Publicystyka

Zamknij

Z gwiazdą i turoniem

Jolanta Flach 01:03, 26.02.2009
Treść artykułu pod wideo ↓

Diabła z widłami, turonia z baranim łbem i Żyda nie mogło zabraknąć w grupie kolędniczej, która chodziła od domu do domu z noworocznymi powinszowaniami.

Zwyczaje kolędnicze należą do najbardziej barwnych i widowiskowych tradycji obrzędowych. Od św. Szczepana do Trzech Króli, a czasem dłużej – do Matki Boskiej Gromnicznej – chodzili od domu do domu poprzebierani chłopcy. W zamian za bożonarodzeniowe i noworoczne powinszowania otrzymywali pieniądze i świąteczne przysmaki. Śpiewali kolędy i odgrywali jasełka. Kolędnicy chodzili z turoniem i gwiazdą. Pojawiał się król Herod w asyście diabła, anioła i śmierci. Powszechną wesołość wzbudzali dziad i Żyd. Chodzili też pasterze z szopką. Pastuszkowie śpiewali pastorałki, a anioł zwiastował dobrą nowinę. Na święto Trzech Króli pojawiali się trzej królowie z gwiazdą. Czasem kolędnicy czernili sobie twarze i odwracali kożuszki włosem na wierzch. Często przemierzali duże odległości, idąc od wioski do wioski przez zaśnieżone pola i drogi.

Juliusz Zborowski, długoletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego, w tekście „Szopka zakopiańska”, znajdującym się w „Pismach Podhalańskich”, opisuje dawny zwyczaj kolędowania: „Było to zajęcie kilkunastoletnich chłopców lub starszych wyrostków. Obchodzili dom za domem, zbierając datki po występie i znajdując – jak zapewnia tradycja – wszędzie chętnych widzów. Im weselsze były humorystyczne sceny z „dziadem”, tym lepiej bawiła się widownia, tym lepszą „markę” miały zespoły. Szopkarze rekrutowali się przeważnie z niezamożnych rodzin, a pierwotnie – jak również niesie tradycja – z robotniczych rodzin, zatrudnionych w dawnych „hamrach”, tj. w hutniczych zakładach, czynnych niegdyś w zakopiańskich Kuźnicach. Nieraz w jeden w wieczór można było spotkać dwa, trzy zespoły”. W zakopiańskich jasełkach występowało 6 osób: anioł, dziad, baca i trzej pasterze o imionach Fedor, Stach i Iwan.

Juliusz Zborowski przekonywał, że niektóre elementy z zakopiańskiej szopki przyswoili sobie kolędnicy z Orawy. Na początku XX wieku opisywał je Józef Kantor, etnograf. „(…) przychodzili do Czarnego Dunajca chłopcy z „Betlejom” z sąsiedniej Orawy (…). Byli przystrojeni w takie zbójnickie stroje, jakie znamy z obrazków na szkle malowanych; stroje były papierowe, pasterze mieli wysokie czapki, a w rękach ciupagi suto zdobione kółeczkami, którymi uderzali w takt o podłogę w czasie śpiewu. Oprócz pasterzy, występowały osoby pana, Cygana, św. Józefa, Heroda i Janosika z „bunkosiem”, czyli pałką” – pisze Zborowski.

Istniało kilka form kolędowania, które powtarzały się w wielu regionach Polski, a różniły się tylko elementami. Niezależnie od regionu i przedstawianych scen, kolędnicy zawsze wchodzili do izby i wygłaszali swoje kwestie w ustalonej kolejności. – Sceny kolędnicze – w zależności od regionu – mogą być mniej lub bardziej rozbudowane, ale muszą być zgodne z przekazami biblijnymi – wyjaśnia etnomuzykolog Aleksandra Bogucka-Szurmiak, która od lat zasiada w jury bukowiańskiego karnawału. – Pasterze mogą też chodzić z muzyką złożoną z różnych instrumentów, ale nie może być akordeonu, bo to nie jest tradycyjny instrument ludowy. Niekiedy obsypują ziarnem, które ma symbolizować urodzaj i dobrobyt – podkreśla.

Czasem kolędnicy przygotowywali przedstawienia w postaci misteriów, głównie te z Herodem, turoniem i Żydem, który przez setki lat stanowił nieodłączną część chłopskiego życia. Ta postać wzbudza wiele wesołości przede wszystkim z powodu charakterystycznego zachowania, języka i sposobu mówienia. Z kolei turoń – w zależności od regionu – miał na kiju łeb barana z rogami, rzeźbiony łeb rogatego capa lub łeb kozy. Zawsze z ruchomą szczęką, kłapiącą przy pociąganiu przytwierdzonego do niej  sznurka. Kolędnik występujący w roli turonia był okryty – łącznie z głową – czarną skórą baranią.

– Wiele lat temu grupy kolędnicze, które przyjeżdżają na Karnawał Góralski do Bukowiny, zapomniały o inscenizacji ze św. Józefem, czy o przedstawieniach raju – twierdzi Aleksandra Bogucka-Szurmiak. – Martwi mnie to, że chodzenie po kolędzie zatraciło się na Podhalu. Od wielu lat już nie ma tego zwyczaju. A to, co się śpiewa i uważa za kolędowanie, to są współczesne piosenki na popularne nuty podhalańskie. Nie ma też kolędowania w Pieninach. Prawdziwych kolędników można jeszcze spotkać na Spiszu czy Orawie, a także w różnych regionach Beskidów – kończy znana etnomuzykolog.

Jolanta Flach
(Jolanta Flach)

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
facebookFacebook
twitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze

komentarze (0)

Brak komentarza, Twój może być pierwszy.

Dodaj komentarz


Dodaj komentarz

🙂🤣😐🙄😮🙁😥😭
😠😡🤠👍👎❤️🔥💩 Zamknij

Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu 24tp.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz

OGŁOSZENIA PROMOWANE

  • budowlane

    22.12.2025

    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.

  • ogloszenie

    29.05.2026

    Austria! Praca dla MURARZY, CIEŚLI, STOLARZY, SPAW...

  • budowy

    02.06.2026

    BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DAC...

  • praca

    02.06.2026

    Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122....

  • ogloszenie

    27.05.2026

    Poszukujemy osoby na stanowisko SPRZEDAWCA / DORAD...

  • ogloszenie

    19.05.2026

    KANTOR ZATRUDNI KASJERA WALUTOWEGO. CV proszę prze...

  • biznes

    02.06.2026

    Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy...

  • domy

    02.06.2026

    Sprzedam DOMY po 100 m2 - Klikuszowa, koło Centrum...

  • 01.06.2026

    ZLECĘ WYKONANIE PRAC WYKOŃCZENIOWYCH: SUCHE TYNKI,...

  • 01.06.2026

    ZATRUDNIĘ DO KARCZMY i PENSJONATU W KOŚCIELISKU. 6...

  • 01.06.2026

    DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 38m2 i 55m2 w CENTRUM NOWE...

  • ...

    01.06.2026

    DO WYNAJĘCIA LOKAL HANDLOWO - USŁUGOWO - BIUROWY o...

  • SZCZ

    01.06.2026

    SZCZENIAKI BORDER COLLIE RASOWE. 791 669 932.

  • ...

    29.05.2026

    RESTAURACJA CZERWONE KORALE Zakopane, ul. Zamoyski...

  • 26.05.2026

    RESTAURACJA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KELNERA/-KĘ, POMO...

  • 26.05.2026

    PRACA W RESTAURACJI W ZAKOPANEM: KELNER/-KA - DLA ...

  • 26.05.2026

    PRACA W RESTAURACJI W ZAKOPANEM DLA UCZNIÓW, STUDE...

  • 25.05.2026

    URZĄD GMINY KOŚCIELISKO zatrudni INSPEKTORA ds. po...

  • ...

    25.05.2026

    ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHA...

  • ...

    22.05.2026

    RESTAURACJA REGIONALNA w Zakopanem zatrudni KUCHAR...

  • LAS

    21.05.2026

    Sprzedam DOM i LAS - Spytkowice. 732 810 638.

  • budynek

    12.05.2026

    Sprzedam lub wynajmę BUDYNEK HANDLOWO-USŁUGOWY 500...

  • ...

    28.04.2026

    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 69...

  • pożyczki

    23.04.2026

    PROVIDENT. 571 240 909.

  • usługi

    17.04.2026

    OCIEPLANIE DOMÓW na materiałach wysokiej jakości. ...

  • ...

    07.04.2026

    Sprzedam GOBELIN - pejzaż zimowy - (145/80). TORBY...

  • ...

    07.04.2026

    NOWE KILIMY RĘCZNIE TKANE (z owczej wełny). Wzór: ...


POLECAMY

0%