Jego sylwetkę opisywaliśmy na łamach Tygodnika Podhalańskiego dokładnie 3 lata temu. Dziś mjr. Marian Głut upamiętniony został pamiątkową tablicą.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"92505"}

Zawisła ona przy wejściu do starej części urzędu miasta. Jej autorką jest nowotarska artystka Joanna Borowicz. Na odsłonięcie podczas posiedzenia komisji kultury przybyli też potomkowie słynnego starosty - w tym wnukowie Piotr oraz Marian. 

- W imieniu swoim i rodziny dziękuję władzom. Jako rodzina jesteśmy dumni - podkreśla Piotr Głut. - Dziadek na terenie Nowego Targu i powiatu zajmował się przede wszystkim organizacją ruchu spółdzielczego oraz obroną dziewiczego charakteru Tatr. W okresie przedwojennym istniała koncepcja rozbicia Czechosłowacji i połączenia Polski i Słowacji. Prowadził rozmowy z wysłannikami ks. Tiso. Po niepowodzeniach tych rozmów w 1939 roku złożył rezygnację z funkcji starosty, która nie została przyjęta - wspomina wnuk.

Dzieje, szczególnie te z końca II wojny i działalności w opozycji antykomunistycznej przypomniał Tadeusz Morawa.

A my przypominamy tekst, który opublikowaliśmy na naszych łamach w marcu 2019 roku.

Ostatni taki starosta

Nie chciał kolejki na Kasprowy Wierch, zwalczał dzikie schroniska, a ze Słowakami próbował tworzyć konfederację przeciw Hitlerowi. Wszystko to w 4 lata działalności Mariana Głuta na stanowisku nowotarskiego starosty.

Pamiętają o nim jedynie najbardziej dociekliwi historycy i krewni. Wnuk Piotr Głut mieszka w Nowym Targu. Ale nie ma to związku z tym, że dziadek Marian był tu starostą. Po prostu - ojciec Jan podczas studiów zakochał się w nowotarżance Janinie Kozaczce, siostrze znanego malarza. I tak historia jakby zatoczyła krąg. Wrócił do miasta, w którym również przez przypadek Marian Głut był ostatnim przedwojennym starostą.

Władza strzela, a starosta rozmawia

Notka biograficzna jest bogata w miejsca, numery pułków, legionów, urzędów i zasług. Ale ciekawsze są żywe wspomnienia, które gdzieś w rodzinie pozostały po niezwykłym dziadku. Bo Marian Głut do 1935 roku nie był w żaden sposób związany z Podhalem. Do czasu, gdy mianowany został starostą nowotarskim. Wówczas urząd ten piastowano z rządowego nadania, a nie jak obecnie w efekcie wyborów samorządowych.

Józef Ratajczak, kuzyn Piotra, krakowianin, z wykształcenia i zamiłowania historyk, wspomina godziny spędzone z babcią Wandą, która ciekawie opowiadała o dziadku Marianie. Wszyscy w rodzinie pamiętają opowieść o pierwszych dniach urzędowania dziadka w Nowym Targu. W Polsce rozlewały się strajki chłopskie, krwawo tłumione przez sanacyjną policję. Ginęli ludzie. Tymczasem nowo mianowany starosta miał powiedzieć, że nie będzie zaczynał urzędowania od katowania ludzi. I pojechał do Czarnego Dunajca rozmawiać z chłopami.

- Ojciec sam był chłopskiego pochodzenia, to i rozumiał potrzeby ludzi ze wsi. Powiedział do górali z ciupagami, że władza strzela, ale on przyszedł rozmawiać - wspomina Jadwiga Ratajczak, córka  starosty i mama Józefa.

Urzędowanie Mariana Głuta nie trwa długo. Mimo to dał się poznać jako zagorzały miłośnik przyrody tatrzańskiej, zwolennik zachowania jej dziewiczego charakteru. Sprzeciwiał się więc budowaniu w Tatrach dzikich schronisk dla turystów. Nie chciał też budowy kolejki na Kasprowy Wierch, jednak musiał ostatecznie uznać racje zwolenników tej turystycznej atrakcji. Ostatecznie wziął udział w jej uroczystym otwarciu u boku prezydenta Ignacego Mościckiego. 

Swoje urzędowanie zakończył jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. W 1938 roku pośredniczył w rozmowach z przedstawicielami ruchów narodowych na Słowacji. Część z nich nie chciała współpracy z Hitlerem, więc starosta Głut podjął się misji na pograniczu dyplomacji i działalności wywiadowczej. Liczył, że w tych niepewnych czasach uda się stworzyć polsko-słowacką konfederację. Jednak wszystkie jego starania przekreśliło siłowe włączenie spornych terenów Spisza i Orawy przez polską armię. Do tego doszedł konflikt z ówczesnym wiceministrem komunikacji Aleksandrem Bobkowskim. - Gdy ojciec składał dymisję na ręce premiera, tłumaczył, że nie może być reprezentantem rządu, który nie dotrzymuje obietnic danych obywatelom - wspomina córka ostatniego przedwojennego starosty.

Zakopiański? Da, Zakopiański.

Marian Głut starał się objąć posadę dyrektora oddziału Banku Polskiego we Lwowie, ale wybuch wojny przekreślił plany zawodowe. Wrzesień `39 zastał go po wschodniej stronie granicy wyznaczonej przez Ribbentropa i Mołotowa. - W rodzinie krąży opowieść, jak dziadka, wychodzącego z lwowskiego kościoła, zatrzymali enkawudziści - opowiada Piotr Głut. - Podał żołnierzowi zamiast dowodu legitymację TOPR-u. Rosjanin zaczął składać litery: "Was zawut Zakopiański?" - zapytał. A dziadek twardo: "Da, Zakopiański". Więc go puścili. A był na liście poszukiwanych przez sowietów - przywołuje anegdotę wnuk Piotr.

Aresztowania i tak Marian Głut nie uniknął, ale dzięki wstawiennictwu Marii Kasprowiczowej po 3 tygodniach został zwolniony. Mimo to we Lwowie działał w konspiracji, a w 1940 roku przez zieloną granicę uciekł do Krakowa. Działał w AK, współorganizował Organizację Bezpieczeństwa Wydziału Wojskowego Delegatury Rządu na Kraj. W 1944 roku został komendantem Okręgu Krakowskiego organizacji "Nie". Potem podporządkował ją płk. Franciszkowi Niepokólczyckiemu i miał zaprzestać działalności konspiracyjnej. Choć utrzymywał nadal kontakty ze zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość".

Po  wojnie, wracając z Nowego Targu, zorientował się, że w jego domu jest kocioł, więc uciekł do Bytomia. Wrócił do Krakowa po roku. W 1952 roku jednak został aresztowany pod zarzutem przynależności do WiN-u. Niemal po roku długiego śledztwa został zwolniony. 6 lat później, ciężko schorowany, zmarł w Krakowie. 

Awansem z wojska

To tylko część jego bogatej biografii. Jest jeszcze równie barwna opowieść o działalności, zanim został nowotarskim starostą. Tu dociekliwy historyk zauważył, że Marian Głut w 1912 roku, jako gimnazjalista w Tarnowie, zaangażował się w działalność Związku Strzeleckiego. Podczas I wojny światowej służył w Legionach Polskich Piłsudskiego i pod Nowym Korczynem został ranny. Zamiast karabinu dostał do ręki ołówek - został podoficerem rachunkowym komendy legionów. Jednak wojna się o niego nadal upominała. Po aresztowaniu Piłsudskiego i podpisaniu traktatu brzeskiego próbował przejść na drugą linię frontu. Złapany, wcielony został do wojska austriackiego i wysłany na front włoski.

W listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego, wziął udział w odsieczy Lwowa. Po wojnie zaczął piąć się po szczeblach wojskowej kariery. Równolegle studiował prawo. Wobec braku możliwości dalszego awansu przeszedł do cywila, szukając pracy w administracji państwowej. I tym sposobem po odbyciu praktyki w wileńskim urzędzie wojewódzkim dekretem ministra spraw wewnętrznych otrzymał stanowisko starosty nowotarskiego.

(Nie)doceniony

Marian Głut nie był nowotarżaninem, a przymiotnik przy jego stanowisku wydawał się wynikać z czystego zbiegu okoliczności. Jednak przez 4 lata trudnej działalności przysłużył się lokalnej społeczności. - Może warto byłoby ocalić jego pamięć, nadając jego nazwisko którejś z nowych ulic? - zastanawia się Piotr Głut. 

Swą sugestię, popartą przez radnego Leszka Pustówkę, przekazał burmistrzowi. Czy Marian Głut zostanie doceniony przez nowotarżan? Czas pokaże.