Reklama

2017-08-04 13:35:06

Mszana Dolna, Nowy Jork

Życiowe piętno Mosesa Afetrgura

Kiedy 15 lipca 2014 roku, po długiej i samotnej modlitwie na miejscu kaźni swoich rodaków, a pośród nich i najbliższych, wolnym krokiem podążał do czekającego niedaleko samochodu, co chwilę przystawał, by jeszcze raz oglądnąć się i popatrzeć na to miejsce.

19 sierpnia 1942 roku w Mszanie Dolnej Niemcy w bestialski sposób zamordowali 881 Żydów. Dorosłych zabijali strzałem w tył głowy, zaś dzieci wrzucali żywe do dołu, na stosy leżących w  morzu krwi ciał ich matek i ojców uznając, że nie warto marnować amunicji. Czy w lipcu 2014 Moses Aftergut przeczuwał, że jest na tym miejscu po raz ostatni, że kolejne spotkanie będzie już po „tamtej stronie”, w świecie gdzie nie ma cierpienia i nienawiści? 

Odpowiedzi na te pytania nie będzie, podobnie jak kolejnych spotkań z jedynym ocalałym z masakry na Pańskim w 1942 roku, Mosesem Aftergutem który zmarł jesienią 2016 roku w swoim domu, w Nowym Jorku i zgodnie ze swoją ostatnią wolą został pochowany w ziemi przodków. Ta smutna wiadomość dotarła do Mszany Dolnej dopiero teraz, a przekazał ją przyjaciel Mosesa Afterguta, Piotr Krupiński.

Moses Aftergut urodził się w Przemyślu w roku 1926. Wraz z rodzicami i rodzeństwem przyjechał w sierpniu 1942 roku na wakacje do Dobrej.  Kilkanaście dni później stał już w mszańskich olszynach, na dzisiejszym placu targowym razem z setkami innych Żydów dowiezionych w to miejsce z okolicznych miejscowości. Tamtego dnia, podobnie jak dziś, prażyło słońce, a bezchmurne niebo zdawało się nie wieścić niczego złego. A jednak tamtego sierpniowego dnia wydarzyła się najstraszniejsza tragedia II wojny światowej w Mszanie Dolnej – niemieccy żołdacy z zimną krwią zamordowali 881 ludzi tylko dlatego, że byli Żydami. 
 
Moses Aftergut miał wtedy ledwo 15 lat – przez cały dzień, do późnego wieczora, patrzył  jak umierali jego rodzice, trójka rodzeństwa, kuzynostwo z Dobrej, ciocia i wój i rzesza innych, których nie znał z imienia. Ocalał, bo gestapowcy uznali, że może się jeszcze przydać i z innymi młodzieńcami miał zostać skierowany na roboty do Niemiec. Kiedy już zmierzchało, Moses stojący w drugim szeregu, wykorzystał chwilę nieuwagi pijanych żołdaków w mundurach SS, ukrył się w wysokiej trawie, a później turlając się w dół, znalazł schronienie w zaroślach. Pod osłoną nocy dotarł do młyna p. Szynalika na Zarabiu – tam znalazł schronienie i bezpiecznie przeczekał straszne dni. 

Choć wiedział, że nie ma już matki i ojca, a młodsze siostry konały w niewyobrażalnych męczarniach, cieszył się, że ma jeszcze brata, który nie pojechał wtedy z nimi na wakacje do Dobrej, ale do Krakowa, do rodziny. Nie wiedział wtedy, że i on został przez Niemców zamordowany. Zatrzymany na jednej z ulic Płaszowa przez patrol, był bez szans – Niemcy kazali młodemu Żydowi wykopać grób, by chwilę po tym dokonać publicznej egzekucji.
 
Moses Aftergut pozostał na świecie sam. Po wojnie wyjechał do USA i zamieszkał w Nowym Jorku. Kilka lat później poproszono go, by zeznawał na procesie Hamanna – gestapowca z Nowego Sącza dowodzącego masakrą na Pańskim w 1942 roku. Choć ten zaprzeczał, by kiedykolwiek tam był, został rozpoznany przez Mosesa Afterguta po charakterystycznym seplenieniu. Po krótkim procesie Hamann został stracony. Moses Aftergut wrócił do Nowego Jorku i przez długie 66 lat mierzył się ze straszliwą przeszłością. Budził się w nocy, słysząc szczęk przeładowywanej broni, a zimny pot oblewał ciało. Wiedział, że musi kiedyś wrócić do Mszany Dolnej, że musi stanąć nad zbiorową mogiłą w której spoczywają najbliżsi, że jest im to winny.

3 września 2008 roku w samo południe, pierwszy raz po 66 latach stanął na ziemi skrywającej szczątki matki i ojca, sióstr i setek niewinnych ofiar ludzkiej nienawiści. Pochylony i cały drżący. Po zoranej zmarszczkami twarzy płynęły łzy. Modlitwa w samotności trwała długo, a potem długa ciągnęła się opowieść jedynego ocalałego świadka tamtej zbrodni. Powracał jeszcze w to miejsce dwa razy – w 2013 i 2014 roku. Mówił wtedy, że tu „ładuje akumulatory” na kolejne lata i nie przestaje dziękować Bogu, że pozwolił mu tu powrócić, że dał odwagę i siły.

15 lipca 2014 roku po skończonej modlitwie nad mogiłą, zatrzymał się nagle przy polu dojrzewającej pszenicy – wziął w dłonie złote kłosy i przytulił do twarzy, a potem z szacunkiem ucałował. Czy wiecie, powiedział, że one rosną na polu przez które moja matka i ojciec, moje siostry i wszyscy pozostali, szli po śmierć?
To było ostatnie spotkanie Mosesa Afterguta z Polską -  z Mszaną Dolną, Przemyślem, Płaszowem i Dobrą. Mosesa Afterguta już nie ma, ale pozostaje pamięć o człowieku niezwykłym, o człowieku u którego na twarzy wypisane było niewyobrażalne cierpienie, ale z ust którego nigdy nie usłyszałem słów chęci zemsty, nienawiści czy pogardy. Mówił zawsze, że tylko Bóg sprawiedliwie te straszne zbrodnie oceni.

Za trzy tygodnie kolejna, 75-ta już rocznica tamtego dnia. Moses Aftergut jest już ze swoimi najbliższymi – mogą się wreszcie sobą nacieszyć i „dokończyć” przerwane wakacje z 1942 roku, a my winniśmy pamięć o tamtej zbrodni i jedynym świadku tego bestialstwa przechowywać i szerzyć i nie zapominać o miejscu spoczynku ofiar tej masakry.

Tadeusz Filipiak
          

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
miejscowy turysta 2017-08-04 18:05:32
Nie znałem tej historii. Brawo dla redakcji za artykuł.

Wojna to rzecz straszna...
kleniu 2017-08-04 15:58:08
@ePiSkopat; ...żebyś człowieku/?/ nie żałował swojej obojętności wobec takich tragedii.
ePiSkopat 2017-08-04 14:56:18
A kogo to...nie mamy własnych problemów?
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE, TAPETOWANIE, GŁADZIE, FARBY STRUKTURALNE I TYNKI DEKORACYJNE - Tel. 601 793 866, www: www.FABRYKASTRUKTURY.pl
  • PRACA | dam
    PRACA DLA BYŁEGO URZĘDNIKA. WYMAGANA ZNAJOMOŚĆ PRAWA ADMINISTRACYJNEGO. WYSOKIE WYNAGRODZENIE, ELASTYCZNE GODZINY PRACY. 697353012
  • PRACA | dam
    ZAKOPANE PRACA, PRACA, PRACA -OSOBĘ DO PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI, WSPÓLNIKA, PRACOWNIKA PROWADZĄCEGO MUZEUM. 698137333
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, NOWE, UMEBLOWANE MIESZKANIE 50m2, CENTRUM NOWY TARG ul. Krzywa. 608806408
  • ANTYKI
    KOLEKCJONERSKIE TARGI STAROCI. PLAC NIEPODLEGŁOŚCI. 8-12 LIPCA. Tel. 668589537
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    LOKAL DO WYNAJĘCIA, Zakopane centrum, 27 m2 - TEL. 694266522
  • RÓŻNE
    Jestem zainteresowana kupnem starych monet, papierów wartościowych, itp. Proszę o kontakt telefoniczny lub mailowy. Kontakt: 579904317, email: ogloszenia421@gmail.com
  • ANTYKI
    Jestem zainteresowana kupnem starych monet, papierów wartościowych, itp. Proszę o kontakt telefoniczny lub mailowy. Kontakt: 579904317, email: ogloszenia421@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Do wynajecia kawalerka w Nowy Targu .Mieszkanie po remoncie , dostępne od zaraz.660797241 b12.pl
  • RÓŻNE
    Jestem zainteresowana kupnem starych szabli, mieczy, itp. Proszę o kontakt telefoniczny lub mailowy. Kontakt: 579904317, email: ogloszenia421@gmail.com
  • USŁUGI | budowlane
    KOMINKI, PARAPETY, SCHODY MARMUROWE, NAGROBKI. KRÓTKIE TERMINY. 601 958 378 Tel.
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukam Kucharka/Kucharz najlepiej osoba wielofunkcyjna z możliwym zakwaterowaniem Tel. 889243889
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Kupię działkę budowlaną 10-15 arów okolice Czarnego Dunajca Tel. 508949945
  • PRACA | dam
    Pensjonat w Bukowinie T. zatrudni recepcjonistkę. Praca stała. Tel. 789-111-300 email: praca@roztoka.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    PENSJONAT w Kościelisku - DWA OBIEKTY - Tel. 607 506 428
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    DZIAŁKI - 3 HA - koło Białki Tatrzańskiej. 18 28 564 54. Tel.
  • KUPNO
    OBWOŹNY SKUP ZŁOMU - dojazd do klienta. 536269912.
  • USŁUGI | inne
    PROFESJONALNA WYCINKA - PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH. 691317098 Tel.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię od zaraz kucharza/kę, kelnera/kę do pracy w Karczmie Zamkowej w Czorsztynie. tel 509920018 Tel. 509920018 email: nadzamcze@interia.pl
  • PRACA | dam
    OD ZARAZ ZATRUDNIĘ SPRZEDAWCĘ DO SKLEPU OBUWNICZEGO W ZAKOPANEM, Nowotarska 1. 608 415 708 Tel.
  • KUPNO
    Kupię stare góralskie meble Tel. 602388188
  • PRACA | dam
    Zatrudnię osoby na sezon letni do pomocy w restauracji oraz pensjonacie w Zakopanem. Praca od zaraz. Bez zamieszkania Tel. 662050105 email: m.kto@interia.pl
  • IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE
    VIDEO - TRANSMISJA NA ŻYWO IMPREZ OKOLICZNOŚCIOWYCH (ŚLUBÓW, KOMUNII, POGRZEBÓW, itp.) - Tel. 605 670 650
  • RÓŻNE
    PRZYJMĘ GRUZ, ZIEMIĘ. 691 434 133. Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-07-08 23:05 Andrzej Duda na Giewoncie 1 2020-07-08 22:18 Rowerem wzdłuż Dunajca 2020-07-08 21:19 Sala za miliony 2020-07-08 21:15 Sekret w pełni udanego snu 2020-07-08 20:30 Co z tą krwią? (WIDEO) 2020-07-08 20:10 Głosujcie na Dawida Czernika 2020-07-08 19:44 Straż Miejska kontroluje wagę samochodów jeżdżących Drogą do Białego 3 2020-07-08 19:00 Problemy z wodociągiem 2020-07-08 18:16 Wielkie koszenie na Górnej Równi Krupowej 2 2020-07-08 17:39 Justyna Pustówka w parkowej altanie 2020-07-08 17:30 Taka orkiestra na Krupówkach 9 2020-07-08 17:05 Trojaczki z Tylmanowej mają swoje święto 2 2020-07-08 16:44 Remont Harendy - przejście zamknięte 2020-07-08 16:00 Relaks przy Szlaku Wokół Tatr 2020-07-08 15:30 Rajd charytatywny dla Hani 2020-07-08 15:00 Na wybory po wóz 1 2020-07-08 14:30 Światła na zakopiance w Szaflarach już działają 2020-07-08 14:01 Tłumnie w Dolinie Kościeliskiej 2020-07-08 13:25 Nowotarski dworzec otwarty (galeria zdjęć) 2 2020-07-08 13:00 Górale chcą pomnika Kurierów Tatrzańskich 5 2020-07-08 12:33 Utrudnienia w ruchu na Nowym Świecie 2020-07-08 12:00 Drugie tyle za śmieci 16 2020-07-08 11:25 Inwestuj w siebie. Konkurs dla czytelników 2020-07-08 10:59 Ślad Ognia 2020-07-08 10:43 Kolejni zarażeni w powiecie nowotarskim 2 2020-07-08 10:35 Muzyka bałkańska i francuska na akordeonie 2020-07-08 10:20 Zderzenie z jeleniem, auto w rowie 2020-07-08 10:18 Łaciate niebo nad Tatrami 2020-07-08 10:00 To nie będzie przyjemny widok dla burmistrza 1 2020-07-08 09:30 Poranek na Rusinowej Polanie (WIDEO) 2020-07-08 09:00 Tylko dla "pojadów" zaprzęgowych 2 2020-07-08 08:26 Bardzo ślisko na szlakach 1 2020-07-08 08:00 Dziś otwarcie dworca kolejowego 1 2020-07-07 22:15 Porównali gminne finanse - Podhale wśród średniaków 1 2020-07-07 21:29 Jeszcze jedna tęcza 1 2020-07-07 20:30 Sesja w czasie pandemii. Mieszkańcy na korytarzu 1 2020-07-07 19:30 Wymieniają 24 kopciuchy na miesiąc 2 2020-07-07 18:30 Tęsknicie za białym misiem? 7 2020-07-07 17:30 Gmina uruchomiła regularną komunikację do Morskiego Oka 11 2020-07-07 16:30 Pół miliarda złotych z postojowego trafiło do Małopolski 3 2020-07-07 15:45 Długa dyskusja nad absolutorium 2020-07-07 15:10 Czworo kierowców straciło prawo jazdy. 13-latek na quadzie wpadł do rowu 2020-07-07 14:30 Afgańczycy w TIR-ze z arbuzami 3 2020-07-07 13:40 Wysoko w Tatrach sypie śnieg 1 2020-07-07 13:00 Kolejny kawałek rowerowych udogodnień 4 2020-07-07 12:05 Oddaj krew na Krupówkach 1 2020-07-07 11:40 Letnia akcja PoSzlaki 2020-07-07 10:50 W Tatrach chmury i tylko 1 st. ciepła 1 2020-07-07 10:00 Gondolą nad Pieninami 2020-07-07 09:00 Podjazdy, zjazdy i piękne krajobrazy (ZDJĘCIA)
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-07-08 23:39 1. Wspaniale, Pani Ewo , proszę przyjąć i przekazać wspaniałej trójce synów najlepsze życzenia, zdrowia, radości w każdym dniu życia oraz prawdziwej i szczerej atmosfery całego otoczenia dorastajacych chłopców Pamięta,m doskonale te niezapomniane chwile kiedy odwiedziłem WAS aby złożyć życzenia wspaniałym rodzicom i ich skarbom Frankowi, Antkowi i Kubusiowi. /tak na marginesie, troszkę brakło czasu - plac zakupiliśmy - jestem pewny, ze plac zabaw w waszym rejonie co najmniej od 1,5 roku byłby już użytkowany a jak jest to każdy widzi - słowa, słowa, słowa - puste/ pozdrawiam 2020-07-08 23:34 2. Zbawiciel!!! Prawdziwy zbawiciel! Podłość Pisu nie ma granic. Zobaczycie dopiero co będzie jak wygra. Oby nie. 2020-07-08 22:49 3. Już wolę słuchać codziennie Włochów niż raz w roku skrzeczącego Zenka. 2020-07-08 22:29 4. Mundrzy inaczej...Od kiedy to betoniarka waży więcej niż 15ton z betonem,oczywiście solowka.Widac w SM sami filozofowie pracują. 2020-07-08 22:21 5. A bolować kie bedom? 2020-07-08 22:13 6. nic to nie da deweloper zrobi i tak swoje straż miejska 2020-07-08 22:10 7. Oj obawiam się że PISoludki dopiero się rozkręcają, jak już się połapali że rozdali wszystkie nasze pieniądze na lewo i prawo. Pan burmistrz powinien podać się do dymisji - bo chyba to miasto nigdy nie miało takich "kalesonów" jako włodarza. przecież ten gostek nic nie potrafi. kto ich wybrał ?????? 2020-07-08 22:05 8. ciekawe kiedy czarny nierób wystawi na sprzedaż działki jako budowlane? Kasa by się przydała na ..... 2020-07-08 21:42 9. Do Gamuń....w samo sedno.Zero odpowiedzialności to i buble się robi! Czekam na słit focie na otwarcie ronda ,pani czepiącej głową i reszty tej bandy nieudaczników! 2020-07-08 21:37 10. Jest prawie połowa lipca i nawet nie łatają tych dziur, co dopiero mówic o nowej nawierzchni, w Rzepiskach na Bryjów Potok asfalt był kładziony chyba w latach 70-tych, od tego czasu tylko łatali. Teraz to juz dramat, nie ma nawet jak ominać dziur w niektórych miejscach. Sąsiednie gminy (niby mniej zamożne) mają drogi w dużo lepszym stanie, np takie wioski jak Nowa Białą, Krempachy, Dursztyn i mają jeszcze ścieżki rowerowe, a Gmina Bukowina T, to dramat, nie tylko w Rzepiskacj ale również Czarna Góra, droga dojazdowa na Rzepiska Wojtyczków potok od strony Jurgowa (dziura na dziurze). Niedługo turyści naprawdę przestaną tu przyjeżdzać bo trudno samochodem osobowym przejechać. Kiedy władze gminy mają zamiar obudzić sie ze snu zimowego i zaczną coś robić z tym stanem nawierzchni ? Wstyd...
2020-07-04 14:02 1. Jest i nasz Zacharko! Parcie ma chłopina na szkło nieopisane; lata 70 - 80 PZPR; później Solidarność; Loża Masońska Zamoyskiego i teraz PiS... 2020-07-04 13:24 2. Czemu on tego pedofila ułaskawił? Czemu tak opieszale działają z pedofilia kościelną? Czy mają w tym jakiś interes? 2020-07-03 23:52 3. to głosuj na tego,co go ta od olimpiady do JPIi porównała,będziesz miała i ośmiorniczki i ..... 2020-06-30 22:12 4. jakos tak nie widze ani dystansu, ani maseczek - jak to tak naprawde z tym wirusem jest? ja musze utrzymywac dystans spoleczny, kaganiec na ryj zakladac, a wladza nic nie musi... pad w towarzystwie zupelnie obcych osob na wyciagniecie reki, bez maski - jemu wolno, a normalnemu czlowiekowi nie??? no chyba ze ci ludzie to jego rodzina razem z nim mieszkajaca. 2020-06-24 23:02 5. Zakopane wita patriotę i wielkiego człowieka. U nas w Zakopanym wartości religijne są na pierwszym miejscu.Wspaniały człowiek. 2020-06-24 00:18 6. Z Poronina..... Gdyby to Lenin przyjechał to przyjabys go z szacunkiem ???????? 2020-06-23 22:53 7. Nie chcę takiego prezydenta na kolejnych 5 lat. Jestem zażenowana gdy oglądam jego wystąpienia na forum europejskim. Miał szansę jak nikt inny przez te lata zrobić coś pożytecznego dla Polski. Miał cały rząd partyjnych koleżków! Został pan- panie Duda jednostronnie wykorzystany przez Jarosława. Zdaje pan sobie z tego sprawę? Użył pana do swych celów! Za miesiąc po II turze nawet panu ręki nie poda- co i teraz robi z dużą niechęcią! Szymon Hołownia ma mój głos!!!! 2020-06-23 21:19 8. ???????????????????????????????? 2020-06-23 21:18 9. Po co przyjechał nie był nie jest i nie będzie nigdy prawdziwymi prezydentem to marionetka prezesa 2020-06-18 14:33 10. Jeżdżę w góry 2 razy w roku i ciągle mi mało.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Album TP

Pożegnania

FILMY TP

Bojcorka