Kiedy wypadek drogowy odbija się szerokim echem w mediach, specjaliści z Instytutu Ekspertyz Sądowych mogą być niemal pewni, że zostaną powołani do wyjaśnienia jego przyczyn.

W Instytucie, jedynej tego typu placówce w Polsce, pracuje od 18 lat Wojciech Wach z Nowego Targu. – Pracowałem w gabinecie swojego promotora nad pewnym programem. Częstymi gośćmi byli tam specjaliści z Instytutu, którzy dyskretnie obserwowali postępy studentów. Jakiś czas po obronie na Politechnice Krakowskiej otrzymałem propozycję zatrudnienia w IES – opowiada Wojciech Wach.

Nowotarżanin pracuje w Zakładzie Badania Wypadków Drogowych, który jest jednym z kilku – obok m.in. Zakładów Toksykologii, Kryminalistyki i Psychologii – tworzącym Instytut. Pracownicy Instytutu są przyzwyczajeni do tego, że kiedy zdarzy się wypadek szeroko nagłośniony przez media, mogą spodziewać się powołania przez prokuraturę do wyjaśnienia jego przyczyny. Tak było m.in. z katastrofą autobusu z polskimi pielgrzymami w pobliżu Grenoble. Najczęściej jednak zajmują się sprawami, które miały miejsce kilka lat wcześniej – Otrzymujemy wielotomowe akta, które musimy dokładnie poznać, aby wyłowić istotę problemu sprawiającą, że przyczyna zdarzenia do dzisiaj pozostaje niejasna. Rozwiązujemy zadania dotyczące aspektów technicznych, medycznych, obliczeniowych itd., budując z nich łańcuch logicznych powiązań – mówi Wojciech Wach.

Zdarza się, że na zdjęciach zamieszczonych w aktach widoczne są pewne ślady, które przeoczyli policjanci wykonujący pomiary. Co robić w takich przypadkach? – Jedziemy na miejsce zdarzenia. Oczywiście śladów nie ma już od dawna, jednak ciągle istnieją różne inne, trwałe elementy topografii, jak choćby znaki drogowe czy wyszczerbienia krawężników. Mierzymy ich położenie, a następnie, posługując się metodami fotogrametrycznymi, dokonujemy takiego przekształcenia zdjęć, aby odtworzyć przebieg uchwyconych na nich śladów w rzeczywistych proporcjach – wyjaśnia.

Typową kwestią dla tzw. wypadków dyskotekowych jest ustalenie, kto rzeczywiście kierował samochodem. – Wypadkowi ulega grupa rozbawionej, przeważnie nietrzeźwej młodzieży, podążająca śladami okolicznych dyskotek. Krótko po zdarzeniu właściciel pojazdu zaczyna twierdzić, że samochód prowadziła ta osoba, która zginęła – mówi Wojciech Wach. – Wchodzimy do środka i spokojnie przyglądamy się rozmaitym szczegółom. Zdarzyło się, że wiele lat po wypadku znaleźliśmy na gałce skrzyni biegów wtopienia włókien. Porównanie ich z włóknami zabezpieczonych spodni pozwoliło wykazać, kto rzeczywiście prowadził. Symulujemy przebieg wypadku, aby zbadać możliwości doznania obrażeń przez osoby siedzące na różnych fotelach, korzystamy z pomocy kolegów badających ślady DNA. Czasami przedstawiamy wyniki obliczeń w postaci filmu.

Wojciech Wach twierdzi, że cechą dobrego kierowcy jest przewidywanie i odpowiedzialność, a nie sprawność w naciskaniu gazu i skręcaniu, której można nauczyć byle kogo. Kiedy pytam go o słynne sprawy, np. gen. Władysława Sikorskiego, aferę Rywina czy identyfikację szczątków Mikołaja Kopernika, odsyła do powszechnie dostępnych publikacji. Na pytanie o wypadki z udziałem osób znanych z pierwszych stron gazet wymienia prof. Bronisława Geremka, Otylię Jędrzejczak, ks. bpa Jana Chrapka. – Kiedy znana osoba ginie albo zostaje ranna, prokuratura lubi nas powołać, aby mieć pewność, że wszystko zostanie wykonane z najwyższą starannością – kwituje.

W Instytucie pracuje 130 osób, z czego tylko kilka w Zakładzie Badania Wypadków Drogowych. Tymczasem w Polsce zdarza się ok. 50 tys. wypadków rocznie, w tym 5,5 tys. śmiertelnych. – Proporcje są nieporównywalne. Stąd zajmujemy się tylko najtrudniejszymi sprawami, często przechodzącymi przez Sąd Najwyższy. Prowadzimy ponadto studia podyplomowe wspólnie z Politechniką Krakowską, w których przekazujemy swą wiedzę biegłym z całej Polski – mówi Wojciech Wach. Dowodem uznania dla Instytutu było już dwukrotne powierzenie mu organizacji Kongresu Europejskiego Towarzystwa Badania Wypadków Drogowych.

Wojciech Wach wielokrotnie wzywany jest do sądu w charakterze biegłego. – Często w krzyżowym ogniu pytań skonfliktowanych stron prostuję poplątane ścieżki rozumowania w jakiejś sprawie, w której przez wiele lat był oskarżany niewłaściwy kierowca. Rzetelnie wykonana opinia przywraca często godność osobie, która sama bronić się już nie może, bo zginęła. Z drugiej strony biegły musi być odporny na niezadowolenie drugiej strony sporu, która często uważa, że dobra opinia to taka, która jest dla niej korzystna, choćby wbrew faktom.

Wojciech Wach nie stroni od swojego rodzinnego domu w Nowym Targu. Zapewne po Nowym Roku pojawi się na próbach nowotarskiego misterium Męki Pańskiej.

Jan Głąbiński