2025-05-18 10:00:46

Historia

Janos Esterhazy - polityk, który cierpienie ofiarował Bogu

Był wielkim przyjacielem Polski, w czasie II wojny światowej ratował przed śmiercią Żydów. Po wojnie trafił do sowieckich łagrów. Zmarł w słowackim więzieniu. W przetrwaniu najtrudniejszych chwil pomagała mu wiara w Boga. Teraz trwa jego proces beatyfikacyjny.

O Janosu Esterhazym, polityku węgierskiego i polskiego pochodzenia, w Czerwonym Dworze opowiadał dr hab. Imre Molnár. To węgierski polonista, tłumacz, pisarz, dyplomata i przyjaciel Polski. Prof. Molnár podkreślał, że wieczór w Zakopanem, w czasie którego opowiada o Esterhazym, jest dla niego wyjątkowy.

- Gdy odkrywałem jego życie, zawsze byli przy tym obecni górale. Od kiedy zajmuję się nim, a to już 40 lat, chciałem go pokazać jako wspólnego bohatera narodu węgierskiego i polskiego, środkowoeuropejczyka. Jego życiorys miał po II wojnie być wymazany z pamięci - mówił Imre Molnár.

Janos Esterhazy był pół-Polakiem (po matce), pół-Węgrem (po ojcu), ale także obywatelem Słowacji.

Jego historia rozpoczyna się w 1897 r., gdy rodzice Esterhazego poznali się w Krakowie i zakochali od pierwszego wyjrzenia. Ojciec jego matki - Elżbiety, polski patriota hr. Stanisław Tarnowski krzywo patrzył na swojego przyszłego zięcia, bo Esterhazy senior był żołnierzem austro-węgierskim, chociaż jego przodkowie walczyli w Wiośnie Ludów przeciwko Habsburgom. Młoda para czekała trzy lata aż hr. Tarnowski powie "tak" dla ich małżeństwa. Urodziła im się trójka dzieci. Janos przyszedł na świat w 1901 roku i miał dwie siostry.

Wiara i tożsamość narodowa

Na skutek rozpadu Austro-Węgier ziemie państwa Esterhazych, koło Nitry znalazły się na terenie obecnej Słowacji. Ojciec po siedmiu latach nagle umarł. Matka Janosa Elżbieta Tarnowska nie miała jeszcze 30 lat, gdy zmarł i została sama z dziećmi. Jej ojciec chciał, żeby wróciła do Polski. - Wypowiedziała wtedy wspaniałe zdanie, że tak niesamowicie kocha swojego męża, iż po jego śmierci zostanie w jego domu. Sama wychowywała dzieci. O Januszu Estehazym nie możemy zresztą mówić bez niej. Zawdzięcza matce bardzo wiele. Ona sama mówiła, że w sercu i duchu stała się Węgierką. Ojciec Janosa na łożu śmierci powiedział mu - synu, bądź dobrym Węgrem! Gdy czteroletni syn poszedł do matki zapytać co to znaczy, ona odpowiedziała - bądź dobrym chrześcijaninem, bo jak będziesz nim, to będziesz też dobrym Węgrem i Polakiem. Te dwie wartości wiara i tożsamość narodowa prowadziły go przez całe życie - opowiadał Imre Molnár.

Władze czechosłowackie nacjonalizowały majątki węgierskich intelektualistów. Tak też stało się z majątkiem Esterhazego. Mając majątki na Węgrzech, zostaje jednak w Czechosłowacji, gdzie władze pozwoliły zachować tylko 10% posiadłości, ale podatek musiał płacić od całości posiadanych wcześniej ziem.

Młody polityk

Młody Janos Esterhazy zaangażował się w działalność polityczną. Mając 33 lata został przewodniczącym Krajowej Partii Chrześcijańsko-Socjalistycznej, a w 1935 roku posłem do czechosłowackiego parlamentu.

Ożenił się z węgierską hrabiną z Budapesztu Lívią Serényi, z którą miał dwójkę dzieci. Janosz Esterhazy był bardzo aktywnym politykiem, odwiedzał wszystkie wioski zamieszkałe przez Węgrów na Słowacji. Wsłuchiwał się w problemy ludności węgierskiej i przenosił je do praskiego parlamentu. Krytykował socjaldemokratyczny rząd Benesa. Za tę krytykę dwa razy siedział w więzieniu.

W 1938 roku po traktacie monachijskim Janusz Esterhazy został na Słowacji, która pod naciskiem Hitlera staje się niepodległym państwem, ale traci część terenów na korzyść Węgier. Esterhazy dostaje propozycję, aby zostać jedynym węgierskim posłem w bratysławskim parlamencie już w czasie, gdy Słowacją rządził ks. Józef Tiso.

Pomoc dla Polaków

1 września 1939 roku, gdy Hitler razem ze Słowacją napada na Polskę, Janos Esterhazy odwiedza polską ambasadę w Bratysławie i pyta, jak może pomóc. Węgry otwierają wtedy granicę i przyjmują żołnierzy, uchodźców z Polski. Esterhazy bierze udział w pomocy w przeprowadzeniu przez granicę i dotarciu do Budapesztu gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Ponosił wielkie ryzyko organizując pomoc dla Polaków, którzy przez Słowację przedostawali się na Węgry. - Przyjął to ryzyko na siebie, do końca wojny był w komitecie pomocy dla Polaków - mówił prof. Molnar.

Rząd słowacki realizował politykę antyżydowską Hitlera. Zaczęły się deportacje Żydów do obozów koncentracyjnych. Niemcy płacili za każdego obywatela żydowskiego 500 marek. Majątek żydowski był rozdawany słowackim dygnitarzom. W 1942 r. wykazał się Esterhazy wielką odwagą. Jako jedyny poseł w słowackim parlamencie głosował przeciwko ustawie wysiedlającej Żydów ze Słowacji.

W tym czasie ok. 10 tys. Żydów uciekło ze Słowacji na Węgry. Esterhazy pomagał uciekinierom, przekazując im węgierskie paszporty. Gdy Sowieci zbliżali się do Słowacji, miał możliwość ucieczki na Zachód, ale jednak odmówił.

Wywieziony na Syberię

- Jeśli byłem z wami w dobrych czasach, zostanę i w tych złych - mówił wtedy Esterhazy.

Jeszcze przed wejściem Rosjan ukrywa się przed Gestapo. Gdy władzę w Czechosłowacji objął komunistyczny rząd, dobra węgierskie zostały znacjonalizowane. W tych trudnych czasach Esterhazy odnalazł swoją drogę w modlitwie i wierze. Próbował negocjować z reprezentującym rząd Gustavem Husakiem. Został jednak aresztowany i przekazany oficerom NKWD. Był torturowany i razem z dziesięcioma innymi Węgrami trafia do Moskwy, do więzienia na Łubiance. Od września 1945 do lutego 1946 był torturowany. Oprawcy próbowali go przekonać, aby podpisał oświadczenie, że jest angielskim szpiegiem, faszystą. Mimo cierpień odmówił. Dopiero gdy sowieccy prześladowcy grożą, że sprowadzą do więzienia całą rodzinę, podpisał deklarację. Wziął na siebie niepopełnione zbrodnie, aby ocalić swoich bliskich.

- W tym momencie rozpoznał on, że cierpienie może mieć sens. Może ochronić bliskich i rozszerza to na innych Węgrów. W więzieniu modli się za wszystkie narody, które znajdują się pod jarzmem komunizmu. Został skazany na 10 lat łagrów na Syberii - mówił prof. Molnar. Z niewoli udało mu napisać list po polsku do rodziny, który jakimś cudem dociera do adresatów. Pisze w nim, że nie traci wiary, modli się za całą rodzinę.

Zawrócony z więziennej bramy

W 1947 roku Słowacki Trybunał Narodowy skazał go jako "uciekiniera" na karę śmierci przez powieszenie. Esterhazy nic o tym wyroku nie wiedział, nadal przebywał w sowieckim łagrze. Został jednak stamtąd zwolniony. Wrócił do domu. Tu ciąży na nim wyrok śmierci. Prokurator generalny Słowacji, Wagner, żydowskiego pochodzenia, pamięta jednak, że Esterhazy ratował Żydów. Znajduje się prośba adwokata Esterhazyego o ułaskawienie. Kara śmierci zostaje mu zawieszona. Trafia do szpitala gruźliczego. Stamtąd pisze listy do rodziny, w których nie prosi o rehabilitację, wolność czy zdrowie, ale o uczestnictwo we Mszy Świętej. Waży wtedy 45 kg, ma wybite zęby, chore płuca, ledwie żyje.

Ofiaruje cierpienia Bogu

Mówi o tym, że jego oprawcy nie uczynili źle jemu, ale obrazili Boga. Rodzina chce mu umożliwić ucieczkę na Zachód, do Austrii, ale Esterhazy odrzuca ją. Kara śmierci zostaje mu zamieniona na dożywotnie więzienie, a później 25 lat. Wydaje się, że jest objęty amnestią. Zostaje jednak zawrócony z więziennej bramy.

Umiera w marcu 1957 roku. - Chętnie znoszę cierpienia, ofiaruję je Bogu i zniewolonym narodom - to jedne z ostatnich jego słów.

W 2019 roku arcyb. Marek Jędraszewski rozpoczął proces beatyfikacyjny Jonasza Esterhazyego.

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

Stefan 2025-05-18 13:51:43

Poznałem tę historię dzięki filmowi dokumentalnemu o śp. Januszu - dzięki za przypomnienie !
Cześć Jego pamięci, wieczne potępienie oprawcom.

Taki sobie czytelnik 2025-05-18 11:33:01

Kolejny wielki bohater.
Sowieci razem ze swoimi współczesnymi resortowymi potomkami zrobili wiele w ramach tzw. pedagogiki wstydu, ażebyśmy stracili pamięć historyczną i swoją tożsamość.

Galerie

III Memoriał Włodzimierza Weselskiego w Zakopanem

Slalom Gigant i walka o Puchar Wójta Gminy Poronin

Medalowy Pierwszy Krok wojowników z Czerwiennego

Pół wieku Muzeum Karola Szymanowskiego w Atmie

Kabaretowo-teatralne ferie w Poroninie za nami

Nowe elementy ekspozycji stałej w Muzeum Tatrzańskim

Strategia rozwoju Zakopanego

IV Bal Charytatywny PSONI Zakopane 2026

Gala rozdania Marek Tatrzańskich za rok 2025

Czas się kończy, przyjdźcie koniecznie obejrzeć prace Władysława Trebuni-Tutki

Poetyckie spotkania w Białym Dunajcu

Morze i góry spotykają się w Zakopanem

Andrzej Krzeptowski Bohac w Czerwonym Dworze

EABS w zakopiańskim Kombinacie

Kolekcja w Okszy otwarta dla publiczności

Dziadkowie, wnukowie, radość

Światło serca w Czerwonym Dworze

Muzyczne pasje Władysława Trebuni-Tutki

Szumny i Bogu Miłe w Kościele Św. Krzyża

Nowe muzeum pod Giewontem

Basia Giewont z Zakopanego walczy o Eurowizję

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Jedla z koncertem w Atmie

Żółty żonkil nadzieją dla hospicjum

Złote, srebrne i brązowe medale dla karateków

Wychowanie fizyczne na nartach

Kraków - Zakopane - 50 lat elektryfikacji linii kolejowej

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA KUCHNI ZIMNEJ ORAZ GORĄCEJ. Praca na stałe lub dorywczo. CV na: rabka@siwydym.pl Informacje pod numerem 887 080 004
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKA UZBROJONA W ŁOPUSZNEJ. 506 525 884.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO OPAŁOWE 180 zł/ m3. 790 759 407.
SPRZEDAŻ | budowlane
STEMPLE BUDOWLANE 3 zł/mb. DESKI SZALUNKOWE 750 zł/kubik. KANTÓWKA 980 zł/kubik. 790 759 407.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia LOKAL 50 m2 (pod zakład fryzjerski lub pod inna działalność) oraz LOKAL 25 m2 - I piętro - Łapsze Niżne, Delikatesy "Centrum". 504 230 942.
PRACA | dam
Zatrudnimy AGENTÓW NIERUCHOMOŚCI (Podhale/Zakopane). Szukamy osób z doświadczeniem w sprzedaży/marketingu, łatwością w budowaniu relacji i uśmiechem! Oferujemy: stabilne i jasne zasady wynagradzania, wsparcie zespołu oraz przyjazną atmosferę w biurze. Zgłoszenia: biuro@siewierski.pl tel. 506 131 463
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA LOKAL HANDLOWO - USŁUGOWO - BIUROWY o powierzchni ok. 50 m2. Zakopane centrum, ul. Kościuszki - 691 124 272.
SPRZEDAŻ | różne
WYPRZEDAŻ WYPOŻYCZALNI NART, pakiety niskie ceny tel. 692001268
PRACA | dam
PRACOWNIKA WYPOŻYCZALNI ROWERÓW Zakopane centrum tel. 692001268 info@fun-time.pl
PRACA | dam
Zatrudnimy STERNIKÓW PONTONOWYCH na Dunajcu tel. 608806030 info@fun-time.pl
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
ZAKOPANE - KOŚCIELISKO DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, WYPOSAŻONE MIESZKANIA 35-38m2. 608 806 408
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 38 m2 i 50 m2 W CENTRUM NOWEGO TARGU, UL. KRZYWA, STANDARD DO ZAMIESZKANIA, NOWE, ŚWIEŻE. 608 806 408
PRACA | dam
ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, GRILLOWEGO, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ. Kontakt: 600 035 355 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
PRACA | dam
STATUS STUDENCKI/ WEEKEND/ 100 zł/h. PRACA EXCEL itp./ +mieszkanie/ micheelkowalski@gmail.com. Zakopane
PRACA | dam
PRACA DLA TYNKARZA LUB BRYGADY NA TYNKI. 535 290 865.
PRACA | dam
Hotel "Foluszowy Potok" Zakopane, ul. Zamoyskiego 42 zatrudni do restauracji hotelowej: KELNERA/-KĘ. Zapewniamy stabilną, całoroczną pracę w restauracji hotelowej. Kontakt wyłącznie telefoniczny: 660 41 00 46
PRACA | dam
Hotel **** w Zakopanem zatrudni KUCHARZA a la Carte tel. + 48 792 276 261
PRACA | dam
Młoda energiczna osoba poszukiwana do pracy na weekendy pod Gubałówką.... szczegoly pod numerem telefonu 781271166.
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
ZAKOPANE - STYLOWY DOM (zadbany, urządzony), na działce 3000 m, widok na góry - 607 506 428.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia MIESZKANIE 80 m2 - Szaflary. 660 876 537.
PRACA | dam
Przyjmę DO OPIEKI NAD STARSZĄ OSOBĄ. 665 602 766.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Emerytka szuka DOMU Z OGRODEM do wynajęcia - Nowy Targ i okolice. 575 450 977.
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KIEROWCĘ. Mile widziane doświadczenie. Praca na stałe. 602 759 709
PRACA | dam
Zatrudnię SPRZEDAWCZYNIĘ DO SKLEPU SPOŻYWCZEGO W ZAKOPANEM. 606 115 465.
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.