Brony to ja ostatnio widziałam w karczmie na ścianie. To, co wydawało nam się wieczne, na naszych oczach zanika - mówi Anna Buńda-Dorula. Dlatego postanowiła dokumentować wszystko, co kojarzy się z gazdówką.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"36888"}

Hania jest kulturoznawcą po Uniwersytecie Jagiellońskim, ma jeszcze kilka innych ukończonych studiów i dyplomów. Jest też miłośniczką góralszczyzny. Przede wszystkim jednak wychowała się na gazdówce w Suchem. Wie, jak może piec skóra, kiedy pracuje się przy suszeniu siana i zacznie padać deszcz. Przerzuciła niejeden ugrabek na grabiach i widłach, nieobce są jej zapachy z obory. Gazdowska dziewczyna.

- W Polsce panuje stereotyp, że Podhale to owieczki, bacowanie. I co? Jak owce idą na hale, to góralom pozostającym we wsi  zaczynają się wczasy? - pyta. - A gdzie krowy, ziemniaki, sianokosy, młócka, rozrzucanie gnoju - całe nasze gazdowanie. Na folderach lepiej wygląda wystrojony juhas i białe owieczki, ale nasze dziedzictwo, nasza tradycja, cała kultura wiąże się także z gazdowaniem - podkreśla. - Ostrewki, kupki gnoju na polu to także źródło góralszczyzny. Nie tylko cekiny, hafty i przyśpiewki - dodaje.

- Jeszcze niedawno wydawało się, że widok pługa czy bron w polu to widok na trwałe wpisany w podhalański krajobraz, a teraz to ja brony mogę sobie pooglądać w karczmie na ścianie - mówi. - To, co wydawało się być wieczne  - zanika w błyskawicznym tempie - mówi. - Nie można oczywiście zmusić nikogo do życia w skansenie, ale nie można też dopuścić do tego aby jedynym obrazem Podhala, był ten z turystycznego folderu. W naszej świadomości musi być też miejsce na to nieco mniej spektakularne, ale prawdziwe Podhale.

W domu Hani aparat fotograficzny był od lat. – Fotografować zaczął brat, potem wkręciła się mama i siostra, dużo później ja. Nie było niczym niezwykłym zabranie aparatu w pole. Często ktoś z nas robił zdjęcia, jak grabiliśmy siano, przy sadzeniu ziemniaków, a nawet rozrzucaniu gnoju - wspomina.

Obrazki, które jeszcze w latach 70. i 80. były czymś powszednim, dziś opowiadają o świecie, którego już nie ma. Odszedł zupełnie niezauważalnie, po cichu. Dlatego postanowiła stare fotografie zeskanować, pokatalogować  i część umieścić na Facebooku.

Podhale, które znika

- Na początku chciałam się podzielić tymi fotografiami z siostrą i z bratem, którzy mieszkają za Oceanem, szybko okazało się, że te zdjęcia wzbudzają zainteresowanie i wywołują emocje także u obcych ludzi - opowiada. - Bo jest sentyment do tego Podhala, którego już nie ma.

Internetowa "Gazdówka" ożywiła się, gdy do projektu Hani przyłączył  się Janusz Tycner, znany rysownik z Suchego, również rozmiłowany w góralszczyźnie. Okazało się, że od lat dokumentował na zdjęciach ginącą architekturę i podhalańskie pejzaże. Nie tylko wzbogacił stronę swoimi fotografiami i rysunkami, ale został na niej adminem i głównym autorem zdjęć. Tak naprawdę to on właśnie nadaje "Gazdówce" klimat. Kiedy umieścił apel o przysyłanie fotografii związanych z gazdowaniem, strona zaczęła się rozrastać, przybywało na niej "lajków" i komentarzy.

- Na gazdówce się nie wychowałem, ale rodzeństwo mamy gazdowało, wujkowie bacowali, więc czasem mogłem się przyglądać i uczestniczyć w niektórych pracach. Najprzyjemniejsze było oczywiście deptanie siana   - mówi Janusz.

Swój pierwszy aparat cyfrowy dobrej jakości kupił w 2002 r. r. - Najczęściej fotografowałem stare budynki i krajobrazy. Choć od tego czasu minęło tylko kilkanaście lat, wielu z tych budynków już nie ma - opowiada. Na "Gazdówce" jest ok. 1000 zdjęć jego autorstwa.

Potem do Hani i Janusza dołączył 19-letni Mateusz Cudzich z Białego Dunajca, którego pasją jest genealogia i niczym detektyw rozwikłuje rodzinne konotacje.

Kiedyś pod jednym ze zdjęć, na którym był niepozorny most w Suchem, pojawił się angielskojęzyczny komentarz. - Okazało się, że to Stanley Hetz z USA, którego przodkowie pochodzą z Zubsuchego (jeszcze nie ustaliliśmy, czy z Suchego, czy z Zębu). Skontaktowałam go z Mateuszem. Dotarł do metryk dziadków i pradziadków Stanleya, odtworzył drzewo genealogiczne kilka pokoleń wstecz. Nasz komentator z USA był bardzo wzruszony - opowiada gaździna internetowej Gazdówki. A Stanley Hetz okazał się Stanisławem Hycem.

Fotografie zaziyracy

Nadesłane  fotografie nazywają "zdjęciami zaziyracy". Ich liczba ciągle rośnie. Rośnie też liczba komentarzy pod poszczególnymi fotografiami. Internauci rozszyfrowują ludzi i miejsca. Niektóre zdjęcia  sięgają lat 30. ubiegłego wieku. Jedna z najstarszych fotografii przedstawia Komunię św. w Poroninie. Są na niej dzieci i ówczesny proboszcz ks. Jakub Możdżeń. Zamieścił ją właśnie Mateusz Cudzich, specjalista od genealogii na Gazdówce.

- Wszystko zaczęło się od własnej rodziny - opowiada. - Na początku nie wiedziałem nawet, ile rodzeństwa miała moja babcia. Zacząłem się dopytywać taty, dziadka. Potem przeszukałem strych. Znalazłem album z rodzinnymi fotografiami i paczkę ze starymi dokumentami - opowiada o początkach swojej pasji. Bardzo pomocna okazała się wizyta na parafii i przestudiowanie ksiąg parafialnych. Mateusz dotarł aż do przodków na przełomie XVIII i XIX w. Ponieważ interesuje się historią, swoją wiedzę pogłębiał dalej, a badania genealogiczne wykroczyły poza jego rodzinę.

Kiedyś wszedł na Gazdówkę na Facebooku i skomentował jedno ze zdjęć.  - Nie tylko wiedział, kto na zdjęciu jest, choć zdjęcie było bardzo stare, ale zrobił dokładny opis, świadczący o niemałej jego wiedzy. Zaskoczył mnie, szczególnie gdy dowiedziałam się, że Mateusz jest jeszcze w szkole średniej  - opowiada Anna Buńda-Dorula. Teraz Mateusz jest na stronie specjalistą od identyfikacji osób i często pomaga rozwikłać różne genealogiczne zagadki. Choć - jak przyznaje - czasu ostatnio ma mniej, bo w tym roku zdaje maturę.

- Nie czerpiemy z tego żadnych profitów, robimy to dla własnej satysfakcji - podkreśla Hania. - Nie przypuszczałam, że będzie to wywoływać tyle emocji, że tylu ludzi się w to wkręci. Zawsze wiedziałam, że warto to robić, ale wydawało mi się, że to projekt raczej niszowy, a tu nam się masówka kroi.

Beata Zalot