- Życie z niepełnosprawnymi zmienia człowieka - oni mają bardzo wyraźne poczucie wartości - jasno rozróżniają co jest dobre, co złe, co czarne, a co białe - przekonuje ks. Tadeusz Isakowicz Zaleski.

Tu zaczyna się inny świat. Na końcu wąskiej drogi wijącej się pod górę stoi kilka budynków - dawny dwór podarowany księdzu przed dwudziestu laty, trzy nowe domy i niewielki kościół.

Tu mieszka ksiądz Tadeusz Isakowicz Zaleski - przez jednych potępiany jako ten, co skalał własne gniazdo, apelując do księży o samolustrację, przez innych uwielbiany za bezprecedensową odwagę.

Na rozmowę z dziennikarzem Tygodnika Podhalańskiego godzi się bez wahania. - Trochę jestem wam wdzięczny, bo po całym zamieszaniu wokół sprawy ks. Drozdka, część odium, jakie dotąd spadało na mnie, przeszła na was - przyznaje nieco żartobliwie.

To uszlachetnia

W Domu Przyjaciół ma właśnie rozpocząć się próba przed poniedziałkowym występem. Przed drzwiami Anna Dymna czeka na ostatnich aktorów i księdza Zaleskiego.

- Pan z prasy? Znowu? Przecież nam go zamęczycie. To cudowny człowiek, tyle dobrego robi, a teraz wszyscy pytają go tylko o jedno - lustrację.

A napiszcie o tym, co najważniejsze! - zachęca znana aktorka, wskazując drogę do pokoju księdza.

To najważniejsze - to fundacja, trzydzieści rozrzuconych po całym kraju domów dla niepełnosprawnych i opieka nad Ormianami żyjącymi w Polsce.

I życie wśród niepełnosprawnych umysłowo. Czy jest z tym szczęśliwy?

Przecież mógłby być znanym prałatem albo przynajmniej proboszczem w bogatej parafii...

- Wbrew pozorom tak naprawdę to nie my im coś dajemy. My otrzymujemy i to bardzo wiele. Obserwuję to po naszych wolontariuszach.

Oni się po prostu uszlachetniają, są bardziej wrażliwi. Życie z niepełnosprawnymi zmienia człowieka - oni mają bardzo wyraźne poczucie wartości - jasno rozróżniają co jest dobre co złe, co czarne a co białe.

Żadnych półśrodków, oni nie mają umiejętności mieszania tych spraw, jakiegoś mataczenia - wyjasnia.

Ksiądz Zaleski przyjechał do Radwanowic w 1986 roku.

Już wcześniej wraz ze Stanisławem Pruszyńskim, współpracownikiem z Solidarności, postanowili założyć dom dla upośledzonych umysłowo.

Spotykał się z rodzicami, którzy pytali, co się stanie po ich śmierci z ich niepełnosprawnym dziećmi.

Zwykle trafiały do domów opieki społecznej, gdzie były fatalne warunki. Na swoją działalność dostali dwór od Zofii Tetelowskiej.

Teraz Fundacja im. Brata Alberta to ogromne przedsięwzięcie. W Radwanowicach mieszka 90 osób, z warsztatów terapii zajęciowej korzysta 65 niepełnosprawnych, a do integracyjnej podstawówki uczęszcza setka dzieci.

Tę ostatnią placówkę przejęli kilka lat temu, gdy gmina zdecydowała się zlikwidować przynoszącą same straty starą podstawówkę.

Teraz do szkoły społecznej chodzą dzieci niepełnosprawne i zdrowe. To uczy ich wzajemnej wrażliwości.

Swoją obsesją życia dla niepełnosprawnych zaraził też Annę Dymną, sąsiadkę z dzieciństwa, podobnie jak on - Ormiankę z pochodzenia.

Dziesięć lat temu poprosił ją, by była jurorem w konkursie teatralnym. Wkrótce pani Anna została wolontariuszką, a wreszcie założyła drugą fundację "Mimo Wszystko", w której prowadzi terapię przez sztukę.

Obie fundacje ściśle współpracują ze sobą, a jedynym, co je różni, jest nazwa i względy formalne.

- Ksiądz to osoba, która powinna służyć - wyjaśnia ks. Zaleski.

- Dla mnie życie z niepełnosprawnymi, podobnie jak opieka nad braćmi z Armenii, to cel życia. Staram się naśladować św. Brata Alberta, to mój ideał.

Rana

W Domu Przyjaciół właśnie odbywa się próba "Calineczki". Reżyserem jest Anna Dymna, aktorami niepełnosprawni wychowankowie z Radwanowic.

Mała dziewczynka w podziemiach spotyka na wpół żywą jaskółkę ze złamanym skrzydłem. Ratuje ptaka, razem uciekają z podziemi i wszystko kończy się dobrze.

Aktorzy są szczęśliwi, rzucają się w objęcia pani Anny, odnajdują też księdza Tadeusza.

Duchowny jeszcze pół roku temu wiódł spokojny żywot na swojej górce. Po dwudziestu latach wróciły do niego koszmary przeszłości.

W październiku dostał informacje, że IPN odnalazł materiały SB, dotyczące jego inwigilacji i dwóch pobić przez "nieznanych sprawców".

Wśród teczek pozostała jeszcze kaseta video. Na niej sadystyczni oprawcy uwiecznili, jak katują swą ofiarę.

A Zaleski mógł po latach przeżyć przed telewizorem jeszcze raz swój dramat. Działalności dla podziemnej Solidarności w Nowej Hucie omal nie przepłacił życiem, jak ksiądz Popiełuszko.

Znaleziony film to był pierwszy szok, kolejnym okazała się lektura akt bezpieki.

- Przeczytałem tam szereg donosów na mnie od tajnych współpracowników SB. Donosili koledzy, a nawet mój bardzo bliski przyjaciel.

Kolejny dokument i bolesna rana. Zaczęły się pojawiać się nazwiska księży współpracujących z SB.

Podczas spotkania z działaczami nowohuckiej "Solidarności" publicznie zaapelowałem, by Kościół sam się oczyścił.

Nie spodziewałem się, że wybuchnie z tego taka awantura na skalę ogólnopolską! Mam żal, bo było 17 lat na rozwiązanie tego problemu, nie trzeba było czekać, aż gazety o tym napiszą.

Jak podkreśla duchowny, z akt IPN-u wynika też coś bardzo pozytywnego - ostatecznie współpracę z SB nawiązało zaledwie około 5 procent księży.

Pozostali nie dali się złamać mimo szykan czy pokus ze strony służb. Zważywszy na ogrom działań służb specjalnych wobec osób związanych z Kościołem, postawa większości to rzeczywiście powód do dumy.

Co zrobić z tą ciemną kartą przeszłości? Zdaniem byłego kapelana Solidarności najlepszym wyjściem jest samoujawnienie się księży-donosicieli.

- Nie chodzi o ocenę czy potępienie, ale wyjaśnienie sprawy. A wcześniej czy później ich nazwiska ujrzą światło dzienne.

Jak nie zrobią tego sami czy kurialna Komisja Pamięć i Troska, to zaczną je upubliczniać sami pokrzywdzeni.

Komisji przekazałem dokumenty ujawniające współpracę jedenastu księży, wiem o dwóch kolejnych przypadkach z terenu Podhala.

Czy oddanie sprawy do sądu przez ks. Drozdka coś pomoże? Wręcz przeciwnie tylko rozdrapie rany, bo w sądzie będą ujawniane kolejne dokumenty...

Dzieci Noego

Ksiądz Zaleski jest Ormianinem - jego przodkowie przybyli do Polski przed czterystu laty.

Historia tego narodu to częste wojny, najazdy głównie ze strony muzułmańskich sąsiadów. Jedna z najkrwawszych kart dziejów to rok 1915, kiedy Turcy wymordowali półtora miliona Ormian - trzy czwarte całego narodu.

Mieszkańcy tego kaukaskiego kraju od wieków zmuszani byli do emigracji - w Polsce osiedlają się kolejni uciekinierzy, którzy opuścili Armenię po wojnie z Azerbejdżanem o Górny Karabach.

Tadeusz Isakowicz Zaleski jeszcze jako kleryk, w 1975 roku, dostał polecenie od ówczesnego metropolity krakowskiego, by zajął się obrządkiem ormiańskim.

Jako ksiądz w 1983 roku miał jechać na studia do Rzymu, jednak za działalność w Solidarności komunistyczne władze nie dały mu paszportu.

Teraz jest duszpasterzem Ormian na Polskę Południową - jego "parafia" obejmuje połowę kraju.

Ksiądz nie ogranicza się do pomocy duchowej - nierzadko emigrantom, szczególnie tym nowym, trzeba pomóc w załatwieniu zgody na pobyt w Polsce.

Rzadko w weekendy można go spotkać w Radwanowicach, bo odwiedza swych wiernych, rozrzuconych gdzieś między Zieloną Górą a Przemyślem.

Rodacy mieszkają także w Zakopanem, więc ks. Zaleski przyjeżdża też pod Tatry.

Zresztą, jak każdy Ormianin, kocha góry. Przypominają mu kraj przodków, którzy przecież nazywani byli Strażnikami Góry Ararat czy Dziećmi Noego.

W Armenii był tylko raz - przy okazji wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II. Do dziś wspomina wyjazd jako ogromne przeżycie.

Po cichu marzy o tym, by pojechać na Kaukaz jeszcze raz, jednak nie wie, czy się uda - po prostu nie ma na to czasu.

Józef Figura Foto | 1,2 Ks. Zaleski. 2 | Anna Dymna wśród aktorów z Radwanowic.