– Jak to jest? Pewnie teraz śmieje się ze mnie i bierze z pięć tysięcy emerytury. A kiedyś mnie przesłuchiwał i podpisywał zwolnienia z pracy. To jest sprawiedliwość? – woła Kazimierz Pajerski, patrząc na zdjęcie Stanisława Polaka, oficera SB.

Choć na otwarcie wystawy \"Twarze sądeckiej bezpieki\" ze względu na fatalną porę i miejsce przyszło niewiele ponad dwadzieścia osób, emocji nie zabrakło. Historycy Instytutu Pamięci Narodowej przygotowali kilkanaście tablic ze zdjęciami, nazwiskami i funkcjami oficerów sądeckiej Służby Bezpieczeństwa. U wielu odżyły wspomnienia, tak jak w przypadku Kazimierza Pajerskiego.

Starszy człowiek przyniósł własne dokumenty, w tym dwa wyroki więzienia. Przyniósł też opasłe teczki z archiwów IPN, a w nich pozakreślane czarnym flamastrem nazwiska.

– Czy ja się kiedykolwiek dowiem, kto był kapusiem? Wiem tylko, że było osiemnastu donosicieli. Ci ludzie są bezkarni. Tak samo jak ich szefowie. A przecież pamiętam, jak o drugiej w nocy przesłuchujący mnie podpity ubek wymachiwał mi przed nosem pistoletem krzycząc, że jak się nie przyznam, to mnie zastrzeli.

– Też jestem ciekaw, kto z nimi współpracował – to są szuje prawdziwe – dodaje Stanisław Kołodziejski, wykładowca prawa, któremu SB hamowała karierę naukową.

Rozgoryczenie zebranych podziela Rafał Dyrcz, szef archiwów krakowskiego IPN. Jak podkreśla, historycy instytutu muszą przestrzegać ustawy, a ta nakazuje we wstępnym etapie udostępniać dokumenty z wykreślonymi nazwiskami. Dopiero na kolejnych etapach te dane są stopniowo ujawniane. Często nie udaje się też postawić oprawców przed sądem, gdyż obowiązują nadal dwie amnestie, ogłoszone w latach osiemdziesiątych.

– Myślę, że kiedyś nawet ci funkcjonariusze na najniższych szczeblach doczekają się, że i ich twarze zawiesimy na takich tablicach – twierdzi senator Tadeusz Skorupa, organizator nowotarskiej wystawy.

Zdjęcia sądeckich esbeków można oglądać w świetlicy bursy przy ul. Bolesława Wstydliwego w Nowym Targu. Historycy IPN-u mają nadzieję, że uda się także zorganizować kolejną ekspozycję, poświęconą wyłącznie podhalańskim oficerom SB.

Józef Figura