Polecamy
Jeśli masz bar, restaurację i uruchamiasz sprzedaż na wynos, zadzwoń do nas. Przygotujemy ogłoszenie w Tygodniku, na portalu 24tp.pl i na facebooku TP. Kasia +48 508 380 383 Magda +48 608 377 217

Reklama

2017-08-04 13:35:06

Mszana Dolna, Nowy Jork

Życiowe piętno Mosesa Afetrgura

Reklama

Kiedy 15 lipca 2014 roku, po długiej i samotnej modlitwie na miejscu kaźni swoich rodaków, a pośród nich i najbliższych, wolnym krokiem podążał do czekającego niedaleko samochodu, co chwilę przystawał, by jeszcze raz oglądnąć się i popatrzeć na to miejsce.

19 sierpnia 1942 roku w Mszanie Dolnej Niemcy w bestialski sposób zamordowali 881 Żydów. Dorosłych zabijali strzałem w tył głowy, zaś dzieci wrzucali żywe do dołu, na stosy leżących w  morzu krwi ciał ich matek i ojców uznając, że nie warto marnować amunicji. Czy w lipcu 2014 Moses Aftergut przeczuwał, że jest na tym miejscu po raz ostatni, że kolejne spotkanie będzie już po „tamtej stronie”, w świecie gdzie nie ma cierpienia i nienawiści? 

Odpowiedzi na te pytania nie będzie, podobnie jak kolejnych spotkań z jedynym ocalałym z masakry na Pańskim w 1942 roku, Mosesem Aftergutem który zmarł jesienią 2016 roku w swoim domu, w Nowym Jorku i zgodnie ze swoją ostatnią wolą został pochowany w ziemi przodków. Ta smutna wiadomość dotarła do Mszany Dolnej dopiero teraz, a przekazał ją przyjaciel Mosesa Afterguta, Piotr Krupiński.

Moses Aftergut urodził się w Przemyślu w roku 1926. Wraz z rodzicami i rodzeństwem przyjechał w sierpniu 1942 roku na wakacje do Dobrej.  Kilkanaście dni później stał już w mszańskich olszynach, na dzisiejszym placu targowym razem z setkami innych Żydów dowiezionych w to miejsce z okolicznych miejscowości. Tamtego dnia, podobnie jak dziś, prażyło słońce, a bezchmurne niebo zdawało się nie wieścić niczego złego. A jednak tamtego sierpniowego dnia wydarzyła się najstraszniejsza tragedia II wojny światowej w Mszanie Dolnej – niemieccy żołdacy z zimną krwią zamordowali 881 ludzi tylko dlatego, że byli Żydami. 
 
Moses Aftergut miał wtedy ledwo 15 lat – przez cały dzień, do późnego wieczora, patrzył  jak umierali jego rodzice, trójka rodzeństwa, kuzynostwo z Dobrej, ciocia i wój i rzesza innych, których nie znał z imienia. Ocalał, bo gestapowcy uznali, że może się jeszcze przydać i z innymi młodzieńcami miał zostać skierowany na roboty do Niemiec. Kiedy już zmierzchało, Moses stojący w drugim szeregu, wykorzystał chwilę nieuwagi pijanych żołdaków w mundurach SS, ukrył się w wysokiej trawie, a później turlając się w dół, znalazł schronienie w zaroślach. Pod osłoną nocy dotarł do młyna p. Szynalika na Zarabiu – tam znalazł schronienie i bezpiecznie przeczekał straszne dni. 

Choć wiedział, że nie ma już matki i ojca, a młodsze siostry konały w niewyobrażalnych męczarniach, cieszył się, że ma jeszcze brata, który nie pojechał wtedy z nimi na wakacje do Dobrej, ale do Krakowa, do rodziny. Nie wiedział wtedy, że i on został przez Niemców zamordowany. Zatrzymany na jednej z ulic Płaszowa przez patrol, był bez szans – Niemcy kazali młodemu Żydowi wykopać grób, by chwilę po tym dokonać publicznej egzekucji.
 
Moses Aftergut pozostał na świecie sam. Po wojnie wyjechał do USA i zamieszkał w Nowym Jorku. Kilka lat później poproszono go, by zeznawał na procesie Hamanna – gestapowca z Nowego Sącza dowodzącego masakrą na Pańskim w 1942 roku. Choć ten zaprzeczał, by kiedykolwiek tam był, został rozpoznany przez Mosesa Afterguta po charakterystycznym seplenieniu. Po krótkim procesie Hamann został stracony. Moses Aftergut wrócił do Nowego Jorku i przez długie 66 lat mierzył się ze straszliwą przeszłością. Budził się w nocy, słysząc szczęk przeładowywanej broni, a zimny pot oblewał ciało. Wiedział, że musi kiedyś wrócić do Mszany Dolnej, że musi stanąć nad zbiorową mogiłą w której spoczywają najbliżsi, że jest im to winny.

3 września 2008 roku w samo południe, pierwszy raz po 66 latach stanął na ziemi skrywającej szczątki matki i ojca, sióstr i setek niewinnych ofiar ludzkiej nienawiści. Pochylony i cały drżący. Po zoranej zmarszczkami twarzy płynęły łzy. Modlitwa w samotności trwała długo, a potem długa ciągnęła się opowieść jedynego ocalałego świadka tamtej zbrodni. Powracał jeszcze w to miejsce dwa razy – w 2013 i 2014 roku. Mówił wtedy, że tu „ładuje akumulatory” na kolejne lata i nie przestaje dziękować Bogu, że pozwolił mu tu powrócić, że dał odwagę i siły.

15 lipca 2014 roku po skończonej modlitwie nad mogiłą, zatrzymał się nagle przy polu dojrzewającej pszenicy – wziął w dłonie złote kłosy i przytulił do twarzy, a potem z szacunkiem ucałował. Czy wiecie, powiedział, że one rosną na polu przez które moja matka i ojciec, moje siostry i wszyscy pozostali, szli po śmierć?
To było ostatnie spotkanie Mosesa Afterguta z Polską -  z Mszaną Dolną, Przemyślem, Płaszowem i Dobrą. Mosesa Afterguta już nie ma, ale pozostaje pamięć o człowieku niezwykłym, o człowieku u którego na twarzy wypisane było niewyobrażalne cierpienie, ale z ust którego nigdy nie usłyszałem słów chęci zemsty, nienawiści czy pogardy. Mówił zawsze, że tylko Bóg sprawiedliwie te straszne zbrodnie oceni.

Za trzy tygodnie kolejna, 75-ta już rocznica tamtego dnia. Moses Aftergut jest już ze swoimi najbliższymi – mogą się wreszcie sobą nacieszyć i „dokończyć” przerwane wakacje z 1942 roku, a my winniśmy pamięć o tamtej zbrodni i jedynym świadku tego bestialstwa przechowywać i szerzyć i nie zapominać o miejscu spoczynku ofiar tej masakry.

Tadeusz Filipiak
          

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
miejscowy turysta 2017-08-04 18:05:32
Nie znałem tej historii. Brawo dla redakcji za artykuł.

Wojna to rzecz straszna...
kleniu 2017-08-04 15:58:08
@ePiSkopat; ...żebyś człowieku/?/ nie żałował swojej obojętności wobec takich tragedii.
ePiSkopat 2017-08-04 14:56:18
A kogo to...nie mamy własnych problemów?
  • PRACA | dam
    Hotel Eco Tatry*** zatrudni POKOJOWĄ, tel. 608 088 017
  • PRACA | dam
    Hotel Eco Tatry*** zatrudni OSOBĘ DO KUCHNI, tel. 608 088 017
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe cementowo-wapienne, gipsowe. Atrakcyjna cena. 669790376
    Tel.: 669790376
  • PRACA | dam
    ZAKOPIAŃSKIE CENTRUM KULTURY PROWADZI REKRUTACJĘ OSÓB NA WOLNE STANOWISKO SPECJALISTA DS. NIERUCHOMOŚCI. Zapraszamy wszystkie zainteresowane osoby do składania ofert na w/w stanowisko w terminie od 21 października do 5 listopada 2020 r. w godz. od 9.00 do 17.00 - w siedzibie Zakopiańskiego Centrum Kultury przy ul. Kościeliskiej 7 lub na adres e-mail: finanse2@promocja.zakopane.pl. Szczegółowe informacje pod linkiem https://bip.zakopane.eu/praca#cnt
    WWW: https://bip.zakopane.eu/praca#cnt
  • SPRZEDAŻ | różne
    TANIO - MIAŁ - 691 509 754.
  • PRACA | dam
    Firma DREWNEX Spytkowice przyjmie do montażu i budowy domów drewnianych. 692 193 449.
  • PRACA | dam
    FIRMA DREWNEX DOMY DREWNIANE SPYTKOWICE PRZYJMIE DO PRACY KOSZTORYSANTA,PROJEKTANTA. 692 193 449.
  • POŻYCZKI
    PROMOCJA!!! GOLD CENT FINANSE W OFERCIE POŻYCZKI POZABANKOWE NA OŚWIADCZENIE DLA OSOBY O UMOWĘ PRACĘ, UMOWA ZLECENIE, EMERYTURA, RENTA, ROLNIK, DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA. ZADZWOŃ DO DORADCY T- 694 567 002.
  • ZDROWIE I URODA
    TRENER PERSONALNY (SIŁOWNIA) - WIZYTY DOMOWE, WŁASNY SPRZĘT - 506 57 62 17.
  • PRACA | dam
    GABINET W ZAKOPANEM ZATRUDNI HIGIENISTKĘ STOMATOLOGICZNĄ. Tel. po 19.00: 793 333 072.
  • PRACA | dam
    Restauracja Górska zatrudni osobę na stanowisko kucharz oferujemy prace stałą oraz sezonową. Oferujemy wysokie wynagrodzie, prace w doświadocznym zespole. Restauracja ala carte mieści się w Aparthotel Góralskim w Białce Tatrzańskiej.. 518-259-536 rest.gorska@gmail.com www.restauracjagorska.pl
    Tel.: 518-259-536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Zdecydowanie DOM lub PENSJONAT W ZAKOPANEM. 666 535 535.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię KUCHARZA / KUCHARKĘ do restauracji w Zakopanem na stałe. Praca co drugi dzień, umowa o pracę. 601846659
    Tel.: 601846659
  • USŁUGI | budowlane
    DOMY OD PODSTAW, DACHY, WIATY, ALTANY, TARASY, REMONTY "WOLF BAU". 886 837 594.
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe. 500290144
    Tel.: 500290144
  • SPRZEDAŻ | różne
    Sprzedam OSCYPKI wędzone i białe. 531 357 698.
  • USŁUGI | budowlane
    IZOPIANY-Ocieplenia budynków pianą PUR. Szybkie terminy realizacji. 732921706
    Tel.: 732921706
  • PRACA | dam
    Zatrudnię ASYSTENTKĘ STOMATOLOGICZNĄ/HIGIENISTKĘ - Zakopane - 604 232 488.
  • PRACA | dam
    KARCZMA W ZAKOPANEM ZATRUDNI OD ZARAZ: KELNERA/-KĘ z doświadczeniem, ATRAKCYJNE WYNAGRODZENIE. 533 226 109.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    MIESZKANIE W BLOKU w Zakopanem kupię bez pośredników, za gotówkę, może być do remontu, spółdzielcze itp. Tel. 519170500
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-10-26 13:16 Miał zabrane prawo jazdy, a przekroczył dozwoloną prędkość 2020-10-26 13:00 Grecja dla pasjonatów historii – zobacz najciekawsze zabytki 2020-10-26 12:59 Walka mgieł ze słońcem. Tak o poranku wyglądało Zakopane (ZDJĘCIA) 2020-10-26 12:40 Uwaga kierowcy, droga w Czerwiennem zostanie zamknięta 2020-10-26 11:59 Silny wiatr w Tatrach. Kolejka na Kasprowy nie kursuje 2020-10-26 11:20 Hałda końskiego nawozu przed magistratem 1 2020-10-26 10:48 90 nowych zakażeń na Podhalu 2020-10-26 10:41 Ponad 10 tysięcy zakażeń koronawirusem w całej Polsce 2020-10-26 10:00 Nutki Krzysztofa Tutki 1 2020-10-26 09:19 Dziś zablokują Zakopane 23 2020-10-26 09:00 Smog nieśmiało o sobie przypomina 2020-10-26 08:00 Sterylny urząd 2 2020-10-25 21:00 Ograniczenie tonażu tylko na części parkingu 5 2020-10-25 20:30 Orawianie w sieci 2020-10-25 19:37 Protest ciszy 15 2020-10-25 19:00 Witkacy i Malinowski 2020-10-25 18:00 Nuty podhalańskie z zespołem „Zakopower” (WIDEO) 1 2020-10-25 17:00 Trochę senne, trochę smutne Zakopane 1 2020-10-25 16:00 Fake news w dobie pandemii 11 2020-10-25 15:00 Czas podgrzybków 1 2020-10-25 13:48 Pogrzeb Stanisława Koguta, wśród żałobników Antoni Macierewicz (WIDEO) 2020-10-25 13:00 Seria fałszywych alarmów bombowych. Ich autorowi grożą wysokie kary 5 2020-10-25 12:00 Zamglona niedziela pod Giewontem 2020-10-25 11:00 Niedzielna liturgia z samego serca Tatr (WIDEO) 2020-10-25 10:47 Koronawirus: bieżące informacje 4 2020-10-25 10:41 11 742 nowych przypadków covid-19 w Polsce 2 2020-10-25 10:32 Ruch na Rusinowej Polanie 2020-10-25 10:00 Życie po raz drugi 2020-10-25 09:00 To największy staw po słowackiej stronie gór 2020-10-25 08:00 Kolejna impreza na Wierszykach. Takie są jej skutki 5 2020-10-24 21:29 Remont szlaku na Halę Gąsienicową 6 2020-10-24 20:48 Anna Maria zniszczoną ma twarz. Co dzieje się we wnętrzach ruiny? 3 2020-10-24 20:00 Dramatyczny apel dyrektora DPS w Zaskalu. Zgłaszajcie się do pomocy! 18 2020-10-24 18:41 Pół tysiąca ludzi protestowało pod Giewontem (WIDEO, ZDJĘCIA) 36 2020-10-24 18:30 Sezon zimowy w lotnictwie 3 2020-10-24 18:02 Zakopiańczycy protestują przeciwko zaostrzeniu ustawy antyaborcyjnej (WIDEO) 24 2020-10-24 17:33 Znika MOK będzie centrum 6 2020-10-24 16:45 Covidowa zgroza w parku miejskim 10 2020-10-24 15:59 Ratownicy górscy się szkolą 2020-10-24 15:59 Nigdy nie zadzieraj z góralką czyli Zakopane nie śpi 18 2020-10-24 15:16 Wraca okienkowa sprzedaż posiłków 2 2020-10-24 15:15 Strażak w nowej bryczce 1 2020-10-24 14:31 Pieśni papieskie i maryjne śpiewa zespół Bachledówka (WIDEO) 1 2020-10-24 13:45 Na Krupówkach kropi. Deptak wcale nie jest pusty 3 2020-10-24 13:15 Młodzi mistrzowie budowy instrumentów z Chabówki 1 2020-10-24 12:28 Pogrzeb Ryszarda Wadowskiego we wtorek 1 2020-10-24 11:59 W Kościelisku koń wpadł w grzęzawisko. Wyciągali go strażacy (ZDJĘCIA) 5 2020-10-24 11:30 Szybkie testy dla wjeżdżających na Słowację 5 2020-10-24 11:03 Rekordowa liczba zakażeń koronawirusem na Podhalu 3 2020-10-24 10:37 Znowu ponad 13 tys. zakażeń. Rekord liczby zgonów 1
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-10-26 13:44 1. Odnośnie jeszcze dzisiejszego planowanego wydarzenia zwracam się do KPP Zakopane z apelem o poniższej treści: "W związku z planowanym na godz. 15:00 w dniu 26.10.2020 r. "protestem" mającym polegać na blokadzie miasta, która ma nastąpić na skrzyżowaniu Alei 3-go Maja z ulicą Kościuszki w Zakopanem bardzo proszę o podejmowanie interwencji i karanie każdego, kto będzie brał udział w tamowaniu lub utrudnianiu ruchu, grzywną nałożoną w drodze mandatu karnego za wykroczenie z art. 90 Kodeksu wykroczeń. W przypadku odmowy przyjęcia mandatu proszę kierować wnioski o ukaranie do sądu. Proszę nie dać się sparaliżować poprawności politycznej i presji zdziczałego tłumu. Jednocześnie proszę mieć na uwadze, że ignorowanie tego planowanego chuligaństwa, tolerowanie ulicznej bandyterki i odstępowanie od czynności służbowych stanowić może  przestępstwo z art. 231 § 1 Kodeksu karnego - niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego." 2020-10-26 13:40 2. widac na odleglosc, że to akcja odgórnie sterowana- ktoś tym dyryguje. pijar i te reklamy.... skąd na to pieniądze mają?a mlodzi im pasują bo są nieświadomi.. ehhh 2020-10-26 13:38 3. do @gaz: kobieta nie jest wiatropylna i sama sobie dziecka nie zrobi, więc odpowiedzialność za nowe życie rozkłada się na dwoje dorosłych i myślących ludzi. Tak z ręką na sercu: ilu facetów staje na wysokości zadania i bierze pełną odpowiedzialność za konsekwencje erotycznych uciech? Może 5%, a może nie. Nawet niby kochający mężowie zwijają żagle jak kobieta rodzi niepełnosprawne dziecko ( i nie mówimy tu o poważnych wadach ). Taki straszny ból jak facet musi z kasy wyskoczyć aby zapewnić zdrowemu dziecku byt, a co dopiero gdy dziecko jest chore i wymaga stałej opieki specjalistów, respiratora lub innych urządzeń ułatwiających przeżycie kolejnego dnia. Kobiety zostają same z ręką w nocniku i muszą podejmować trudne decyzje oraz brać się z życiem za bary. Dlaczego jesteście panowie w szoku, że kobiety są silniejsze od was i jak idą na wojnę, to jeńców nie biorą?! Nadal twierdzę, że to jest dla odwrócenia uwagi. Pewnie za chwilę usłyszymy, że wzrost zachorowań i zgonów jest winą protestów kobiet, a nie winą rządzących i ich zaniedbań. 2020-10-26 13:35 4. Popieram akcję kobiet. Wulgaryzmy w różnym stylu wyszły od aparatczyków PiS nie ustępują równie duchowieństwu jak nie postawią na swoim. 2020-10-26 13:16 5. redaktor chyba tęskni za gwarem , tłumami i korkami .........już niedługo sylwester marzeń , ciekawe w jakiej będzie formie???? zdalnej? 2020-10-26 13:15 6. Izolatorium sobie zrobili. Od petentów. 2020-10-26 13:13 7. to będzie wydarzenie religijne więc przepisy covidove nie mają zastosowania tak jak w Wadowicach na koncercie TVPis zorganizowanym z okazji którejś rocznicy urodzin kogoś 2020-10-26 12:55 8. Pozwole sobie przypomniec co nie ktorym ze prawo wlasnosci macicy a wspolodpowiedzialnosc tego co sie w niej zmajstrowalo to 2 rozne sprawy. Ktos juz tu doradzil i ja wam chce cos doradzic. Komunisci stracili wladze bo walczyli z kosciolem,pisiory straca wladze bo walcza kosciolem. Zapomnieli ze Polak to Polak. Dlatego nie protestujcie w kosciolach. Ci ktorym przeszkadzacie w maszach i nabozenstwach w wiekszosci popieraja protest ale widzac was protestujacych w kosciele to was nienawidza. Nie mozecie sobie pozwolic na zadne akty wandalizmu (malowanie na murach czy oblewanie farba pomnikow) Calkiem mozliwe ze wandalizm nie jest waszym pomyslem wszak klamczynski to doktor z czerwonej uczelni ktora jednego jedynego studenta dala Polsce nie skazonego komunizmem. on wie ze prowokacja i podstep sa najlepszym sprzymierzencem w walce z oponentem. To Kobieta musi urodzic,Ona musi to widziec i Ona czesto zostaje z tym do konca jego dni.Najmniej do powiedzenia maja w tej sprawie ksieza i bacie po 40. Ktora z nich kiedykolwiek powiedziala,,nie usuwaj jak urodzisz ja go wychowam " 2020-10-26 12:54 9. prosik a może byś tak zacytował Konstytucję, którą twoi klęczący bohaterowie tak chętnie łamią....... 2020-10-26 12:51 10. Mam przed oczami członków PISu z mojej okolicy i mam wrażenie że coś we mnie pękło. Mam odruch wymiotny, druga PZPR. Jak masz legitymacje partyjną to możesz wszystko ,krytykujesz to coś znajdziemy na ciebie.!!! Przecież na każdego coś można znaleźć.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Album TP

FILMY TP

Pożegnania

Bojcorka