Reklama

2024-03-30 19:25:37

Reklama

Archiwum

Woda nieośpiewana na zdrowie

Co to jest ta woda nieośpiewana? Dlaczego niebezpieczne było chodzenie w koszuli szytej w Wielki Piątek? - w rozmowie z Beatą Zalot zdradza Anna Nędza Kubiniec, rodowita góralka z Kościeliska, etnolog, prawnuczka Bartusia Obrochty.

- Lubi pani Wielkanoc?

- Uwielbiam. W ogóle lubię ten czas w przyrodzie budzenia się wszystkiego do życia. Pamiętam, że mama już jakiś czas przed Wielkanocą przynosiła gałązki z ogrodu, które na święta miały listki. Sam Wielki Post, kiedy niczego nie można było, jeszcze bardziej powodował, że bardzo czekało się na Wielkanoc. Nie wolno było w poście puszczać radia, śpiewać, śmiać się. Przygotowania do Wielkanocy były dużo wcześniej niż teraz. Było w domu świniobicie, wędzone mięsa, wędliny własnej roboty, które nęciły nosy, ale spróbować nie wolno było. Wszystko się prało, krochmaliło. Babka wymieniała słomę w sienniku. Robiło się porządki na zewnątrz i w sobie.

Z opowiem mamy wiem, że w środę popielcową wyparzali garnki i myło się je popiołem, żeby żaden tłuszcz nie został. W Wielki Piątek jadło się prawdziwą kwaśnicę - sok z beczki rozcieńczony wodą i do tego gotowało się ziemniaki. Ani mięsa, ani masła, nawet mleka się nie jadło w Wielki Piątek. Taki rygorystyczny post był też w środę popielcową.

- Wielki Piątek nie tylko na Podhalu był dawniej dniem pełnym magii. Czy pani z rodzinnego domu pamięta w tym dniu jakieś magiczne zabiegi?

- Przede wszystkim trzeba się było obmyć nieośpiewaną wodą z potoka. Nieośpiewaną, czyli przyniesioną przed świtem, zanim ptaszki zaczną śpiewać. To gwarantowało zdrowie na cały rok. Ta woda była szczególnie ważna dla chorych, bo miała moc uzdrawiającą. Mama rano podcinała nam włosy, żeby cały rok były dobrze rosły. Chłopy podcinały koniom grzywy i ogony, niektórzy nawet konia kąpali w potoku. Jesionom obcinali boczne gałęzie, żeby rosły wysokie i proste. Było też w tym dniu dużo zakazów, najczęściej związanych ze skojarzeniami z Męką Pańską. Dlatego nie wolno było w Wielki Piątek wbijać gwoździ, rąbać siekierą czy używać igły. Mówiono, że jak koszulę się szyło w tym dniu, to w osobę, która ją założy, strzeli piorun. Był zakaz robienia prania, bo potem przez cały rok byłoby niedoprane. Gazdowie robili rano owcom karbiki, znaki na uchu, bo wierzono, że w tym dniu krew tak nie idzie. Psociły też w tym dniu czarownice.

Warto było obserwować pogodę. Mówiono: "W Wielki Piątek mróz, to na suchej grapie siana wóz" albo "Jak w Wielki Piątek rosa, to będzie dużo owsa i prosa".

- Co w Wielką Sobotę mama kładła wam do wielkanocnego koszyka?

- Były jajka gotowane w cebuli ze wzorkiem skrobanym szydłem i jajka surowe. Chleb, masło, wędlina, baranek z ciasta albo masła czy cukru. W kosołce był też chrzan, sól. Chłopy przynosiły z lasu jałowiec do przyozdobienia koszyka. Do tego służył też mirt, listki borównioka albo jafer, czyli zielenina z brusznicy. Gdy się wróciło ze święconym  z kościoła, trzeba było z koszykiem obejść trzy razy dom, mówiąc: "Uciekaj, wszelka gadzina, bo idzie święcielina". Poświęconą solą trzeba było posypać wokół domu, żeby zabezpieczyć się przed gadami, wrzucało się jej też trochę do studni. Tą solą posypywali też krowy, jak szły na wiosnę pierwszy raz w pole.

Wielka Sobota to był też dzień prasowania koszul i szykowania ubrania na święta. Gotowało się na niedzielę  "święcelinę", czyli wielkanocną zupę podobną do żurku - na wywarze z szynki z dużą ilością chrzanu, ziemniakami, czasem na maślance lub serwatce. Trzeba było narąbać na święta drzewa, obrać ziemniaki.

Wieczorem szło się do kościoła na poświecenie ognia i wody. Brało się poświęcone węgielki z ognia, zanosiło do domu i wrzucało pod strzechę albo za opaskę w domu, żeby chronić od pożaru. Chłopcy nabijali na drut hubę, suszoną od lata, i podpalali ją w kościele. Tym dymem okadzali zwierzęta, domowników, a na końcu ją spalali, bo nie wolno jej było wyrzucać. Z kościoła przynoszono też poświęconą wodę.

- No i w końcu najważniejszy dla katolików dzień w roku - Wielkanocna Niedziela.


- Dzień, w którym absolutnie nie wolno było nic robić, stąd te obieranie ziemniaków, rąbanie drzewa dzień wcześniej. Ale nie wolno też było w ciągu dnia położyć się do łóżka, czy nie daj Boże zasnąć, bo to sprowadziłoby biedę na domowników.

Dzień zaczynał się od rezurekcji, nabożeństwa, na które szła cała rodzina. Panny w białych spódnicach, chłopy w odświętnych białych cuchach i portkach, mężatki w białych szalach. Po powrocie z kościoła było uroczyste śniadanie. Każdy musiał zjeść plasterek surowego chrzanu posypany solą, by zapewnić sobie zdrowe zęby i żołądek, miało to też wypalić wszystkie grzechy. U nas jadło się jajecznicę na poświęconym maśle, z poświęconych jajek i kiełbasy. Skorupki z tych jajek dawało się na grządkę i pod drzewka owocowe. Jak w domu był noworodek, to wrzucało się mu też do kąpieli. Dawało się też trochę kurom, koniecznie w obręczy.

W tym dniu nie wolno było nikogo odwiedzać, spędzało się czas w gronie najbliższych. Po południu odgrzewało się zupę przygotowaną dzień wcześniej.

- Zupełnie inny był Poniedziałek Wielkanocny. U was też woda lała się strumieniami?

- Polewali się wszyscy, nie tylko młodzi. Mama czyhała z wiadrem na sąsiada już rano, kiedy szedł do obory. Największym jednak sukcesem było oblać pannę jeszcze w pościeli, chłopcy czasem dogadywali się z ojcami, żeby ich puścili do środka. Lały się wiadra pomiędzy domami, a i niejedno wylądowało w domu, bo izb nikt na klucz nie zamykał. Potem było wielkie suszenie chodników. No i był to dzień odwiedzin.

- Ile z tych dawnych obrzędów i zwyczajów przetrwało do dziś w pani domu?

- Oczywiście nie jest już tak, jak za czasów mojego dzieciństwa, ale bardzo pilnuję, żeby jak najwięcej z tych rzeczy przetrwało. Wnuki się na przykład wykrzywiają, ale plasterek chrzanu muszą zjeść. Znajomy ostatnio mi się żalił, że przestał już chodzić w sobotę z koszykiem wokół domu, bo tylu się wokół pobudowało panów, że patrzyliby na niego jak na wariata, że  odprawia jakieś gusła. Ale na Podhalu w porównaniu z innymi regionami Polski jest naprawdę dobrze. Dotyczy to  i naszej wiary, i szacunku dla tradycji. Wzruszają mnie na przykład za każdym razem warty młodych chłopaków przy Grobie Pańskim, coś co gdzie indziej już zanika.

- Jako etnolog zdaje sobie pani sprawę bardziej niż inni, że wiele naszych wielkanocnych zwyczajów jest jeszcze przedchrześcijańskich.

- Oczywiście, choćby wiara w moc wody czy jajka, które od czasów pogańskich jest symbolem płodności i odradzania życia.  Świadomość, jak stare są to wierzenia, dodaje im tylko wartości, jest naszym duchowym bogactwem, więc tym bardziej powinniśmy je pielęgnować.

rozmawiała Beata Zalot

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • PRACA | dam
    Centralny Ośrodek Sportu w Zakopanem zatrudni Kasjera. 725300144 https://bip.cos.pl/1509/zakopane praca.zakopane@cos.pl
    Tel.: 725300144
  • USŁUGI | budowlane
    WYKONCZENIA I REMONTY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    ŁAZIENKI KUCHNIE PLYTKI INSTALACJE MONTAZ MEBLI ARMATURY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI I WYLEWKI MASZYNOWE tanio i solidnie, zacieranie mechaniczne, technika silosowa. Realizujemy małe i duże obiekty 18 26 550 39, 503 532 680.
  • PRACA | szukam
    KUCHARKA, POMOC KUCHENNA, SPRZĄTANIE. 796 358 958.
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    SZCZENIAKI SHIH TZU. 730 519 594.
  • PRACA | dam
    Przyjmę Cieślę - budowa w Kluszkowcach Stawka do uzgodnienia Proszę dzwonić - 788 624 940. 788 624 940 aleksandra@tatrastyle.pl
    Tel.: 788
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA LOKAL NA PIZZERIĘ W ZAKOPANEM. 502 658 638
  • SPRZEDAŻ | różne
    SPRZEDAM SIANO W BALACH. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA PLAC POD MAGAZYN. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA HALE NA WARSZTAT SAMOCHODOWY, LAKIERNIĘ, PRALNIE, HURTOWNIĘ, MAGAZYN. 502 658 638
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, ŁAZIENKI, ZABUDOWY, ADAPTACJA PODDASZY, REMONTY, DOCIEPLENIA BUDYNKÓW, FASADY. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, DOMY OD PODSTAW, POKRYCIA DACHOWE, SZALUNKI STROPOWE. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    REMONTY I WYKOŃCZENIA. 660 079 941.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    DESKI ŚWIERKOWE, dł. 5 m, gr. 53 mm. DRZEWO OPAŁOWE BUK. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    ADAPTACJA PODDASZY, OCIEPLENIA WEŁNĄ MINERALNĄ, SUFITY PODWIESZANE, ZABUDOWY GK, WYKOŃCZENIA WNĘTRZ. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI MINIKOPARKĄ 2.5 TONY - 722 307 227.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    Sprzedam KANTÓWKĘ, KROKWIE, DESKI, GONTY i OPAŁ - 788 344 233.
  • PRACA | dam
    PENSJONAT "Willa Park" W CENTRUM ZAKOPANEGO ZATRUDNI OSOBĘ DO SPRZĄTANIA I RZYGOTOWYWANIA ŚNIADAŃ. 509 578 689.
  • PRACA | dam
    Kucharz al'a carte- Restauracja Górska w Białce Tatrzańskiej Do uzupełnienia zespołu poszukujemy osoby na stanowisko: KUCHARZ. Oferta pracy dla kucharza z doświadczeniem zawodowym. Praca na stałe, bardzo dobre warunki pracy. Więcej informacji pod nr. 518 259 536 www.restauracjagorska.pl rest.gorska@gmail.com
    Tel.: 518 259 536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Działka pow. 41ar do zabudowy położona w Lipnicy Wielkiej pod Babią Górą. 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Las z drzewostanem pow. 41ar w Lipnicy Wielkiej 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    APARTAMENT Za Strugiem, Zakopane - 607 506 428.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię TYNKARZA I POMOCNIKA przy tynkach maszynowych. 730 39 73 01.
  • PRACA | dam
    Poszukujemy osób do pomalowania drewnianych balkonów w obiekcie turystycznym w Zakopanem. Osoby zainteresowane prosimy o kontakt pod numerem telefonu: 693 692 100. 693692100
    Tel.: 693692100
  • KUPNO
    SKUP STARYCH SPAWAREK. 536269912.
  • RÓŻNE
    OBWOŹNY SKUP ZŁOMU - dojazd do klienta. 536269912.
  • USŁUGI | inne
    PROFESJONALNA WYCINKA DRZEW, GAŁĘZI Z PODNOŚNIKA I Z UŻYCIEM LINY. 889 105 476
  • USŁUGI | budowlane
    FLIZOWANIE, REMONTY, WYKOŃCZENIA. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO, ELEWACJE, OGRODZENIA - WSZYSTKO Z KAMIENIA. 509 169 590.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI BLACHARSKO-DEKARSKIE, KRYCIE I PRZEKRYCIA DACHÓW, KOMINY, BALKONY, RYNNY, GZYMSY, FASADY. 889 388 484.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NAUKA
    NATIVE SPEAKER - JĘZYK ANGIELSKI - nauka face to face lub online, PRZYGOTOWANIE DO MATURY - Zakopane, okolice - 605 069 173
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI MASZYNOWE. 604 857 880.
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
2024-04-22 23:08 Dramatyczna akcja GOPR na Maciejowej 2024-04-22 22:00 W środę pogrzeb Józefa Krzeptowskiego, gospodarza tatrzańskich schronisk i ratownika TOPR 2024-04-22 21:00 11 edycja Pieniny Ultra-Trail za nami! (ZDJĘCIA) 2024-04-22 20:00 Kolejny etap zabezpieczania osuwiska. Kiedy droga będzie przejezdna? 2024-04-22 18:59 Radość ze sztandaru! (ZDJĘCIA i WIDEO) 2024-04-22 17:59 Rozmawiamy z Łukaszem Filipowiczem, nowym burmistrzem Zakopanego (WIDEO) 17 2024-04-22 17:30 Festiwal Nowe Horyzonty tournée 2024 tylko w nowotarskim kinie MCK 2024-04-22 16:59 Podjeżdżają ciężarówki i zrzucają ziemię 15 2024-04-22 16:30 Mistrz i uczeń wspólnie na scenie 2024-04-22 16:06 Czy to przez zmianę władzy, czy przez fatalną pogodę wszystko na Cyrhli stoi? 4 2024-04-22 15:59 W Zakopanem sypie śnieg, ale to już raczej ostatni zimowy dzień (WIDEO) 2024-04-22 15:30 Dziecięce super moce. Warsztaty 2024-04-22 15:00 Nowy burmistrz Szczawnicy Bogdan Szewczyk w ogniu pytań Jurka Jureckiego (WIDEO) 6 2024-04-22 14:05 Jak powinno wyglądać oświadczenie sprawcy kolizji? 2024-04-22 13:59 Ratownik GOPR zginął pod lawiną w Tatrach 1 2024-04-22 13:32 Tych przystanków nie obsługujemy, na razie do połowy maja 3 2024-04-22 12:54 Korek: wszechstronność i trwałość zastosowań 2024-04-22 12:25 Nie żyje twórca Blachotrapezu 3 2024-04-22 12:15 Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie? 2024-04-22 12:11 Nowa definicja podróży globalnych dzięki World Tourism Portal 2024-04-22 11:33 Miał za szafą plantację marihuany 1 2024-04-22 11:30 Szokująca historia dwudziestowiecznych sierocińców. Mamy dla Was książki 2024-04-22 11:30 Do czego wykorzystać wodę ze zbiornika na deszczówkę? 2024-04-22 11:01 Znamy szczegóły akcji TOPR, nocą ruszyli na lawinisko po ciało turysty 2024-04-22 10:00 Roman Giertych kpi z wyników wyborczych PiS na Podhalu i puszcza Jarosławowi przebój Sławomira 35 2024-04-22 09:35 Kto pospieszył się z wymianą zimówek na letnie opony, ten może mieć problem 2 2024-04-22 08:59 Od rana w sercu Zakopanego wielki korek, znamy dobrze jego powód 4 2024-04-22 08:00 Wiosna dla zdrowia w nowotarskiej uczelni 2024-04-22 05:55 Grzegorz Watycha burmistrzem Nowego Targu - to już oficjalne wyniki! 3 2024-04-22 05:47 Tadeusz Królczyk wygrywa wybory w Ochotnicy Dolnej 2 2024-04-21 23:45 Oficjalne wyniki w Krościenku. Wójt Dyda przegrywa 7 2024-04-21 23:35 Andrzej Dziwisz odchodzi 1 2024-04-21 23:27 Łukasz Filipowicz burmistrzem Zakopanego. Wyniki ze wszystkich komisji 26 2024-04-21 23:00 Zacięta walka w Ochotnicy Dolnej. Jurkowski już bez przewagi AKTUALIZACJA 2024-04-21 22:48 W Jabłonce wygrywa Stanisław Kasprzak 2024-04-21 22:40 W Krościenku prowadzi Stanisław Tkaczyk 1 2024-04-21 22:32 Ratułowski pozostaje burmistrzem 7 2024-04-21 22:14 Tak w sztabie Łukasza Filipowicza cieszą się z wygranej (WIDEO) 18 2024-04-21 22:12 Leszek Świder pozostaje na stanowisku burmistrza Rabki 12 2024-04-21 22:10 Agnieszka Nowak-Gąsienica pogratulowała nowemu burmistrzowi Zakopanego 15 2024-04-21 22:10 Bartosz Leksander nowym wójtem Spytkowic 2 2024-04-21 22:09 Szewczyk, burmistrzem Szczawnicy 2 2024-04-21 22:05 Nowy Targ z niską frekwencją i słabym parciem na zmianę. Grzegorz Watycha wygrał 1 2024-04-21 21:45 Pierwsze wyniki: Wygrana Dziubka, wygrana Ratułowskiego 1 2024-04-21 21:20 Łukasz Filipowicz burmistrzem Zakopanego (WIDEO, ZDJĘCIA) 10 2024-04-21 21:15 Parlamentarzyści na Podhalu 2 2024-04-21 20:15 W mieście jest jeszcze szansa na poprawę fatalnej frekwencji 2024-04-21 19:14 W dwóch gminach o godz. 17 zdecydowanie najwyższa frekwencja. Nowy Targ zadziwia 9 2024-04-21 18:15 Kolejny wielkokubaturowy obiekt wyrośnie pod Giewontem, tym razem tuż przy kościele 5 2024-04-21 17:30 Co w tej urnie widać? 1
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2024-04-22 23:46 1. Naprawdę nie ma nic piękniejszego na świecie niż skowyt bezsilności fanatyków pisowskich. Zagubionych, bezradnych, zdezorientowanych co to się dzieje? :) Jak czytam te wasze lamenty to uśmiech nie schodzi mi z twarzy:))))) Piszcie więcej, proszę, bo to sama radość dla mnie:))))))) 2024-04-22 23:18 2. Szczawnica jest przereklamowana a za tym nie idzie nic. Brak jakiejkolwiek wizji po roku 1989 ma nieodwracalne skutki a miejscowość staje się zaściankiem. Zgadzam sie z komentarzem @Niby 2024-04-22 23:00 3. @układ zakopiański no doczekas się oświadczenia majątkowego-rower i to z komunii (po to te ścieżki) reszta nie moja mamy,żony, sąsiada..... 2024-04-22 22:52 4. Panie Giertych Zakopane pokazało czerwoną kartkę PiS ale też przede wszystkim PO, które to odpadło w pierwszej turze więc może nie cieszcie się tak z nieswojego sukcesu bo wielka polityka nie ma tu nic do rzeczy. Ludzie w miastach takich jak Zakopane głosują na kandydata a nie na partię więc po co te wasze komentarze od rana: "upadł bastion PiS". Jak zepsuta płyta. Proszę napisać wespół "upadł też bastion PO". Wtedy będzie to sprawiedliwe. 2024-04-22 22:38 5. Do czego to doszlo zeby wlasciciel musial sie spowiadac wszystkim ciekawskim . Jego to robi a wam nic do tego 2024-04-22 21:43 6. Szanowni Państwo. Zmiana władzy nastąpi dopiero po 7 maja 2024 roku. Do tego czasu będzie nam umilać czas stara ekipa w taki właśnie sposób. 2024-04-22 21:37 7. Ale w sobotę zapieprzali jak dzicy. Ludzie się nawet tego nie spodziewali i trzeba było objazdy przez Olczę i Bystre robić. To był przysłowiowy gwoźdź do trumny myszki - po błocie z Hrubego i Zoniówki nikomu się nie chciało do urn iść 2024-04-22 21:26 8. Przecież on w żywe oczy kłamie, nawet nie mrugnie. Ale Was łysy zrobił w lolo. Teraz to będzie dopiero układ zakopiański. To mieszkanko w Hiszpanii będzie w oświadczeniu majątkowym, czy nie ? 2024-04-22 21:20 9. Zgnitego drzewa nie potraficie wyciąć, bo sracie w gacie!!, a teraz bierzecie się za prawo budowlane???.... Co jest z wami nie tak???!!!. Taka zwykła katolicka zawiść, zazdrość i nienawiść do innych?, czy co?, może przez ciężarówki mało mleka w łoscyku? i się odszkodowanie należy!?... 2024-04-22 21:16 10. "Hrabiatka" chcieliby przejąć niemal całą Szczawnicę tylko efekt tego byłby jak na Zdrojowej która może posłużyc za scenografię do filmów wojennych lub horroru.Na prawo ruina na lewo ruina.A takich ruin i pustostanów mają chyba z 8,ale będzie ....fontanna.p Szewczyk tyle co powiedział w wywiadzie to ze chce promocji miasta i będzie rozmawiał.No "sporo".
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP


REKLAMA


Pożegnania