5 czerwca 2009 r. „odmaszerował” na wieczną wartę ppłk. w stanie spoczynku Stanisław Czaja, jeden z ostatnich oficerów przedwojennej Polski.

Maszerują strzelcy, maszerują,
Karabiny błyszczą, szary strój.
A przed nimi drzewce salutują,
Bo za naszą Polskę idą w bój.

Jak wielu jego towarzyszy broni urodzonych przed I wojną (S. Czaja urodził się 9 marca 1913 r.), wychowany był na poezji romantycznej i żołnierskich piosenkach, a wyszkolony przez oficerów Legionów J. Piłsudskiego i „Błękitnej armii” J. Hallera. Wspomnijmy jego honorową i waleczną drogę życia.

Jako młody chłopak zafascynowany był postacią gen. Andrzeja Galicy, który odwiedzał dom rodziny Czajów w Wiśniowej, i udziałem ojca w I wojnie światowej, w armii austriackiej. Gdy wstąpił do drużyny harcerskiej, zaczął marzyć o karierze wojskowej. W tym zamiarze wspomagali go rodzice, kultywujący tradycję niepodległościową, i profesorowie Gimnazjum im. T. Kościuszki, do którego uczęszczał.

W młodości był wychowankiem Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowii Mazowieckiej. W życiu dojrzałym – oficerem zawodowym wojska polskiego, służącym w 15 pułku piechoty „Wilki”, szkolącym młodych żołnierzy, z którymi bronił ojczyzny we wrześniu 1939 r.

Był żołnierzem-tułaczem, Polakiem bez wolności i państwa, ale w duszy miał wiarę przodków i honor oficerski w postawie moralnej, gdy walczył na ziemi francuskiej w 2 Dywizji Strzelców Pieszych pod dowództwem gen. Prugara-Ketlinga, a później, w czasie internowania w Szwajcarii, gdy uczył przez wiele miesięcy żołnierzy taktyki, odwagi i patriotycznej postawy.

Płk Stanisław Czaja należał do pokolenia urodzonego w czasach zaborów, dorastającego w niepodległej Polsce i walczącego w jej obronie. Był Polakiem wychowanym przez dom rodzinny, szkołę i parafię w duchu niepodległościowej tradycji. By nie żyć ponownie w zniewolonej ojczyźnie, musiał po II wojnie światowej zostać na emigracji. Jak wielu oficerów przedwojennej Polski, wybrał wolność, nawet za cenę tułaczki – bo powrót do kraju był równoznaczny z wyrokiem śmierci (tak się stało w wypadku jego kolegi – porucznika Machalli).

Wrócił do ojczyzny dopiero, gdy armia sowiecka opuściła terytorium Polski, tj. w roku 1993.

*

Gdy człowiek umiera, zostawia na swoich rzeczach ślad (jakby odciski palców). Ten ślad powinniśmy wyczuwać i starać się go zapamiętać.

Odszedł w 97. roku życia wiśniowianin, który tej ziemi zawdzięczał tak wiele – dom rodzinny, organistówkę, dzieciństwo, szkolne lata, wakacyjne przyjazdy z Anglii, spokojną starość. Ale i ta kraina zawdzięcza mu wiele – wspieranie rodziny i wiśniowian w czasach PRL-u, postawę patrioty na obczyźnie (nigdy nie wyrzekł się polskiego obywatelstwa), a ostatnio ofiarność w restaurowaniu kościoła św. Marcina.

Zawdzięcza mu również sporo Zakopane. Pan pułkownik uczestniczył w wielu patriotycznych i rocznicowych uroczystościach pod Giewontem, choć ostatnie miesiące już tylko symbolicznie – pisząc okolicznościowe listy otwarte. Był przecież wiele lat honorowym członkiem stowarzyszenia Tatrzański Klub Niezależnych.

Zawdzięcza mu również Francja, której bronił przed najazdem armii niemieckiej w 1940 r., i Anglia, której służył jako żołnierz polski, i którą rozwijał wieloletnią pracą zawodową.

Ale przede wszystkim wiele zawdzięcza mu Polska!

Śpij kolego w twarde łoże,
Zobaczym się jutro może.
Śpij żołnierzu, a w tym grobie
Niech się Polska przyśni tobie!

Słowami żołnierskiej piosenki pożegnał pułkownika Czaję jego towarzysz broni, chorąży 15pp „Wilki”, syn legionisty – Józef Zastawniak. Wspomniał, że żołnierze byli „wpatrzeni” w tego młodego, przystojnego oficera. Przypomniał jego odwagę i waleczność, gdy już w czwartym dniu wojny z Niemcami, we wrześniu 1939 r., z oddziału kilkudziesięcioosobowego został on – por. Czaja i 5 żołnierzy.

 We Mszy św. żałobnej i pogrzebie 9 czerwca w Wiśniowej udział wzięli m.in.: senator RP Tadeusz Skorupa, poseł na Sejm RP Marek Łatas, oficerowie WP z Garnizonu Kraków – płk. Krzysztof Jankowski, ppłk. Jarosław Żebrowski, mjr Adam Kowalski, poczty sztandarowe – Światowego Związku AK z Nowego Targu i Myślenic, Stowarzyszenia Orła Białego, LO im. T. Kościuszki z Myślenic, poczty sztandarowe OSP z Wiśniowej i Wierzbinowej, prezes Stowarzyszenia Tatrzański Klub Niezależnych – Adam Kitkowski, chorąży 15pp „Wilki” Józef Zastawniak, Stanisław Bajer, kompania honorowa WP z Krakowa. Mszę koncelebrował proboszcz parafii św. Marcina w Wiśniowej ks. S. Bednarz, w asyście czterech księży.

Pułkownik S. Czaja był odznaczony m.in.: brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, dwukrotnie francuskim Krzyżem Walecznych, brytyjskim Medalem Wojennym 1939-1945.

Pamiętam, jak niezwykle wzruszony był pułk. Czaja otrzymaniem Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski od prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego i awansu na wyższy stopień oficerski w marcu 2009 r. – w kościele św. Marcina w Wiśniowej. Widziałem w jego twarzy człowieka spełnionego, żołnierza, który wypełnił życiem przysięgę daną narodowi.

Adam Kitkowski