Niedoczynność tarczycy jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń hormonalnych. Schorzenie rozwija się wówczas, gdy tarczyca produkuje zbyt mało hormonów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Objawy choroby często pojawiają się stopniowo i mogą być mylone z przemęczeniem, stresem czy naturalnym procesem starzenia – i to właśnie dlatego tak duże znaczenie mają odpowiednio dobrane badania laboratoryjne, które pozwalają potwierdzić lub wykluczyć zaburzenia pracy tarczycy.

Niedoczynność tarczycy – objawy skórne, psychiczne i inne

Podstawowym wskazaniem do wykonania badań w kierunku niedoczynności tarczycy jest występowanie charakterystycznych objawów mogących świadczyć o niedoborze hormonów produkowanych przez wspomniany organ. Ponieważ hormony te wpływają na pracę niemal wszystkich narządów i układów, symptomy mogą być różnorodne i obejmować przede wszystkim: 

•   objawy ogólne – hormony tarczycy odpowiadają między innymi za tempo przemiany materii oraz wytwarzanie energii. Ich niedobór prowadzi do spowolnienia wielu procesów zachodzących w organizmie, co może przełożyć się na przyrost masy ciała (mimo braku istotnych zmian w diecie), poczucie ogólnego osłabienia, przewlekłe zmęczenie (utrzymujące się nawet po odpoczynku), zwiększoną senność, spadek kondycji fizycznej i wydolności organizmu, spowolnienie ruchowe i psychoruchowe, ciągłe uczucie chłodu, a także nadmierne marznięcie (zwłaszcza dłoni i stóp);
•   objawy skórne – niedobór hormonów tarczycy może wpływać również na wygląd skóry, włosów i paznokci. Zmniejszenie aktywności gruczołów potowych oraz spowolnienie procesów regeneracyjnych u części osób sprawiają, że pojawiają się u nich charakterystyczne zmiany dermatologiczne, wśród których można wyróżnić suchość skóry, bladość powłok skórnych, zmniejszoną potliwość, nadmierne rogowacenie naskórka, obrzęki, (pojawiające się szczególnie w obrębie twarzy i powiek), suchość włosów oraz zwiększoną ich łamliwość i wypadanie, a także kruchość i łamliwość paznokci;
•   objawy ze strony układu pokarmowego – hormony tarczycy uczestniczą również w regulacji pracy przewodu pokarmowego. Ich niedobór może powodować spowolnienie perystaltyki jelit, co skutkuje nierzadko przewlekłymi zaparciami, trudnym do zniwelowania uczuciem ciężkości po posiłkach, dyskomfortem w jamie brzusznej, a także wzdęciami;
•   objawy związane z zaburzeniami funkcjonowania układu rozrodczego – objawy niedoczynności tarczycy u kobiet mogą obejmować między innymi zaburzenia miesiączkowania, nieregularne cykle menstruacyjne, obfite miesiączki, trudności z zajściem w ciążę, a także zwiększone ryzyko poronień. U części mężczyzn następuje z kolei osłabienie libido, obniżenie satysfakcji seksualnej, a rzadziej – zaburzenia wzwodu;
•   objawy psychiczne – niedoczynność tarczycy może powodować szereg symptomów poznawczych, do których zalicza się między innymi trudności z koncentracją i skupieniem uwagi, zaburzenia pamięci, spowolnienie myślenia, pogorszony nastrój, zwiększone ryzyko rozwoju depresji, niestabilność emocjonalna, a także zmniejszona motywacja do działania;
•   inne objawy niedoczynności tarczycy – a w tym spłycenie oddechu, wolniejszą akcja serca (bradykardię), osłabienie tętna, podwyższenie poziomu cholesterolu, bóle mięśniowe, sztywność mięśni, obrzęki i bóle stawów, chrypkę i pogrubienie głosu.

Występowanie jednego lub kilku z wymienionych objawów powinno skłonić pacjenta do wizyty u specjalisty, który zadecyduje o zasadności wykonania odpowiednich badań tarczycy (możliwych do przeprowadzenia w takich placówkach, jak ALAB laboratoria).

Badania tarczycowe – jakie badania na tarczycę z krwi wykonać przy podejrzeniu niedoczynności?

 Jak zbadać niedoczynność tarczycy? Pierwszym krokiem jest wykonanie badań laboratoryjnych, które w wielu laboratoriach oferowane są w ramach pakietów (w tym pakietów tarczycowych rozszerzonych). Obejmują one takie parametry, jak:

•   oznaczenie TSH (hormonu tyreotropowego), czyli hormonu produkowanego przez przysadkę mózgową, który reguluje pracę tarczycy. Podwyższone stężenie TSH często wskazuje na pierwotną niedoczynność tarczycy;
•   oznaczenie FT4 (wolnej tyroksyny) oraz FT3 (wolnej trijodotyroniny) – głównych hormonów produkowanych przez tarczycę. Obniżone wartości FT4 mogą świadczyć o niedoborze hormonów tarczycy, natomiast w niedoczynności rzadko obserwuje się nieprawidłowości w zakresie FT3 (czasem bywa obniżone);
•   oznaczenie przeciwciał anty-TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej) oraz anty-TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie). Są jednym z najważniejszych markerów chorób autoimmunologicznych tarczycy. Ich podwyższony poziom często występuje u pacjentów z chorobą Hashimoto, która jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. 

Diagnostyka chorób tarczycy nie ogranicza się wyłącznie do oznaczeń hormonalnych i immunologicznych. Lekarz może zlecić również dodatkowe badania, takie jak morfologia krwi, lipidogram, oznaczenie stężenia glukozy, próby wątrobowe, a także badania oceniające funkcję nerek. W części przypadków wykonywane jest również USG tarczycy, które pozwala ocenić wielkość gruczołu, jego strukturę oraz wykryć ewentualne zmiany ogniskowe, takie jak guzki czy torbiele. Badanie ultrasonograficzne jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu choroby Hashimoto oraz innych schorzeń tarczycy.

Jak leczyć niedoczynność tarczycy? 

Podstawą leczenia niedoczynności tarczycy jest uzupełnianie hormonów tarczycy poprzez stosowanie lewotyroksyny. Lek pozwala uzupełnić niedobór hormonów i przywrócić prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Dawka preparatu jest ustalana indywidualnie na podstawie wyników badań laboratoryjnych, wieku pacjenta oraz współistniejących chorób. Leczenie wymaga regularnej kontroli stężenia TSH i hormonów tarczycy, a w wielu przypadkach trwa przez całe życie. Odpowiednio prowadzona terapia pozwala jednak skutecznie kontrolować chorobę, ograniczać jej objawy i utrzymywać dobrą jakość życia. 

Więcej informacji o samej niedoczynności tarczycy, jak i jej diagnostyce oraz leczeniu jest dostępnych np. w Centrum Wiedzy ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/niedoczynnosc-tarczycy/.

*Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny oraz edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji dotyczących zdrowia, diagnostyki lub leczenia należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. M. Ruchała, E. Płaczkiewicz-Jankowska, A. Lewiński, „Niedoczynność tarczycy”, Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, aktualizacja hasła: 11.07.2025
2. Dr n. med. P. Miśkiewicz, dr hab. med. T. Bednarczuk, „Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy i leczenie”, portal Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 15.02.2021
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/objawy-niedoczynnosci-tarczycy-maski-hashimoto/
4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/tarczyca-czym-jest-i-za-co-odpowiada-funkcje-i-rola-tarczycy/
5. Dr hab. n. med. E. Szczepanek-Parulska, prof. dr hab. n. med. M. Ruchała, „Niedoczynność tarczycy w praktyce lekarza rodzinnego”, „Medycyna po Dyplomie” 02/2024
6. K. Krekowar-Wollny, „Niedoczynność tarczycy a otyłość”, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2010, tom 1, nr 1
7. M. Gietka-Czernel, „Niedoczynność tarczycy a układ sercowo-naczyniowy”, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 11/2012
8. M. Bolanowski, „Niedoczynność tarczycy”, „Lekarz POZ” 3/2016
9. M. Kuryłło, E. Mojs, „Wpływ niedoczynności tarczycy na procesy poznawcze ze szczególnym uwzględnieniem uwagi i pamięci”, „Neuropsychiatria i Neuropsychologia” 3-4/2022 vol. 17