Reklama

2017-08-04 13:35:06

Mszana Dolna, Nowy Jork

Życiowe piętno Mosesa Afetrgura

Reklama

Kiedy 15 lipca 2014 roku, po długiej i samotnej modlitwie na miejscu kaźni swoich rodaków, a pośród nich i najbliższych, wolnym krokiem podążał do czekającego niedaleko samochodu, co chwilę przystawał, by jeszcze raz oglądnąć się i popatrzeć na to miejsce.

19 sierpnia 1942 roku w Mszanie Dolnej Niemcy w bestialski sposób zamordowali 881 Żydów. Dorosłych zabijali strzałem w tył głowy, zaś dzieci wrzucali żywe do dołu, na stosy leżących w  morzu krwi ciał ich matek i ojców uznając, że nie warto marnować amunicji. Czy w lipcu 2014 Moses Aftergut przeczuwał, że jest na tym miejscu po raz ostatni, że kolejne spotkanie będzie już po „tamtej stronie”, w świecie gdzie nie ma cierpienia i nienawiści? 

Odpowiedzi na te pytania nie będzie, podobnie jak kolejnych spotkań z jedynym ocalałym z masakry na Pańskim w 1942 roku, Mosesem Aftergutem który zmarł jesienią 2016 roku w swoim domu, w Nowym Jorku i zgodnie ze swoją ostatnią wolą został pochowany w ziemi przodków. Ta smutna wiadomość dotarła do Mszany Dolnej dopiero teraz, a przekazał ją przyjaciel Mosesa Afterguta, Piotr Krupiński.

Moses Aftergut urodził się w Przemyślu w roku 1926. Wraz z rodzicami i rodzeństwem przyjechał w sierpniu 1942 roku na wakacje do Dobrej.  Kilkanaście dni później stał już w mszańskich olszynach, na dzisiejszym placu targowym razem z setkami innych Żydów dowiezionych w to miejsce z okolicznych miejscowości. Tamtego dnia, podobnie jak dziś, prażyło słońce, a bezchmurne niebo zdawało się nie wieścić niczego złego. A jednak tamtego sierpniowego dnia wydarzyła się najstraszniejsza tragedia II wojny światowej w Mszanie Dolnej – niemieccy żołdacy z zimną krwią zamordowali 881 ludzi tylko dlatego, że byli Żydami. 
 
Moses Aftergut miał wtedy ledwo 15 lat – przez cały dzień, do późnego wieczora, patrzył  jak umierali jego rodzice, trójka rodzeństwa, kuzynostwo z Dobrej, ciocia i wój i rzesza innych, których nie znał z imienia. Ocalał, bo gestapowcy uznali, że może się jeszcze przydać i z innymi młodzieńcami miał zostać skierowany na roboty do Niemiec. Kiedy już zmierzchało, Moses stojący w drugim szeregu, wykorzystał chwilę nieuwagi pijanych żołdaków w mundurach SS, ukrył się w wysokiej trawie, a później turlając się w dół, znalazł schronienie w zaroślach. Pod osłoną nocy dotarł do młyna p. Szynalika na Zarabiu – tam znalazł schronienie i bezpiecznie przeczekał straszne dni. 

Choć wiedział, że nie ma już matki i ojca, a młodsze siostry konały w niewyobrażalnych męczarniach, cieszył się, że ma jeszcze brata, który nie pojechał wtedy z nimi na wakacje do Dobrej, ale do Krakowa, do rodziny. Nie wiedział wtedy, że i on został przez Niemców zamordowany. Zatrzymany na jednej z ulic Płaszowa przez patrol, był bez szans – Niemcy kazali młodemu Żydowi wykopać grób, by chwilę po tym dokonać publicznej egzekucji.
 
Moses Aftergut pozostał na świecie sam. Po wojnie wyjechał do USA i zamieszkał w Nowym Jorku. Kilka lat później poproszono go, by zeznawał na procesie Hamanna – gestapowca z Nowego Sącza dowodzącego masakrą na Pańskim w 1942 roku. Choć ten zaprzeczał, by kiedykolwiek tam był, został rozpoznany przez Mosesa Afterguta po charakterystycznym seplenieniu. Po krótkim procesie Hamann został stracony. Moses Aftergut wrócił do Nowego Jorku i przez długie 66 lat mierzył się ze straszliwą przeszłością. Budził się w nocy, słysząc szczęk przeładowywanej broni, a zimny pot oblewał ciało. Wiedział, że musi kiedyś wrócić do Mszany Dolnej, że musi stanąć nad zbiorową mogiłą w której spoczywają najbliżsi, że jest im to winny.

3 września 2008 roku w samo południe, pierwszy raz po 66 latach stanął na ziemi skrywającej szczątki matki i ojca, sióstr i setek niewinnych ofiar ludzkiej nienawiści. Pochylony i cały drżący. Po zoranej zmarszczkami twarzy płynęły łzy. Modlitwa w samotności trwała długo, a potem długa ciągnęła się opowieść jedynego ocalałego świadka tamtej zbrodni. Powracał jeszcze w to miejsce dwa razy – w 2013 i 2014 roku. Mówił wtedy, że tu „ładuje akumulatory” na kolejne lata i nie przestaje dziękować Bogu, że pozwolił mu tu powrócić, że dał odwagę i siły.

15 lipca 2014 roku po skończonej modlitwie nad mogiłą, zatrzymał się nagle przy polu dojrzewającej pszenicy – wziął w dłonie złote kłosy i przytulił do twarzy, a potem z szacunkiem ucałował. Czy wiecie, powiedział, że one rosną na polu przez które moja matka i ojciec, moje siostry i wszyscy pozostali, szli po śmierć?
To było ostatnie spotkanie Mosesa Afterguta z Polską -  z Mszaną Dolną, Przemyślem, Płaszowem i Dobrą. Mosesa Afterguta już nie ma, ale pozostaje pamięć o człowieku niezwykłym, o człowieku u którego na twarzy wypisane było niewyobrażalne cierpienie, ale z ust którego nigdy nie usłyszałem słów chęci zemsty, nienawiści czy pogardy. Mówił zawsze, że tylko Bóg sprawiedliwie te straszne zbrodnie oceni.

Za trzy tygodnie kolejna, 75-ta już rocznica tamtego dnia. Moses Aftergut jest już ze swoimi najbliższymi – mogą się wreszcie sobą nacieszyć i „dokończyć” przerwane wakacje z 1942 roku, a my winniśmy pamięć o tamtej zbrodni i jedynym świadku tego bestialstwa przechowywać i szerzyć i nie zapominać o miejscu spoczynku ofiar tej masakry.

Tadeusz Filipiak
          

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
miejscowy turysta 2017-08-04 18:05:32
Nie znałem tej historii. Brawo dla redakcji za artykuł.

Wojna to rzecz straszna...
kleniu 2017-08-04 15:58:08
@ePiSkopat; ...żebyś człowieku/?/ nie żałował swojej obojętności wobec takich tragedii.
ePiSkopat 2017-08-04 14:56:18
A kogo to...nie mamy własnych problemów?
  • PRACA | dam
    Poszukiwana osoba do opieki przy starszym mężczyźnie na Maruszynie. Możliwość zakwaterowania.
    Tel.: 182754849 lub 602446792
  • PRACA | dam
    Przyjmę krawca/ową do szycia kurtek skórzanych.Nowy targ praca stała.Nowy Targ
    Tel.: 601508717
    E-mail: waciop@interia.pl
    GG: Nowy Targ
    Inne: Piotr
  • MOTORYZACJA | inne
    Wycinka Przycinka Drzew w TRUDNYCH WARUNKACH 691317098 anbud-biuro@wp.pl
    Tel.: 691317098
    E-mail: kic-and@wp.pl
    GG: ZĄB
    Inne: ANDRZEJ
  • USŁUGI | budowlane
    POKRYCIE DACHOWE, RYNNY, OBRÓBKI, PODBITKI, WYKOŃCZENIA WNĘTRZ itp. 531 001 608.
  • PRACA | dam
    OFERTA PRACY W COS-OPO ZAKOPANE: RZEMIEŚLNIK W ZAWODZIE KONSERWATOR OBIEKTÓW SPORTOWYCH. Szczegóły:
    WWW: http://bip.cos.pl/1509/zakopane
  • PRACA | dam
    OFERTA PRACY W COS-OPO ZAKOPANE: SPECJALISTA W DZIALE FINANSOWO-KSIĘGOWYM. Szczegóły:
    WWW: http://bip.cos.pl/1509/zakopane
  • PRACA | dam
    OFERTA PRACY W COS-OPO ZAKOPANE: TECHNOLOG ŻYWIENIA. Szczegóły:
    WWW: http://bip.cos.pl/1509/zakopane
  • POŻYCZKI
    AUTO POŻYCZKA -DLA ODRZUCONYCH PRZEZ BANKI, -BEZ SPRAWDZENIA ŻADNYCH BAZ. T- 500 072 678.
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    MERCEDES 300 SPORTLINE, r.91 - 150 KM,
    Tel.: 668 198 487
  • SPRZEDAŻ | maszyny, narzędzia
    4X4 C360 3P WSPOMAGANIE -
    Tel.: 668 198 487
  • PRACA | dam
    Zatrudnię osobę do roznoszenia ulotek
    Tel.: 693636136
  • USŁUGI | budowlane
    Odśnieżanie dachów
    Tel.: 511398998
  • PRACA | dam
    przyjmę dziewczynę do pensjonatu,pomoc,kuchnia,jadalnia
    Tel.: 1820 11076 kom.728796709
    E-mail: annachy@gazeta.pl
  • PRACA | dam
    Nie palącą dziewczynę do pomocy:pokojówka kelnerka kuchnia w Bukowinie Tatrzańskiej od zaraz z zamieszkaniem i wyżywieniem 602742925
    Tel.: 602742925
    E-mail: dwbasia@neostrada.pl
  • SPRZEDAŻ | tv, agd, komputery
    Sprzedam witryny chłodnicze ze sklepu w dobrym stanie 602742925
    Tel.: 602742925
    E-mail: dwbasia@neostrada.pl
  • USŁUGI | budowlane
    Firma remontowo budowlana z wieloletnim doświadczeniem w Niemczech szuka zleceń. Wykonujemy kompleksowe remonty domów mieszkań i biur .
    Tel.: 880823102
    E-mail: firmafilas@gmail.com
  • RÓŻNE
    Zapraszamy osoby w wieku 60+ do wzięcia udziału w bezpłatnych warsztatach komputerowych oraz florystycznych, które rozpoczną się w drugiej połowie stycznia 2019 roku. Warsztaty będą odbywały się w Białym Dunajcu w ramach Podhalańskiego Centrum Aktywności Lokalnej. Organizatorem warsztatów jest Stowarzyszenie Edukacji Pozaformalnej "Meritum"
    Tel.: Więcej informacji pod numerem telefonu: 884 990 478
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki Maszynowe i tradycyjne, wykończenia wnętrz Tel: 516 175 182,
    Tel.: 886 417 003
  • PRACA | dam
    Norwegia/Tynkarze.Praca całoroczna.Chłopaki z Podhala.Zarobki w przeliczeniu; od 17-25 Euro/godz.Zjazdy do kraju,wg.własnego uznania,średnio co 2-3 tyg.Języki obce NIE wymagane.Tel;
    Tel.: 699 559 329
  • PRACA | dam
    Nowy Targ, zatrudnię ZŁOTĄ RĄCZKĘ, chętnie rencistę . Tel. 606 123 437
  • PRACA | dam
    C. H."Stopiak" w Nowym Targu zatrudni SPRZĄTACZKĘ z doświadczeniem na 1/2 etatu. 606 123 437.
  • PRACA | dam
    POSZUKUJEMY DZIEWCZYNY NA STANOWISKO SPRZEDAWCA do butiku WYMAGANIA: kreatywność, zainteresowanie modą, samodzielność i zaangażowanie, UMOWA O PRACĘ PEŁNY ETAT na czas nieokreślony, WYNAGRODZENIE 2500-3000 tys. brutto
    Tel.: 660-521-738
    E-mail: bazaarconceptstore1@gmail.com
    WWW: www.facebook.com/bazaarconceptstore
  • PRACA | dam
    SPRZEDAWCA stacji BP Jodła w Zakopanem - dołącz do zespołu. Oferujemy: - pracę w stabilnej firmie, - atrakcyjne wynagrodzenie 2993-3542 zł/mies. i premie, - wymiar etatu dostosowany do twoich potrzeb, - ścieżki kariery: możliwość aplikowania na wyższe stanowiska. Kontakt telefoniczny: 784 095 202. Odpowiedzi prosimy kierować przez poniższy link:
    WWW: https://system.erecruiter.pl/FormTemplates/RecruitmentForm.aspx?WebID=8c1de992f5354fa18312c9f2cac0b97b
  • USŁUGI | budowlane
    RENOWACJE ŁAZIENEK, REMONTY OGÓLNE - firma z 20-letnim doświadczeniem. 505 966 625.
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
2019-01-16 20:53 Zbiórka krwi 2019-01-16 20:38 Plac Niepodległości wreszcie ożył 1 2019-01-16 19:26 Bez podnośnika ani rusz 2019-01-16 18:50 W ferie nie ma nudy 2019-01-16 18:47 Zdrój melomana 2019-01-16 18:44 Śmieciu drogi 2019-01-16 18:14 Serce ze świec dla prezydenta Pawła Adamowicza (WIDEO) 1 2019-01-16 17:35 Giewont przeniósł się na Krupówki. Jest nawet informacja o zagrożeniu lawinowym 2 2019-01-16 17:00 Senior w akcji 1 2019-01-16 16:54 Zakopane przegrywa walkę ze śniegiem? Mieszkańcy krytykują oświadczenie burmistrza 24 2019-01-16 16:39 Kiedyś to się odśnieżało! 4 2019-01-16 15:39 Koszmar na drodze Krościenko - Nowy Targ 6 2019-01-16 15:30 Nie jest lekko. Chodnikiem się nie da, zostaje ulica 1 2019-01-16 14:28 Burmistrz Zakopanego apeluje. Zostawcie samochody i poruszajcie się piechotą 15 2019-01-16 14:19 Nartostrada z Hali Gąsienicowej do Kuźnic pod śniegiem 2 2019-01-16 14:05 Troszkę nasypało, czas chwycić za łopatę 2 2019-01-16 13:49 Idź na Krupówki, wstąp do armii! 3 2019-01-16 13:44 Wszystko płynie - z suchą stopą do domu nie wrócisz 3 2019-01-16 13:40 Zasypana droga na Pająkówce w Kościelisku 4 2019-01-16 13:31 Serce ze świec dla Pawła Adamowicza 2019-01-16 13:31 Trzymać nerwy na wodzy i chwytać za łopaty 2 2019-01-16 13:27 Uwaga lawiny 2019-01-16 13:26 Samochody przywalone zwałami śniegu 2 2019-01-16 12:49 Odwołane egzaminy na prawo jazdy w Nowym Targu 1 2019-01-16 12:35 Zakopane: ulice tylko dla pieszych 2019-01-16 12:29 Brak dojścia do stacji - PKP śpi 2019-01-16 11:51 Ślisko i niebezpiecznie na szlakach 2019-01-16 11:38 W Zakopanem również akcja #muremzaowsiakiem 6 2019-01-16 11:28 Przyszła odwilż - wszystko płynie 2019-01-16 11:19 Zobaczcie jak wyglądała wielka lawina w Alpach (WIDEO) 1 2019-01-16 10:50 Śnieg przestaje padać. Niżej odwilż, wyżej mróz. Lawinowa czwórka 2019-01-16 10:01 Teledysk licelistów 1 2019-01-16 09:26 Tyle śniegu jeszcze tej zimy nie było, ale do rekordu wszech czasów sporo brakuje 1 2019-01-16 08:01 Bezpiecznie na zimowisku 2019-01-15 22:36 Przejście graniczne w Chyżnem otwarte 2019-01-15 21:26 Zatarasowana ul. Weteranów Wojny 3 2019-01-15 20:50 Śnieg paraliżuje słowacką Orawę (WIDEO) 2019-01-15 20:48 Parkingi zasypane. Także te dla niepełnosprawnych 1 2019-01-15 20:29 Autobus na Robów nie pojedzie, bo to się nie opłaca 2019-01-15 20:12 Zabrali kluczyki pijanemu kierowcy w Kuźnicach. Ile miał promili? 1 2019-01-15 20:02 Zapraszamy na Krupówki, największą darmową ślizgawkę w mieście 5 2019-01-15 18:37 Skazani na siebie 2 2019-01-15 18:16 Trudne warunki, autobus utknął na drodze 3 2019-01-15 18:15 Oni powalczą na Wielkiej Krokwi 3 2019-01-15 18:09 Zamknięte przejście graniczne w Chyżnem 2019-01-15 17:44 Znowu mamy czwarty stopień zagrożenia lawinowgo 1 2019-01-15 17:18 Orkiestra zagrała też w Chicago 1 2019-01-15 16:50 Zasypane trasy biegowe 2 2019-01-15 16:23 Taka zima w Kuźninach (WIDEO) 2019-01-15 16:04 Zakopianka zamknięta dla samochodów ciężarowych 4
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2019-01-16 21:56 1. A ja przewiduję w Zakopanem od piątku do niedzieli zlot miłośników letniego ogumienia. I powtórka z rozrywki z 02.01.2019. Jak to szło? ,,skoki,skoki w Zakopanem, w korku stoją pani z panem". I tyle w temacie. 2019-01-16 21:53 2. Trzeba kogoś kompetentnego do organizacji odśnieżania ulic 2,30godz.w nocy przyjechali autem z pustą paka z tylu traktor z wirnikiem ućieli 25cm zakrętu i z pustą paka zawroćili i pojechali szkoda paliwa Dla niepełnosprawnych choćiasz odgarńijcie miejsca 2019-01-16 21:47 3. Dzisiaj niestety konie są od tego, żeby wylegiwały się na leżaczkach pod palmami. To może zieloni z ekoterrorystami wezmą teraz za łopaty? 2019-01-16 21:43 4. O mój boże to wyleźcie zakopiańskie marudy przed te odwalone za warszawski hajs chałupy i se odśnieżcie, bo żal słuchać waszego wiecznego boli dupy. W górach mieszkają i w szoku, że śnieg pada xD Góralscy Janusze xD Ale zanim stopnieje to zróbcie ładne foty żeby na booking.com wrzucić przy waszych pensjonacikach, do których ciągnięcie na lewo wodę xD 2019-01-16 21:38 5. Całe szczęście, że dobrzy ludzie z urzędu miasta dodali trochę pozytywnych komentarzy, bo by wyszło że ich szef nie nadaje się do zarządzania miastem... Jeszcze by go mieszkańcy go wywieźli na lopatach (bo taczki ugrzęzną) z urzędu... 2019-01-16 21:37 6. Wystarczy przejść po osiedlach to widać jak są zawalone śniegiem .Tragedia.. Blokersy roszczniowi są i pretensje do burmistrza o wszystko, ale swojego podwórka się nie chce odśnieżyć, ze aż z klatki nie ma wyjscia i jakoś nikt nie skarży się na spółdzielnię do Tygodnika.. i to jest ok ... Straż niech mandaty wlepia za te chodniki, zaraz będzie cisza a zacznie łopatowanie... Ps Pługi jeżdżą dzień i noc i robią co mogą... Dziękuję za to, ponieważ w nocy musiałam wzywać karetkę ,przyjechała bardzo szybko mimo zawieruchy droga byla idealna... 2019-01-16 21:14 7. A ja mam inny apel: Burmistrzu, nie ośmieszaj się. I nie ośmieszaj miasta! Czas zabrać się do pracy. Konkretnej pracy! 2019-01-16 21:07 8. Alle się porobiło, przed wiosną mamy zimę. Takie pytanko ? czy to wina burmistrza, czy PiS zawinił. A może to wina tych co na urzędującego burmistrza głosowali. Warto dogłębnie przeanalizować wariant w którym na tronie w zakopiańskim urzędzie siedział by ktoś inny, ktoś lepszy. Na pewno nie dopuścił by do tak obfitych opadów śniegu w tak krótkim czasie. A jeśli już by się to nie udało, to wywózkę śniegu zarządził by już zaraz po Wszystkich Świętych. Można też postawić pewnik, że nie dopuścił by też do organizacji imprezy sylwestrowej w naszym kochanym mieście. Warto zauważyć, że intensywne opady zaczęły się 2 stycznia, czyli zaraz po tejże imprezie. Nasuwa się z tego wniosek, że te odgłosy (wydzieranie się przez jakichś tam artystów, kocia muzyka) zwariowana gra świateł, huki, obsikiwanie słupków i latarń i jeszcze tuzin negatywnych zjawisk związanych z tym wydarzeniem, ściągnęły na nasze zadymione miasto chmury z obfitymi opadami śniegu. A może by wyrwał kilka kartek z kalendarza, żeby po jesieni była wiosna. Ale żeście skrzętni, jak stara panna co ją nikt nie chce! 2019-01-16 21:07 9. Brawo :) Coś oryginalnego, a nie tylko kolejny bałwan ;) 2019-01-16 21:06 10. Wlasnie nie odsnieza m park, tylko jakas firma na KTT, m park zawsze wywiazywal sie przyzwoicie
2019-01-16 10:07 1. Aleeee !!!!!!!!!!!!!! Widok z Łomnicy to coś niesamowitego... Byłam tam nie tak dawno - też zimą. Śniegu było trochę mniej, a na niebie czysty błękit, ani jednej chmury, zero wiatru . Powietrze kryształ, a panorama Tatr - od Bielskich po koniec Zachodnich . Wrażenia nie do opisania. Z wielkim sentymentem obejrzałam te cudowne zdjęcia. Dziękuję !!! 2019-01-14 20:02 2. Fakt,takich pięknych widoków już dawno na Podhalu nie było. 2019-01-10 18:46 3. Bardzo piękne anioły i tak miło się je podziwia,mimo że widze o oglądam je w internecie 2019-01-08 16:59 4. Święta rodzina wspaniała, dzieciątko cudowne. Szyk i elegancja, oto co cechuje tę rodzinę. Kochani, życzę Wam samych szczęśliwych dni. Czętochowianka 2019-01-05 17:00 5. O rany, kilka centymetrów śniegu i już armagedon. Rozum to element zapomniany. Nie wyjeżdżać z domów. Na prawdę tragefia z myśleniem. Śniegu nie ma, to źle, jak jest to też źle. Nawet najwyższy nie jest w stanie im dogodzić. W górach mieszkają nie od wczoraj. Ale raczej nie nauczyli się niczego, a raczej zapomnieli wręcz. Najlepiej jakby śnieg im padał tylko na stoki. A drogi były czyste i suche. A jak już pisałem wcześniej, odrobina rozumu wystarczy. 2019-01-04 23:46 6. Książka taka sobie,jak zresztą inna tej autorki,,Zakopane odkopane".Najlepsza pozycja o Tatrach,ratownictwie jaką czytalem to bez watpienia,,Góry mojej mlodosci"Jerzego Hajdukiewicza. 2019-01-03 14:30 7. polecam zobaczyć na żywo oraz można sobie coś wybrać i kupić 2018-12-27 09:27 8. Jakoś dziwnie przypomina okładkę i szatę graficzną i treść książki Jagiełły... Nie podoba mis ie to, tak sie nie robi! 2018-12-14 23:05 9. Że tak powiem książka nudna pisana tylko dla pieniędzy . Czyta sie jak wiadomości na portalu informacyjnym przy niej kroniki topr to wybitne dzieło :) czy januszom w klapkach otworzy oczy - nie sądzę . Pozdrowienia dla TOPR :) 2018-12-11 10:33 10. To prawda, do Jagiełły autorce tej książki jest daleko, bardzo daleko. A książka jest nudna, niestety.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP

Album TP

Bojcorka

Pożegnania