2025-05-18 10:00:46

Historia

Janos Esterhazy - polityk, który cierpienie ofiarował Bogu

Był wielkim przyjacielem Polski, w czasie II wojny światowej ratował przed śmiercią Żydów. Po wojnie trafił do sowieckich łagrów. Zmarł w słowackim więzieniu. W przetrwaniu najtrudniejszych chwil pomagała mu wiara w Boga. Teraz trwa jego proces beatyfikacyjny.

O Janosu Esterhazym, polityku węgierskiego i polskiego pochodzenia, w Czerwonym Dworze opowiadał dr hab. Imre Molnár. To węgierski polonista, tłumacz, pisarz, dyplomata i przyjaciel Polski. Prof. Molnár podkreślał, że wieczór w Zakopanem, w czasie którego opowiada o Esterhazym, jest dla niego wyjątkowy.

- Gdy odkrywałem jego życie, zawsze byli przy tym obecni górale. Od kiedy zajmuję się nim, a to już 40 lat, chciałem go pokazać jako wspólnego bohatera narodu węgierskiego i polskiego, środkowoeuropejczyka. Jego życiorys miał po II wojnie być wymazany z pamięci - mówił Imre Molnár.

Janos Esterhazy był pół-Polakiem (po matce), pół-Węgrem (po ojcu), ale także obywatelem Słowacji.

Jego historia rozpoczyna się w 1897 r., gdy rodzice Esterhazego poznali się w Krakowie i zakochali od pierwszego wyjrzenia. Ojciec jego matki - Elżbiety, polski patriota hr. Stanisław Tarnowski krzywo patrzył na swojego przyszłego zięcia, bo Esterhazy senior był żołnierzem austro-węgierskim, chociaż jego przodkowie walczyli w Wiośnie Ludów przeciwko Habsburgom. Młoda para czekała trzy lata aż hr. Tarnowski powie "tak" dla ich małżeństwa. Urodziła im się trójka dzieci. Janos przyszedł na świat w 1901 roku i miał dwie siostry.

Wiara i tożsamość narodowa

Na skutek rozpadu Austro-Węgier ziemie państwa Esterhazych, koło Nitry znalazły się na terenie obecnej Słowacji. Ojciec po siedmiu latach nagle umarł. Matka Janosa Elżbieta Tarnowska nie miała jeszcze 30 lat, gdy zmarł i została sama z dziećmi. Jej ojciec chciał, żeby wróciła do Polski. - Wypowiedziała wtedy wspaniałe zdanie, że tak niesamowicie kocha swojego męża, iż po jego śmierci zostanie w jego domu. Sama wychowywała dzieci. O Januszu Estehazym nie możemy zresztą mówić bez niej. Zawdzięcza matce bardzo wiele. Ona sama mówiła, że w sercu i duchu stała się Węgierką. Ojciec Janosa na łożu śmierci powiedział mu - synu, bądź dobrym Węgrem! Gdy czteroletni syn poszedł do matki zapytać co to znaczy, ona odpowiedziała - bądź dobrym chrześcijaninem, bo jak będziesz nim, to będziesz też dobrym Węgrem i Polakiem. Te dwie wartości wiara i tożsamość narodowa prowadziły go przez całe życie - opowiadał Imre Molnár.

Władze czechosłowackie nacjonalizowały majątki węgierskich intelektualistów. Tak też stało się z majątkiem Esterhazego. Mając majątki na Węgrzech, zostaje jednak w Czechosłowacji, gdzie władze pozwoliły zachować tylko 10% posiadłości, ale podatek musiał płacić od całości posiadanych wcześniej ziem.

Młody polityk

Młody Janos Esterhazy zaangażował się w działalność polityczną. Mając 33 lata został przewodniczącym Krajowej Partii Chrześcijańsko-Socjalistycznej, a w 1935 roku posłem do czechosłowackiego parlamentu.

Ożenił się z węgierską hrabiną z Budapesztu Lívią Serényi, z którą miał dwójkę dzieci. Janosz Esterhazy był bardzo aktywnym politykiem, odwiedzał wszystkie wioski zamieszkałe przez Węgrów na Słowacji. Wsłuchiwał się w problemy ludności węgierskiej i przenosił je do praskiego parlamentu. Krytykował socjaldemokratyczny rząd Benesa. Za tę krytykę dwa razy siedział w więzieniu.

W 1938 roku po traktacie monachijskim Janusz Esterhazy został na Słowacji, która pod naciskiem Hitlera staje się niepodległym państwem, ale traci część terenów na korzyść Węgier. Esterhazy dostaje propozycję, aby zostać jedynym węgierskim posłem w bratysławskim parlamencie już w czasie, gdy Słowacją rządził ks. Józef Tiso.

Pomoc dla Polaków

1 września 1939 roku, gdy Hitler razem ze Słowacją napada na Polskę, Janos Esterhazy odwiedza polską ambasadę w Bratysławie i pyta, jak może pomóc. Węgry otwierają wtedy granicę i przyjmują żołnierzy, uchodźców z Polski. Esterhazy bierze udział w pomocy w przeprowadzeniu przez granicę i dotarciu do Budapesztu gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Ponosił wielkie ryzyko organizując pomoc dla Polaków, którzy przez Słowację przedostawali się na Węgry. - Przyjął to ryzyko na siebie, do końca wojny był w komitecie pomocy dla Polaków - mówił prof. Molnar.

Rząd słowacki realizował politykę antyżydowską Hitlera. Zaczęły się deportacje Żydów do obozów koncentracyjnych. Niemcy płacili za każdego obywatela żydowskiego 500 marek. Majątek żydowski był rozdawany słowackim dygnitarzom. W 1942 r. wykazał się Esterhazy wielką odwagą. Jako jedyny poseł w słowackim parlamencie głosował przeciwko ustawie wysiedlającej Żydów ze Słowacji.

W tym czasie ok. 10 tys. Żydów uciekło ze Słowacji na Węgry. Esterhazy pomagał uciekinierom, przekazując im węgierskie paszporty. Gdy Sowieci zbliżali się do Słowacji, miał możliwość ucieczki na Zachód, ale jednak odmówił.

Wywieziony na Syberię

- Jeśli byłem z wami w dobrych czasach, zostanę i w tych złych - mówił wtedy Esterhazy.

Jeszcze przed wejściem Rosjan ukrywa się przed Gestapo. Gdy władzę w Czechosłowacji objął komunistyczny rząd, dobra węgierskie zostały znacjonalizowane. W tych trudnych czasach Esterhazy odnalazł swoją drogę w modlitwie i wierze. Próbował negocjować z reprezentującym rząd Gustavem Husakiem. Został jednak aresztowany i przekazany oficerom NKWD. Był torturowany i razem z dziesięcioma innymi Węgrami trafia do Moskwy, do więzienia na Łubiance. Od września 1945 do lutego 1946 był torturowany. Oprawcy próbowali go przekonać, aby podpisał oświadczenie, że jest angielskim szpiegiem, faszystą. Mimo cierpień odmówił. Dopiero gdy sowieccy prześladowcy grożą, że sprowadzą do więzienia całą rodzinę, podpisał deklarację. Wziął na siebie niepopełnione zbrodnie, aby ocalić swoich bliskich.

- W tym momencie rozpoznał on, że cierpienie może mieć sens. Może ochronić bliskich i rozszerza to na innych Węgrów. W więzieniu modli się za wszystkie narody, które znajdują się pod jarzmem komunizmu. Został skazany na 10 lat łagrów na Syberii - mówił prof. Molnar. Z niewoli udało mu napisać list po polsku do rodziny, który jakimś cudem dociera do adresatów. Pisze w nim, że nie traci wiary, modli się za całą rodzinę.

Zawrócony z więziennej bramy

W 1947 roku Słowacki Trybunał Narodowy skazał go jako "uciekiniera" na karę śmierci przez powieszenie. Esterhazy nic o tym wyroku nie wiedział, nadal przebywał w sowieckim łagrze. Został jednak stamtąd zwolniony. Wrócił do domu. Tu ciąży na nim wyrok śmierci. Prokurator generalny Słowacji, Wagner, żydowskiego pochodzenia, pamięta jednak, że Esterhazy ratował Żydów. Znajduje się prośba adwokata Esterhazyego o ułaskawienie. Kara śmierci zostaje mu zawieszona. Trafia do szpitala gruźliczego. Stamtąd pisze listy do rodziny, w których nie prosi o rehabilitację, wolność czy zdrowie, ale o uczestnictwo we Mszy Świętej. Waży wtedy 45 kg, ma wybite zęby, chore płuca, ledwie żyje.

Ofiaruje cierpienia Bogu

Mówi o tym, że jego oprawcy nie uczynili źle jemu, ale obrazili Boga. Rodzina chce mu umożliwić ucieczkę na Zachód, do Austrii, ale Esterhazy odrzuca ją. Kara śmierci zostaje mu zamieniona na dożywotnie więzienie, a później 25 lat. Wydaje się, że jest objęty amnestią. Zostaje jednak zawrócony z więziennej bramy.

Umiera w marcu 1957 roku. - Chętnie znoszę cierpienia, ofiaruję je Bogu i zniewolonym narodom - to jedne z ostatnich jego słów.

W 2019 roku arcyb. Marek Jędraszewski rozpoczął proces beatyfikacyjny Jonasza Esterhazyego.

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

Stefan 2025-05-18 13:51:43

Poznałem tę historię dzięki filmowi dokumentalnemu o śp. Januszu - dzięki za przypomnienie !
Cześć Jego pamięci, wieczne potępienie oprawcom.

Taki sobie czytelnik 2025-05-18 11:33:01

Kolejny wielki bohater.
Sowieci razem ze swoimi współczesnymi resortowymi potomkami zrobili wiele w ramach tzw. pedagogiki wstydu, ażebyśmy stracili pamięć historyczną i swoją tożsamość.

Galerie

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Jedla z koncertem w Atmie

Żółty żonkil nadzieją dla hospicjum

Złote, srebrne i brązowe medale dla karateków

Wychowanie fizyczne na nartach

Kraków - Zakopane - 50 lat elektryfikacji linii kolejowej

Powiatowa Gala Stypendialna w Teatrze Witkacego

Górskie serki i pasterskie dzwonki

Fenomen szopki krakowskiej

Nagrodzeni zasłużeni dla Kościeliska

Tatry dla krwiodawców i nie tylko

Joanny Wnuk-Nazarowej opowieść o Henryku Mikołaju Góreckim

Jubileuszowe spotkanie krwiodawców w Witkacym

Wymiana desek z Sopotem za nami, sezon zimowy otwarty

Nocne niebo na Stacji Kultura Zakopane

Kapitan Barbara Grocholska-Kurkowiak ma ciepły dom

Podhalańskie mamuty i astronauci z Gliczarowa

Wielkie Forum Samorządowe pod Giewontem

Grecko-chrześcijańskie tropy pod Giewontem

Dom Pamięci w Miejskiej Galerii Sztuki w Zakopanem

Tu króluje rzeźba, "Jutrzenka", sala po prawej

Na osnowie czasu, czyli pół wieku Małgorzaty Kowalczyk

Agata Kowal w "Jutrzenkowej" Galerii ARTPARK

Okno pogodowe nad Morskim Okiem

Morskie Oko w komiksie

Po ślubowaniu i pasowaniu

Odkopywanie Zakopanego w Hyrnym

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI PIEKARZA. Na stałe, umowa. 602 759 709
ANTYKI
Do sprzedania ZABYTKOWY PRZEDWOJENNY KREDENS GÓRALSKI ZAKOPIAŃSKIEJ SZKOŁY PRZEMYSŁU DRZEWNEGO w idealnym stanie, z lat trzydziestych, sprawdzony przez kustosza Muzeum Tatrzańskiego. Również CZĘŚĆ KOLEKCJI PRZEDWOJENNEGO MALARSTWA o tematyce góralskiej, znanych polskich malarzy aukcyjnych, takich jak Gąsienica Szostak, Augustynowicz, Jarocki, Moszyński, Gałek, Ćwikliński, Dzieliński, Skowroński. Tel. 601 51 35 33
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI DO KROJENIA I PAKOWANIA PIECZYWA. 602 759 709
USŁUGI | inne
ODŚNIEŻANIE DACHÓW. TECHNIKI LINOWE. TEL: 695 092 678
PRACA | dam
Polskie Koleje Linowe S.A. są liderem wśród operatorów kolei linowych w Polsce. Obecnie poszukujemy osób na stanowisko: KOORDYNATORKA/KOORDYNATOR DS. SPRZEDAŻY PRODUKTÓW MARKI WŁASNEJ. Miejsce pracy: Zakopane. CO BĘDZIE NALEŻEĆ DO TWOICH OBOWIĄZKÓW? Między innymi: - Rozwój sprzedaży produktów marki własnej PKL w sklepach stacjonarnych, - Udział w tworzeniu nowych kolekcji tematycznych marki własnej PKL, - Tworzenie harmonogramów dla pracowników sklepów, kontrola i rozliczenie czasu pracy, - Dbanie o wysokie standardy w obsłudze klienta, - Kontrola stanów magazynowych, - Rozliczanie sklepów, prowadzenie podstawowych dokumentów księgowych, Rozwój sprzedaży e-commerce, - Raportowanie i analizowanie prowadzonej sprzedaży, - Bieżąca analiza rynku, trendów sprzedażowych oraz nowości i dostępnego asortymentu, - Dbanie o spójność oferty towarowej i wizerunku Grupy PKL. DOŁĄCZ DO NAS! Więcej informacji i rekrutacja: https://www.pkl.pl/post/koordynatorka-koordynator-ds-sprzedazy-produktow-marki-wlasnej.html
WWW: https://www.pkl.pl/post/koordynatorka-koordynator-ds-sprzedazy-produktow-marki-wlasnej.html
PRACA | dam
Praca na krojeniu - pakowaniu pieczywa Piekarnia Łapsze N. 601-086-310
Tel.: 601
PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA, KUCHARZA WYDAWKOWEGO, BARMANA, PRACOWNIKA GOSPODARCZEGO. Praca na stałe lub dorywczo, CV na: rabka@siwydym.pl, informacje pod numerem: 887 080 004
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Szukam do wynajęcia LOKAL UŻYTKOWY przy Krupówkach - parter z witryną. 602 441 440.
SPRZEDAŻ | budowlane
DESKI ŚWIERKOWE gr. 52mm, dł. 5m. 660 079 941.
USŁUGI | budowlane
REMONTY, WYKOŃCZENIA WNĘTRZ, ZABUDOWY GK, ADAPTACJA PODDASZY. 660 079 941.
USŁUGI | budowlane
WYKAŃCZANIE WNĘTRZ, ZABUDOWY GK, MALOWANIE. 660 079 941.
SPRZEDAŻ | różne
OPAŁ BUK. 660 079 941.
ZDROWIE I URODA
MOJA PRZESTRZEŃ ZDROWIA - mgr MONIKA ODRZYWOŁEK. Masaż terapeutyczny, powrót do sprawności po kontuzjach i operacjach, praca z napięciami mięśniowymi i przeciążeniami, terapia blizn. WIZYTY DOMOWE: 601 772 831.
PRACA | dam
Piekarnia w Zakopanem zatrudni CUKIERNIKA. Praca stała, dobre warunki. 604 102 804, 602 285 793.
PRACA | dam
Piekarnia w Zakopanem zatrudni PIEKARZA. Praca stała, dobre warunki. 604 102 804, 602 285 793.
BIZNES
DO WYNAJĘCIA DZIAŁKA W ZAKOPANEM (w pobliżu "Szymonka") - 886 145 908.
PRACA | dam
Willa Zarębek w Łopusznej poszukuje osoby do pracy w kuchni. 507549659 www.willazarebek.pl willazarebek@outlook.com
Tel.: 507549659
SPRZEDAŻ | różne
SPRZEDAM ODŚNIEŻARKĘ CRAFTSMAN. Stan bdb., cena 1000zł. 602 619 106
PRACA | dam
PRACOWNIKA BIUROWEGO na hali sprzedaży (faktury, itp.), DO BUDKI GASTRONOMICZNEJ (sprzedaż). Praca stała. Zakopane. 602 74 31 38, gobo10@wp.pl
PRACA | dam
ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ, OBSŁUGĘ BARU MLECZNEGO, KELNERA/-KĘ. Kontakt: 600 035 355, 600 035 080 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
SPRZEDAŻ | zwierzęta
KOŃ KARY 4-letni, 8.500 zł. 790 759 407.
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKA BUDOWLANA 10 arów, wraz z DOMEM do remontu, 250.000 zł. 790 759 407.
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKI ROLNE W SIDZINIE 1 HA oraz DZIAŁKA BUDOWLANA 4 ary i DZIAŁKA PRZEMYSŁOWA 7 arów. Cena za całość 280.000 zł. 790 759 407.
SPRZEDAŻ | budowlane
WIĘŹBY DACHOWE, DESKI SZALUNKOWE, ŁATY, PODBITKI, BOAZERIA, LEGARY, DESKI ELEWACYJNE. WYKONUJEMY WIATY, ZADASZENIA. 790 759 407.
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KIEROWCĘ. Mile widziane doświadczenie. Praca na stałe. 602 759 709
PRACA | dam
Pracownia Projektowa SŁOWIK ARCHITEKTURA z siedzibą w Zakopanem, poszukuje ARCHITEKTA.. 668 309 058 https://slowikarchitektura.pl/ biuro@slowikarchitektura.pl
Tel.: 668
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
PRACA | dam
Zakopane - zatrudnimy KONSERWATORA. tel: 502 350 981, 602 484 233
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
SPRZEDAM MIESZKANIE KRAKÓW - KURDWANÓW - ŚWIETNA LOKALIZACJA. Oferujemy na sprzedaż jasne i przestronne mieszkanie położone w zadbanym budynku na osiedlu Kurdwanów. Powierzchnia 28,12 m kw. Budynek wyposażony jest w trzy windy, w tym jedną towarową. UKŁAD MIESZKANIA: - duży pokój z wnęką (nyżą), - jasna kuchnia z oknem, - duża, oszklona loggia, - piwnica przynależna do mieszkania. Mieszkanie jest słoneczne i ustawne, IDEALNE DLA SINGLA, PARY lub JAKO INWESTYCJA POD WYNAJEM. Lokalizacja zapewnia szybki dojazd do centrum oraz dostęp do pełnej infrastruktury - sklepy, przystanki komunikacji miejskiej, szkoły i tereny zielone w zasięgu kilku minut spacerem. SPRZEDAŻ BEZ POŚREDNIKÓW. Cena 450 tys zł - do negocjacji. Kontakt: 604 08 16 43
USŁUGI | budowlane
"Tedy" Usługi budowlane: sprzedaż domów w stanie deweloperskim, budowa domów murowanych i drewnianych, wszelkie pokrycia dachowe, ocieplenia/termomodernizacja domów/budynków, sprzedaż materiałów budowlanych, nadzory budowlane, usługi transportowe. 608 729 122, +49 15 205 734 746, mail: tedy32@o2.pl
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
Sprzedam DOMY po 100 m2 - Klikuszowa, koło Centrum Narciarstwa. 608 729 122.
BIZNES
Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy Targ-Czarny Dunajec lub przyjmę reklamę. 608 729 122.
PRACA | dam
Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DACHY, ELEWACJE. 608729122.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.