Czym się różnimy od jeleni z pięknymi porożami, które wiszą na ścianach myśliwych? - Jesteśmy trofeami - polityków, ideologów, mediów, konsumpcji, ofiarami wojny - przekonuje Sławosz Smoleń, nowotarski artysta.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"133050"}

Gdy docieramy pod jego dom, ukryty w gorczańskich lasach, już z zaparkowanego przy ulicy samochodu widzimy rząd ludzkich głów, które niczym myśliwskie trofea zdobią ścianę zewnętrzną budynku. Wspinamy się ścieżką do góry po drodze mijając kolejne olbrzymie głowy wyrzeźbione w drewnie. Następna seria głów wbita na pale prawie zagląda do okien domu artysty.

To nie są "ładne", estetyczne główki, wycyzelowane dłutem. Piękno, do jakiego przyzwyczaiły nas już antyczne rzeźby.

Grubo ciosane, zniekształcone głowy, wyglądają trochę upiornie i jednocześnie tajemniczo. Nie nadają się jako ozdoba nowobogackich salonów, chyba raczej jako wyrzut, krzyk, ból. 

- Tak, rodziły się w bólu - przyznaje Sławosz Smoleń. - To moja odpowiedź na to, co się dzieje wokoło - dodaje. 

...

Głowy ludzi zmęczonych, takich, którzy dużo już przeszli. Jednocześnie są do siebie podobne, schematyczne. Gdy tak oglądamy jedną głowę koło drugiej i następną, mamy świadomość, że nie są to opowieści o indywidualnych postaciach, że nie odwzorują konkretnych osób. Trochę są jak żołnierze w chińskiej armii. 

- Kiedy w 2022 r. wybuchła wojna w Ukrainie, zacząłem strugać te głowy. To była moja niezgoda na to, co się dzieje tak blisko. Chciałem materialnie wyrazić swoje myśli, żeby moje rzeźby poruszały, przestrzegały - wyjaśnia Sławosz Smoleń, autor rzeźb. - Jednocześnie czułem cały czas niedosyt, że to jeszcze nie to, że mój przekaz nie jest czytelny - dodaje.

- Jesteśmy trofeami - polityków, ideologów, mediów, konsumpcji. Ofiarami wojny. Chciałem, żeby te głowy, były jak te głowy upolowanych zwierząt. Dlatego z czasem pojawiły się tła, na których rzeźby mocuję - opowiada.

...

Artysta uważa, że gdy wybuchła wojna, cały świat powinien się zatrzymać. Politycy powinni się skrzyknąć i wyeliminować potwora, który się narodził. - Zamiast myśleć o nowym systemie ogrzewania, czy gdzie pojedziemy na wakacje, wszyscy powinniśmy się przeciwstawić złu - podkreśla. Tymczasem trzeci rok Ukraińcy bezsensownie giną, ich kraj jest już ruiną, a Trump ogłasza 50 dni dla Rosji - artysta nie kryje wzburzenia.

Wszystkie jego głowy mają płeć. To mężczyźni. W tym świecie nie ma kobiet? - Nie zastanawiałem się nad tym, dopóki prof. Kamil Kuskowski nie zwrócił mi na to uwagi - wyznaje. - To piktogram człowieka - dopowiada do chwili. 

Wydłużone nieco głowy przywodzą na myśl te z Wysp Wielkanocnych. - Nie miałem ich na myśli rzeźbiąc - mówi Sławosz Smoleń. - Gdzieś w podświadomości raczej siedziały mi antyczne rzeźby, to mój dyskurs ze starożytnym rozumieniem piękna, z kultem człowieka - dodaje. Nie bez wpływu była też sztuka ludowa, która była obecna od najmłodszych lat w otoczeniu rzeźbiarza, wśród której się wychował.

Smoleń mówi też o roli terapeutycznej swojej twórczości. - Gdyby nie ucieczka w sztukę, to, że za jej pomocą mogę się "wykrzyczeć", nie wiem, jak poradziłbym sobie z emocjami - wyznaje. 

...

- Od najmłodszych lat czułem niepokój, że nie potrafię zmaterializować swoich myśli. Próbowałem znaleźć właściwy sposób wypowiedzi. Uprawiałem różne rodzaje sztuk, walczyłem z własną osobowością. Ciągle miałem poczucie, że muszę znaleźć sposób, by odpowiedzieć poprzez swoją twórczość na fundamentalne pytania: skąd przychodzimy, kim jesteśmy, po co żyjemy, dokąd idziemy. Szukałem  właściwego języka i nadal szukam, ale teraz jestem najbliżej prawdy, którą chcę wykrzyczeć - twierdzi.

Wiele mówią tła, na których umieszcza swoje rzeźby. Zwierzęce skóry, modne wzorki, worki po zbożach, suszone gałęzie z drzew iglastych zalane żywicą, stare ramy obrazów. To jakby podpowiedzi, przed czym mamy się strzec, by nie stać się trofeami.

Tych głów jest już grubo ponad 100. Gdyby znalazła się przestrzeń, w której można by je wszystkie wyeksponować, wymowa byłaby jeszcze pełniejsza. Powstałaby swoista galeria ofiar - wojen, polityki, ideologii, mód, komercji, materializmu, religii, tradycji, własnych lęków.

...

Jakie poglądy ma Sławosz Smoleń widać najlepiej na filmikach, które umieszcza na swoim facebokowych profilu. W sposób dowcipny, ale i dosadny odważnie komentuje to, co się dzieje w polityce. Nie zostawia suchej nitki na politykach, jasno deklaruje swoje sympatie polityczne. Wyśmiewał głupotę, nonsensowne decyzje poprzedniej ekipy związanej z PiS-em. Filmiki jego autorstwa krążą po internecie, zawędrowały nawet do ogólnopolskich mediów. Jedni go za nie uwielbiają, inni odgrażają się, ubliżają, a nawet straszą. Sławosza Smolenia to niewiele obchodzi. Ukrywa się w swoich Gorcach albo w pracowni i robi swoje. 

- Wielu moich znajomych w okolicy ma zupełnie inne poglądy niż ja - są prawicowi, konserwatywni. Ja jestem przez nich lubiany, ale moje poglądy już niekoniecznie im się podobają - śmieje się.

- Jestem pełen sprzeczności w każdym temacie. Żyję w górach, biegam po nich, jestem blisko natury. Jestem myśliwym, choć czuję z tego powodu wewnętrzny dyskomfort, nie do końca utożsamiam się ze środowiskiem myśliwych - mówi. - To środowisko konserwatywne, mało tolerancyjne. Same polowania też wywołują u mnie dylematy moralne. Moje życie było zawsze blisko natury, myślistwo było częścią tego. Dziś jest jednak za dużo myśliwych, nie zawsze są to osoby bliskie natury. Człowiek żyje, żeby dokonywać wyborów. Może kiedyś przestanę polować. Nie chcę też, by moje dzieci to robiły - wyznaje.

...

Sławosz Smoleń  wywodzi się z tradycyjnej góralskiej rodziny z okolic Limanowej, bliska mu była też sztuka ludowa. Potem było liceum plastyczne Kenara w Zakopanem, studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Wszystkie te etapy odcisnęły piętno na tym, co robi dzisiaj, choć nie utożsamia się  do końca z żadnym z tych  środowisk. Śledzi też to, co się współcześnie dzieje w sztuce, ale jednocześnie idzie swoją drogą.

Rzeźby to tylko namiastka jego twórczości. Sławosz uprawia malarstwo, fotografię, design, kolaż, projektuje i wykonuje meble (bywa, że w całości wykonane piłą motorową), zawodowo zajmuje się też reklamą.

Beata Zalot