęstunek i podarunki.

W ostatnią sobotę w Galerii „Pod Aniołem” w Rabce o zwyczajach świątecznych opowiadała doktor Dorota Majerczyk, etnolog i muzykolog. Towarzyszyły jej dzieci z Zespołu Regionalnego „Majeranki”, działającego przy Stowarzyszeniu Miłośników Kultury Ludowej.

mk