Reklama

2024-02-26 08:30:55

Reklama

Czytamy

Dentobusem przez PRL. Wyjątkowa historia polskiej wsi. Konkurs dla czytelników

Deszcz czy mróz, skwar czy roztopy... nie było wyjścia, ojczyzna w potrzebie. Młodzi dentyści, najczęściej świeżo po studiach, pakowali narzędzia i ruszali w teren. O nich właśnie opowiada książka Aleksandry Kozłowskiej "Ambulans jedzie na wieś. Śladami wędrownych wyrwizębów".

Plombowali, czym mogli, częściej rwali. Tłumaczyli, jak używać szczoteczki do zębów. Walczyli nie tylko z szalejącą próchnicą, ale także z ludzką niewiedzą, bólem i strachem. Zdarzało się, że musieli przyszyć odcięty palec albo odebrać poród. Niektórzy na ich widok uciekali, choć częściej ustawiały się kolejki. Nic dziwnego, uzębienie obywateli przypominało stolicę w ruinie. Dla wielu pacjentów był to pierwszy w życiu kontakt z lekarzem

‚‚Spośród zbadanych na wsi / w powiecie ogółem 1822 uczniów zupełnie zdrowe zęby miało 5 proc., własną szczotkę do zębów miało 10 proc., myło zęby codziennie 2 proc. Wspólną szczotką (dorośli i dzieci jednej rodziny) myło 60 proc., nie ma szczotki do zębów 30 proc. W wyniku badań w szkołach i pogadanek o pielęgnacji jamy ustnej, zębów i szczotki do zębów wywiad mój z gronem nauczycielskim i opieką domową wskazał, że myją wg wskazań, plombują najchętniej próchnicę początkującą, zainteresowanie własnym stanem zębów wzrosło ogólnie nie tylko u dzieci, a także u dorosłych przez dzieci”.
Dr Kaniewska, dentystka i kierowniczka poradni w Miechowie, 9 lipca 1947 r.

Pod koniec lat 40. XX wieku Polacy cierpieli z powodu bolących zębów i epidemii próchnicy, ale jeszcze bardziej z powodu braku dentystów. W Roczniku statystycznym z 1947 roku czytamy, że leczenie zębów dwudziestoczteromilionowego narodu spada na półtora tysiąca dentystów. W opłakanym stanie był również poziom wiedzy naszych rodaków na temat higieny jamy ustnej, a także wyposażenie typowego domostwa. Jeśli już myto zęby, to często szczoteczką wspólną dla całej rodziny, a choroby leczono raczej wódką i gorącym piaskiem. Ratunkiem dla narodu miały być ruchome ambulanse dentystyczne i dentyści, którzy pakowali swoje narzędzia i ruszali w teren.

Książka „Ambulans jedzie na wieś. Śladami wędrownych wyrwizębów” Aleksandry Kozłowskiej to nie tylko fascynujący, chwilami mrożący krew w żyłach kawałek historii polskiej medycyny.
To także barwny portret powojennej wsi, obyczajów, przesądów, warunków, w jakich żyli ludzie. Wreszcie wyjątkowa opowieść drogi, w którą autorka rusza śladami swojej mamy i innych wędrownych stomatologów z czasów PRL.

----------
Szlakiem usuniętych trzonowców
(fragment książki)

– Raz przyszedł chłopak: dłoń cała zakrwawiona, obwiązana szmatką, druga zaciśnięta w pięść. Okazało się, że trzyma w niej palec obcięty gdzieś przy robocie. Chciał, żebym go przyszyła. No, ale jak? Gdzie? Nie było takich możliwości. – Mama rozkłada ręce. Odwraca się i zamyślona zerka w ciemność za oknem.
Deszcz bębni o dach, wściekle zacina w szyby. – Ale leje! – Odruchowo zapina polar. – Daleko jeszcze?
– Cholerny wiatr! – dorzuca tata. Nie znosi, gdy wieje, choć od 1946 roku mieszka nad morzem. Siedzi z przodu obok mojego brata. Z napięciem wpatruje się w przednią szybę, ale poza rozmytymi plamkami świateł nic więcej nie zobaczy.
Przemek, budda kierownicy, pogodą się nie przejmuje:
– Za niecałą godzinę powinniśmy być na miejscu – oznajmia spokojnie.
Jedziemy z Gdańska na Warmię, do Małdyt. Jest wrześniowy wieczór 2021 roku, dochodzi dwudziesta. Mkniemy ekspresówką S7, przestronny hyundai gładko łyka kolejne kilometry.

---

Po raz pierwszy w tę samą drogę Teresa Radecka wyruszała sześćdziesiąt lat temu. Był wrzesień 1961 roku, świeżo upieczona stomatolożka właśnie dostała pracę w Ruchomym Ambulansie Dentystycznym. Do Olsztyna, gdzie mieściło się mazurskie kierownictwo lotnych gabinetów, odwiózł ją Tolek Kozłowski. Moi rodzice byli wtedy narzeczeństwem, niedawno się zaręczyli. Z Gdańska na miejsce długo telepali się pociągiem. Tekturową walizkę, w którą Teresa spakowała dwa grube swetry, ulubioną niebieską sukienkę, kilka sztuk bielizny i podręcznik stomatologii profesora Starobinskijego*, upchnęli na półkę między płócienne plecaki grupki studentów. Torbę z kanapkami i herbatą w termosie musieli już trzymać na kolanach. Rozpoczynająca karierę dentystka miała wtedy dwadzieścia cztery lata, brązowe włosy spięte w kok i serce pełne ekscytacji. Ale i tremy – czekał ją skok na bardzo głęboką wodę.

Na miejscu okazało się, że w skład jej załogi wchodzi jeszcze Helena Treczyńska, doświadczona pomoc dentystyczna, oraz pan Janek, kierowca. Przez cztery kolejne lata (dłużej niż bohaterowie słynnej książki Kerouaca) byli razem w drodze. Przemierzali wsie Warmii i Mazur, niosąc – a raczej wioząc – kaganek stomatologii. Gabinet w ambulansie (Teresa zapamięta, że
był to dar Polonii amerykańskiej dla dzieci polskich) został całkiem nieźle wyposażony: fotel, maszyna do borowania (elektryczna, ale w razie braku prądu z napędem nożnym), lampa, sterylizator, narzędzia. Do tego – to już poza przydziałem – cała masa entuzjazmu, bo Teresa zawsze lubiła przygody. Wszystko to zapakowane do pomalowanego na biało auta z logo Ministerstwa Zdrowia na burcie.”

----------

Zatem Obywatelu, Obywatelko!
Wyruszcie w drogę z młodymi, entuzjastycznie nastawionymi do swojej pracy stomatologami. Sięgnijcie po tę książkę i dowiedzcie się z niej, jak leczyły się nasze babki i nasi dziadkowie; jak dbali o zdrowie swoje i swoich najbliższych. Przeczytajcie też, co groziło znachorom i znachorkom, z których usług chętnie wówczas korzystali. Lektura dostarczy Wam także informacji o tym, jak państwo wykonywało swoją misję edukacyjną z zakresu higieny osobistej, w tym stomatologicznej, oraz ile procent normy zobowiązani byli wykonać objazdowi wyrwizębowie. Również jak radzili sobie oni z brakami w sprzęcie i materiałach stomatologicznych, a także z kradzieżami. I jak zachęcali do korzystania ze swoich usług w miasteczkach i wsiach.

Fragmenty książki:
„Tymczasem przed siedzibą GRN już czeka kolejka. Zakutani w kożuchy gburowie z oszadziałymi wąsami, pozawijane w wełniane chusty gburki, popłakujące ze strachu „gzuby”. Tabliczka na drzwiach tymczasowego gabinetu głosi: „Dentysta przyjmuje co dzień od godz. 8.00 do 16.00, w soboty od 8.00 do 13.00”. wybiła ósma. Dentysta zakasuje rękawy i wzywa pierwszego pacjenta – drągala ze spuchniętym policzkiem. Na studiach przyzwyczaił się do pracy na ciężkim UNRR-owskim fotelu, który nawet nie drgnął przy „ciónganiu kłów”. Ten w Żalnie jest dużo lżejszy, z rurek. Wystarczy silniej się zaprzeć przy rwaniu mocno zakorzenionej szóstki, by fotel ślizgał się po podłodze „jak sanki po śmiengu, razam zes przykutym do niygi nieszczaśnikam”. To właśnie spotyka spuchniętego drągala. Do tego ból przy ekstrakcji taki, że chłopisko jak nie wrzaśnie! Kolejka przed drzwiami z miejsca maleje o połowę.”

Joanna Kuciel-Frydryszak (dziennikarka i pisarka, autorka m.in. książki Chłopki. Opowieść o naszych babkach) o książce: „Razem z autorką wyruszamy na peerelowską wieś i zaglądamy mieszkańcom w zęby. Czego tam nie znajdziemy! Aleksandra Kozłowska ze znawstwem opisuje świat stomatologii sprzed ponad półwiecza. Ta książka to hołd dla lekarzy „stachanowców” i barwna opowieść o tym, jak zmieniała się powojenna Polska.”

POZNAJ AUTORKĘ:
Aleksandra Kozłowska – dziennikarka, reporterka, dawniej związana z „Gazetą Wyborczą”, jako freelancerka współpracuje m.in. z „Polityką”, „Przekrojem” i „Tygodnikiem Powszechnym”. Współautorka (z Mirellą Wąsiewicz) książki Islandia i Polacy. Historie tych, którzy nie bali się zaryzykować (2023).

Uwaga, książka!
Od wydawnictwa ZNAK mamy dla Was 2 egzemplarze książki. Po jednym otrzymają osoby, które napiszą do nas jako pierwsze dziś, w poniedziałek 26.02, o godzinie 13 na adres: konkurs@24tp.pl. W treści prosimy podać imię, nazwisko i adres, a w tytule maila wpisać: Ambulans.

an





Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
wg 2024-02-26 21:47:30
Historia Dentobusów jest dalej żywa. Z innym wyposażeniem, inne warunki, takie Dentobusy dalej mają wzięcie. Jest jakaś prywatna firma, która na zlecenie gmin, powiatów itp. dalej objeżdża tereny gdzie ze świadomością higieny nie jest najlepiej, a dostać się do dentysty (nie Kliniki Stomatologicznej za dwie wypłaty) jest jak w latach pięćdziesiątych.
  • PRACA | dam
    Centralny Ośrodek Sportu w Zakopanem zatrudni Kasjera. 725300144 https://bip.cos.pl/1509/zakopane praca.zakopane@cos.pl
    Tel.: 725300144
  • USŁUGI | budowlane
    WYKONCZENIA I REMONTY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    ŁAZIENKI KUCHNIE PLYTKI INSTALACJE MONTAZ MEBLI ARMATURY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI I WYLEWKI MASZYNOWE tanio i solidnie, zacieranie mechaniczne, technika silosowa. Realizujemy małe i duże obiekty 18 26 550 39, 503 532 680.
  • PRACA | szukam
    KUCHARKA, POMOC KUCHENNA, SPRZĄTANIE. 796 358 958.
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    SZCZENIAKI SHIH TZU. 730 519 594.
  • PRACA | dam
    Przyjmę Cieślę - budowa w Kluszkowcach Stawka do uzgodnienia Proszę dzwonić - 788 624 940. 788 624 940 aleksandra@tatrastyle.pl
    Tel.: 788
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA LOKAL NA PIZZERIĘ W ZAKOPANEM. 502 658 638
  • SPRZEDAŻ | różne
    SPRZEDAM SIANO W BALACH. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA PLAC POD MAGAZYN. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA HALE NA WARSZTAT SAMOCHODOWY, LAKIERNIĘ, PRALNIE, HURTOWNIĘ, MAGAZYN. 502 658 638
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, ŁAZIENKI, ZABUDOWY, ADAPTACJA PODDASZY, REMONTY, DOCIEPLENIA BUDYNKÓW, FASADY. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, DOMY OD PODSTAW, POKRYCIA DACHOWE, SZALUNKI STROPOWE. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    REMONTY I WYKOŃCZENIA. 660 079 941.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    DESKI ŚWIERKOWE, dł. 5 m, gr. 53 mm. DRZEWO OPAŁOWE BUK. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    ADAPTACJA PODDASZY, OCIEPLENIA WEŁNĄ MINERALNĄ, SUFITY PODWIESZANE, ZABUDOWY GK, WYKOŃCZENIA WNĘTRZ. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI MINIKOPARKĄ 2.5 TONY - 722 307 227.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    Sprzedam KANTÓWKĘ, KROKWIE, DESKI, GONTY i OPAŁ - 788 344 233.
  • PRACA | dam
    PENSJONAT "Willa Park" W CENTRUM ZAKOPANEGO ZATRUDNI OSOBĘ DO SPRZĄTANIA I RZYGOTOWYWANIA ŚNIADAŃ. 509 578 689.
  • PRACA | dam
    Kucharz al'a carte- Restauracja Górska w Białce Tatrzańskiej Do uzupełnienia zespołu poszukujemy osoby na stanowisko: KUCHARZ. Oferta pracy dla kucharza z doświadczeniem zawodowym. Praca na stałe, bardzo dobre warunki pracy. Więcej informacji pod nr. 518 259 536 www.restauracjagorska.pl rest.gorska@gmail.com
    Tel.: 518 259 536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Działka pow. 41ar do zabudowy położona w Lipnicy Wielkiej pod Babią Górą. 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Las z drzewostanem pow. 41ar w Lipnicy Wielkiej 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    APARTAMENT Za Strugiem, Zakopane - 607 506 428.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię TYNKARZA I POMOCNIKA przy tynkach maszynowych. 730 39 73 01.
  • PRACA | dam
    Poszukujemy osób do pomalowania drewnianych balkonów w obiekcie turystycznym w Zakopanem. Osoby zainteresowane prosimy o kontakt pod numerem telefonu: 693 692 100. 693692100
    Tel.: 693692100
  • KUPNO
    SKUP STARYCH SPAWAREK. 536269912.
  • RÓŻNE
    OBWOŹNY SKUP ZŁOMU - dojazd do klienta. 536269912.
  • USŁUGI | inne
    PROFESJONALNA WYCINKA DRZEW, GAŁĘZI Z PODNOŚNIKA I Z UŻYCIEM LINY. 889 105 476
  • USŁUGI | budowlane
    FLIZOWANIE, REMONTY, WYKOŃCZENIA. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO, ELEWACJE, OGRODZENIA - WSZYSTKO Z KAMIENIA. 509 169 590.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI BLACHARSKO-DEKARSKIE, KRYCIE I PRZEKRYCIA DACHÓW, KOMINY, BALKONY, RYNNY, GZYMSY, FASADY. 889 388 484.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NAUKA
    NATIVE SPEAKER - JĘZYK ANGIELSKI - nauka face to face lub online, PRZYGOTOWANIE DO MATURY - Zakopane, okolice - 605 069 173
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI MASZYNOWE. 604 857 880.
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
2024-04-22 15:30 Dziecięce super moce. Warsztaty 2024-04-22 15:00 Nowy burmistrz Szczawnicy Bogdan Szewczyk w ogniu pytań Jurka Jureckiego (WIDEO) 2024-04-22 14:05 Jak powinno wyglądać oświadczenie sprawcy kolizji? 2024-04-22 13:59 Ratownik GOPR zginął pod lawiną w Tatrach 2024-04-22 13:32 Tych przystanków nie obsługujemy, na razie do połowy maja 1 2024-04-22 12:54 Korek: wszechstronność i trwałość zastosowań 2024-04-22 12:25 Nie żyje twórca Blachotrapezu 1 2024-04-22 12:15 Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie? 2024-04-22 12:11 Nowa definicja podróży globalnych dzięki World Tourism Portal 2024-04-22 11:33 Miał za szafą plantację marihuany 2024-04-22 11:30 Szokująca historia dwudziestowiecznych sierocińców. Mamy dla Was książki 2024-04-22 11:30 Do czego wykorzystać wodę ze zbiornika na deszczówkę? 2024-04-22 11:01 Znamy szczegóły akcji TOPR, nocą ruszyli na lawinisko po ciało turysty 2024-04-22 10:00 Roman Giertych kpi z wyników wyborczych PiS na Podhalu i puszcza Jarosławowi przebój Sławomira 26 2024-04-22 09:35 Kto pospieszył się z wymianą zimówek na letnie opony, ten może mieć problem 2 2024-04-22 08:59 Od rana w sercu Zakopanego wielki korek, znamy dobrze jego powód 3 2024-04-22 08:00 Wiosna dla zdrowia w nowotarskiej uczelni 2024-04-22 05:55 Grzegorz Watycha burmistrzem Nowego Targu - to już oficjalne wyniki! 3 2024-04-22 05:47 Tadeusz Królczyk wygrywa wybory w Ochotnicy Dolnej 2 2024-04-21 23:45 Oficjalne wyniki w Krościenku. Wójt Dyda przegrywa 7 2024-04-21 23:35 Andrzej Dziwisz odchodzi 1 2024-04-21 23:27 Łukasz Filipowicz burmistrzem Zakopanego. Wyniki ze wszystkich komisji 25 2024-04-21 23:00 Zacięta walka w Ochotnicy Dolnej. Jurkowski już bez przewagi AKTUALIZACJA 2024-04-21 22:48 W Jabłonce wygrywa Stanisław Kasprzak 2024-04-21 22:40 W Krościenku prowadzi Stanisław Tkaczyk 1 2024-04-21 22:32 Ratułowski pozostaje burmistrzem 7 2024-04-21 22:14 Tak w sztabie Łukasza Filipowicza cieszą się z wygranej (WIDEO) 18 2024-04-21 22:12 Leszek Świder pozostaje na stanowisku burmistrza Rabki 11 2024-04-21 22:10 Agnieszka Nowak-Gąsienica pogratulowała nowemu burmistrzowi Zakopanego 15 2024-04-21 22:10 Bartosz Leksander nowym wójtem Spytkowic 2 2024-04-21 22:09 Szewczyk, burmistrzem Szczawnicy 2 2024-04-21 22:05 Nowy Targ z niską frekwencją i słabym parciem na zmianę. Grzegorz Watycha wygrał 1 2024-04-21 21:45 Pierwsze wyniki: Wygrana Dziubka, wygrana Ratułowskiego 1 2024-04-21 21:20 Łukasz Filipowicz burmistrzem Zakopanego (WIDEO, ZDJĘCIA) 10 2024-04-21 21:15 Parlamentarzyści na Podhalu 2 2024-04-21 20:15 W mieście jest jeszcze szansa na poprawę fatalnej frekwencji 2024-04-21 19:14 W dwóch gminach o godz. 17 zdecydowanie najwyższa frekwencja. Nowy Targ zadziwia 9 2024-04-21 18:15 Kolejny wielkokubaturowy obiekt wyrośnie pod Giewontem, tym razem tuż przy kościele 5 2024-04-21 17:30 Co w tej urnie widać? 1 2024-04-21 17:00 Wokół szaleje wojna, a kobiety zamknięte w obozie koncentracyjnym piszą wiersze o miłości 2024-04-21 16:15 Nowotarscy policjanci o włos od awansu 2 2024-04-21 15:31 W Rabce także nie widać wyborczego szturmu na głosowanie 2024-04-21 15:00 Kierdel pokropiony i okadzony, czyli Święto Bacowskie 2024 (ZDJĘCIA i WIDEO) 2024-04-21 14:30 Frekwencja w centrum Zakopanego także dość marna, czy poprawi się do końca głosowania? 8 2024-04-21 14:00 Znamy frekwencję na Podhalu. Bardzo wielu wyborców głosuje w tej gminie 2 2024-04-21 13:00 Uwaga kierowcy, noga z gazu! Fotoradar znów namierza w mieście! 3 2024-04-21 12:28 W Zakopanem na razie niezbyt wielu głosujących. Idźcie na wybory! 6 2024-04-21 12:00 Dolina Olczyska i Nosal w zimowej szacie (ZDJĘCIA, WIDEO) 2024-04-21 10:59 Tragedia w Tatrach. Śmiertelny wypadek w rejonie Świnickiej Przełęczy (AKTUALIZACJA) 1 2024-04-21 10:03 Tak głosują w Cichem (WIDEO) 2
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Pożegnania

FILMY TP


REKLAMA