Wysokiej jakości skóra, na spodzie krupon bydlęcy zamiast gumy, szykowny i trwały. Choć został wyprodukowany w nowotarskim kombinacie w 1955 r., dziś by się go człowiek nie powstydził.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"83184"}

But z pierwszej partii produkcyjnej Nowotarskich Zakładów Obuwia (bo taka wtedy była nazwa kombinatu w Nowym Targu) to jeden z wielu eksponatów, które można podziwiać na pierwszej wystawie w odrestaurowanym dworcu PKP  pt. "Fabryka utracona".  Unikatowy męski półbut przekazał Piotr Jachymiak, syn Ludwika Jachymiaka, który był w zakładzie przez 28 lat głównym technologiem.

Patrząc na fason, aż trudno uwierzyć, że but powstał 66 lat temu. - To naprawdę wysokiej jakości półbut, bardzo pracochłonny i wytrzymały - nie kryje zachwytu Andrzej Kiernoziak, prezes Stowarzyszenia Kombinat Podhale, które wraz z miastem jest organizatorem wystawy w dworcu PKP.  But został wykonany w systemie pasowym,  został zrobiony ze skóry bydlęcej. Spód także ma z naturalnej skóry, kruponu bydlęcego. - 12 godzin musiał być na kopycie. Takie buty produkowano w kombinacie do 1959 r - podkreśla. Przetrwał tylko dlatego, że był wybrakowany. Pan Andrzej pokazuje lekkie pomarszczenie skóry po zewnętrznej stronie.

Miłość w kombinacie kwitła

Nowotarski kombinat to nie tylko pamiątki, to także wspomnienia, ludzkie historie, często bardzo wzruszające. To także wiele zakładowych małżeństw. - W kombinacie poznałam swojego męża, z którym przeżyłam już ponad 60 szczęśliwych lat - opowiadała podczas otwarcia wystawy Jadwiga Aleksandrowicz. W NZPS-ie "Podhale" pracowała w dziale sprzedaży. Z kombinatem związana była przez 30 lat, do końca istnienia zakładów.

Poligon rozwoju

- To była najważniejsza powojenna inwestycja, rewolucja przemysłowa na Podhalu. Wcześniej był tu tylko młotek, piła i kosa. Kombinat był poligonem rozwoju dla ludzi, powodował, że zdolni, wykształceni górale do nas wracali - przekonywał Czesław Borowicz, były burmistrz Nowego Targu. Rzeczywiście, kombinat zmienił życie wielu ludzi, nie tylko na Podhalu. Zakładowe autobusy dowoziły pracowników nawet spod Myślenic. W swoich najlepszych latach zatrudniał 10 tysięcy osób, a buty z Nowego Targu eksportowane były do 32 krajów. Sportowe obuwie wykonywane tu było dla firmy Adidas czy Nike. 

- Kombinat to nie tylko produkcja butów - podkreśla Andrzej Kiernoziak, który jest skarbnicą wiedzy na temat największych na Podhalu zakładów. - Odbywała się tu także produkcja gumy, wytwarzano też części zamienne dla zakładów garbarskich. 

- Mało kto wie, jak to się stało, że kombinat powstał właśnie w Nowym Targu - twierdzi Adam Jachymiak, który jako student geografii na Uniwersytecie Jagiellońskich za temat pracy magisterskiej obrał sobie największe na Podhalu zakłady obuwnicze. - Zawdzięczamy to Julianowi Janocie z Rabki, który pełnił stanowiska kierownicze w fabryce obuwia w Radomiu, potem w Chełmku. Zaraz po wojnie był w Centralnym Zarządzie Przemysłu Skórzanego i to on przekonał władze, żeby największy zakład obuwniczy w Polsce wybudować właśnie w Nowym Targu - zdradza Adam Jachymiak.

Skarby ocalałe z kotłowni

Na pierwszej wystawie w dworcu PKP można oglądać buty wyprodukowane w kombinacie, łącznie z legendarnymi "relaksami", maszyny, formy na podeszwy, kopyta, różne pamiątki. Jest nawet zastawa z logo kombinatu, jakiej używano na zakładowej stołówce. Są też zdjęcia, które udało się ocalić, bo większość niestety została spalona podczas likwidacji Nowotarskich Zakładów Przemysłu Skórzanego "Podhale" w latach 90. Zostały wyniesione z kotłowni. W ten sposób przepadło także wiele innych cennych pamiątek. 

Cenna kolekcja to zasługa Stowarzyszenia Kombinat "Podhale", które powstało w 2015 r. To ono zaczęło gromadzić pamiątki po NZPS-ie. Część z nich przekazali byli pracownicy, część to zdobycze z allegro. W ten sposób udało się m.in. wzbogacić kolekcję butów wyprodukowanych w Nowym Targu. Wystawa była możliwa dzięki mikroprojektowi i unijnym funduszom, które udało się zdobyć za pośrednictwem Euroregionu Tatry. Oprawę graficzną wykonali Anna i Marcin Ozorowscy, natomiast aranżację wystawy przygotowała Marzena Kiernoziak. Wystawa będzie do obejrzenia przez co najmniej 5 lat. W planach jest jeszcze w ramach mikroprojektu publikacja i film na temat kombinatu.

Historia w pigułce

Decyzja o budowie zakładu zapadła w 1953 r. Kombinat ruszył w 1955 r. Przyjął nazwę Nowotarskie Zakłady Obuwia. Na początku zatrudniał 747 pracowników. Pierwszy but na eksport został wyprodukowany w 1959 r. W najlepszych dla kombinatu latach obuwie eksportowano do 32 krajów, m.in. do ZSRR, USA, Kanady, Francji, Finlandii. W 1969 r. kombinat zatrudniał rekordową liczbę 9623 pracowników. W swoich najlepszych latach przedsiębiorstwo produkowało aż 9 mln par obuwia rocznie. Nazwa Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "PODHALE" pojawiła się w 1964 r.