Śladami Lamparta i jego ludzi wędrowali uczestnicy pierwszego rajdu „Szlakami Żołnierzy I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej”. By nie zapomnieć.

Organizatorzy rajdu nie mieli szczęścia. W pierwszym terminie impreza została odwołana, gdyż październikowy atak zimy zamroził wszelki ruch nie tylko na drogach, ale i w górach. Także drugi termin – 23-25 października nie przyciągnął tłumów młodzieży. I zamiast pierwotnie zgłoszonych 130 uczestników, na jesienne gorczańskie szlaki wyruszyła zaledwie trzydziestka zapaleńców.

Rajd miał przybliżyć młodym partyzancką rzeczywistość z końca wojny. Wówczas to w okolicach – od Nowego Sącza po Limanową i Nowy Targ – działało w sumie przeszło tysiąc partyzantów 1 PSP AK. Jednostka zaczęła się formować wiosną 1944 roku, łącząc w sobie działające tu wcześniej oddziały. Na całym terenie obejmowała 4 bataliony – nowosądecki, limanowski, gorlicki i nowotarski, dowodzony przez mjra Juliana Zapałę ps. Lampart. Ostatnia bitwa, jaką stoczyli partyzanci, odbyła się 13-14 stycznia 1945 roku w Szczawie. Pięć dni później, zgodnie z rozkazem krakowskiego okręgu AK, pułk został zdemobilizowany. Dla wielu partyzantów nowa rzeczywistość w komunistycznej Polsce okazała się dalszym ciągiem wojennego koszmaru. Jako „reakcjoniści” i „wrogowie władzy ludowej”, zamiast orderów, nierzadko dostawali wyroki i trafiali do więzienia.

Właśnie ten partyzancki epizod II wojny światowej starali się przypominać organizatorzy rajdu, podczas którego młodzież mogła niemal „dotknąć” historii. Podczas wędrówek wysłuchiwali nie tylko książkowej wiedzy, ale mogli też zobaczyć „prawdziwych” partyzantów w mundurach i z bronią z czasów II wojny światowej. W rajdzie wzięli udział członkowie nowotarskiej grupy rekonstrukcyjnej „Podhale w ogniu”, a pieczę nad całością sprawował Instytut Pamięci Narodowej z Dawidem Golikiem, jako głównodowodzącym imprezy.

Zwieńczeniem rajdu miało być sobotnie ognisko w Szczawie. Jednak przenikliwy ziąb i deszcz spowodowały, że zamiast na polanie, spotkanie odbyło się w sali gimnastycznej miejscowej szkoły. Nastrój partyzanckiej nocy próbowali wskrzesić organizatorzy z Markiem Zapałą, krewnym Lamparta, na czele. Były więc piosenki partyzanckie i wiersze, czytane między innymi przez Pawła Wąchałę, syna „Ibisa”. Byli też partyzanci zrzeszeni w nowotarskim kole Światowego Związku Żołnierzy AK. – Miałem 15 lat, gdy zaczęła się moja przygoda z partyzantką – opowiadał młodzieży Józef Kmiecik, prezes nowotarskiego ŚZŻAK. – Wtedy przyjechał do nas wujek, który był komandorem marynarki wojennej, i trzeba było pomóc mu przejść przez zieloną granicę. A ja pełniłem rolę posłańca…
Starszy mężczyzna w galowym mundurze opowiadał młodym, jak to będąc w ich wieku, przewoził pocztę z Krakowa i musiał wyskakiwać w biegu z pociągu, w którym była obława. A potem jak trafił w góry, do Lamparta. – To nie było tak ładnie, jak teraz się opisuje. Często o głodzie się chodziło. Ale żeby ojczyzna wolna była, trzeba było znieść wszelkie trudności – zakończył patetycznie swą krótką opowieść.

Nie bez żalu partyzant przypomniał, że rzeczywistość powojenna do dziś sprawia kłopoty historykom. Wypomniał upamiętnienie zakopiańskim pomnikiem Józefa Kurasia „Ognia”, który – jego zdaniem – był zwykłym dezerterem i watażką. Coraz mniej za to pamięta się o partyzantach I PSP AK. – Ci ludzie oddali to, co mieli największego – swą młodość, często życie, a ojczyzna przez długie lata nie potrafiła im za to się odwdzięczyć. Jest też gorzka nuta, że Ogień cieszy się teraz sławą, a 1 PSP nie… ale to pole do działania dla nas wszystkich – kwituje Anna Paluch, podhalańska posłanka PiS, która przybyła na sobotnie spotkanie.

Na szczęście tematyka spotkania nie skupiła się wokół problemów historyczno-politycznych. Były przede wszystkim partyzanckie śpiewy, a prym wiodła tu posłanka, która przybyła z własnym keyboardem, by wspomóc zespół sklecony przez Marka Zapałę.

Józef Figura